II GSK 767/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia [...] czerwca 2009 r. sygn. akt [...] w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: oddalić skargę kasacyjną Zaskarżonym skargą kasacyjną postanowieniem z dnia 1 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 269/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę A. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu niedopłaty składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na mocy zarządzenia z dnia 18 marca 2009 r. pismem z dnia 24 marca 2009 r. do radcy prawnego M. L. wystosowano wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma przez nadesłanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało odebrane w dniu 30 marca 2009 r. W dniu 14 kwietnia 2009 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynęło pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą radcy prawnemu M. L., przy czym w piśmie tym zaznaczono, że zwłoka w przekazywaniu pełnomocnictwa wynikła z braku kontaktu ze skarżącą spowodowanym posiadaniem przez nią dwóch miejsc zamieszkania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.) strony mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Stosownie do treści art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, a w razie wątpliwości, sąd może zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Niedołączenie pisemnego pełnomocnictwa stanowi usuwalny brak formalny skargi. Pełnomocnictwo stanowi przesłankę do uznania przez sąd, że pełnomocnik posiada zdolność procesową do występowania w imieniu skarżącej, co w szczególności umożliwiłoby uznanie podejmowanych wobec niego czynności procesowych za skuteczne wobec skarżącej. Brak pełnomocnictwa uniemożliwia zatem skuteczną reprezentację skarżącej. W przedmiotowej sprawie skarżąca została pouczona przez Sąd o następstwie nieuzupełnienia braków formalnych skargi w zakreślonym terminie, ale braki nie zostały uzupełnione. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w terminie braków formalnych skargi. Przepis ten zawiera obligatoryjną dyspozycję dla sądu, nie uzależniając rozstrzygnięcia w zakresie dopuszczalności skargi od uznania sądu lub kierowania się innymi przesłankami niż stwierdzone braki w zakresie określonym wskazanymi przepisami p.p.s.a. Sąd zaznaczył, że w razie uchybienia terminowi dopuszczalne jest jego przywrócenie, jeśli skarżący uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło nie z jego winy (art. 86 – 89 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wskazywana przez stronę okoliczność posiadania dwóch miejsc zamieszkania w żaden sposób nie może ekskulpować skarżącej od skutków niedochowania terminu do usunięcia braków formalnych skargi, gdyż nie wyczerpuje przesłanki z art. 86 p.p.s.a., iż uchybienie nastąpiło bez winy strony. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła A. Z., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a w szczególności: 1. art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegające na bezzasadnym wezwaniu do usunięcia braków formalnych poprzez złożenie pełnomocnictwa pod rygorem odrzucenia skargi, 2. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę A. Z. na decyzję ZUS Oddział w C. z dnia [...] maja 2007 r., nr [...], przyjmując, że w sprawie nie uzupełniono braków formalnych, 3. art. 37 p.p.s.a. w związku z art. 49 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że warunkiem przyjęcia do rozpoznania skargi przekazanej przez Sąd Apelacyjny w Katowicach jest złożenie pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym 4. z ostrożności procesowej, na wypadek niepodzielenia powyższej argumentacji, strona zarzuciła naruszenie art. 86 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu oraz przyjęcie, że niemożność skontaktowania się ze skarżącą w zakreślonym terminie nie stanowi okoliczności ekskulpującej uchybienie terminu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona opisała stan faktyczny sprawy, wskazując, że decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. Z. zaliczenia na koncie płatnika – A. P. w C. nadpłaty stwierdzonej na koncie płatnika – P. C. z tytułu nadpłaconych składek za tę ubezpieczoną, a także odmówił umorzenia odsetek z tytułu niedopłaty. Strona wniosła odwołanie od wspomnianej decyzji do Sądu Okręgowego w Częstochowie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który następnie wyrokiem z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt IV U 1354/07, oddalił odwołanie. Jednakże rozpoznając apelację od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację w części dotyczącej zaliczenia nadpłaty, natomiast w części dotyczącej umorzenia odsetek przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Zarówno przed Sądem Okręgowym, jak również przed Sądem Apelacyjnym strona była reprezentowana na podstawie znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu M. L. Strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że nie można podzielić poglądu Sądu pierwszej instancji, że niedołączenie pełnomocnictwa stanowi brak formalny, którego nieuzupełnienie w terminie 7 dni skutkuje odrzuceniem skargi. Ponadto, jeżeli pismo zawiera braki formalne, które mimo to pozwalają na nadanie mu prawidłowego biegu, to art. 49 § 1 nie będzie miał zastosowania. Zdaniem strony, nie było podstaw do wzywania radcy prawnego M. L. do usunięcia braków formalnych poprzez złożenie pełnomocnictwa. Wprawdzie pełnomocnik ma obowiązek dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo przy dokonaniu pierwszej czynności procesowej w imieniu strony, jednakże w przedmiotowej sprawie taką pierwszą czynnością w sprawie nie jest wpłynięcie sprawy do WSA w Gliwicach na skutek przekazania jej przez Sąd Apelacyjny w Katowicach. W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, jeżeli Sąd stwierdziłby, że dotychczas udzielane pełnomocnictwa nie są wystarczające, to winien wezwać pełnomocnika dopiero przy dokonywaniu przez niego pierwszej czynności, np. składania nowego pisma procesowego, a jeśli czynności byłyby podejmowane dopiero na rozprawie, to wówczas udzielenie pełnomocnictwa przez skarżącą mogłoby nastąpić ustnie. Strona wnosząca skargę kasacyjną wskazała alternatywnie, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał złożonego przez nią wniosku o przywrócenie terminu poprzez wydanie w tym przedmiocie postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Strona wnosząca skargę kasacyjną wywodziła, że nieprzedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania jej przed sądem administracyjnym nie stanowiło braku formalnego podlegającego uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. pod rygorem zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sytuacji, gdy działająca przez pełnomocnika strona wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie, między innymi, umorzenia odsetek z tytułu niedopłaty składek na ubezpieczenie społeczne, a sprawa w tym zakresie została przekazana do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Kwestionowała tym samym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który obowiązek w zakresie przedłożenia pełnomocnictwa do zastępowania strony przed sądem administracyjnym wywodził z regulacji zawartej w art. 37 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Wobec tego do skargi znajduje zastosowanie art. 46 § 1 pkt 4 i § 3 p.p.s.a. Ustawodawca w ramach objętych tymi przepisami regulacji ustanawia dla stron wnoszących pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym wymogi podpisania skargi przez jeden z uprawnionych podmiotów, to jest stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, a jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa, także dołączenia pełnomocnictwa. Mając na względzie zakres regulacji omawianej ustawy procesowej obowiązek określony w art. 46 § 3 p.p.s.a. odnosić należy do konieczności przedłożenia pełnomocnictwa do zastępowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Odczytywane łącznie regulacje zawarte w art. 46 § 1 pkt 4 i § 3 p.p.s.a. mają na celu usunięcie wątpliwości, czy pismo zostało wniesione przez uprawnioną osobę. Na etapie wstępnego badania pisma procesowego brak pełnomocnictwa jest kwalifikowany jako brak formalny przy przyjęciu założenia, że udzielono pełnomocnictwa, a do pisma nie dołączono dokumentu potwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (por. H. Knysiak-Molczyk, Glosa do postanowienia NSA z dnia 23 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 519/ 05, OSP 2006/5/63). W konsekwencji znajduje zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod odpowiednim rygorem. W przypadku skargi rodzaj rygoru ustawodawca określił w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. W niniejszej sprawie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniesiono odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie. Z chwilą jednak przekazania sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odwołanie w przekazanej części uzyskało walor skargi, jeśli zważyć, że zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na wymienione w tym przepisie akty i czynności. W tej sytuacji do pisma wniesionego jako odwołanie i przekazanego sądowi administracyjnemu przez sąd powszechny odnosić należało przepisy określające wymogi stawiane skardze w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz przyczyny odrzucenia skargi z wyłączeniem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przewidującego odrzucenie skargi, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych (wyłączenie wynika wprost z art. 58 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to w szczególności, że nieuzupełnienie w terminie braku formalnego polegającego na nieprzedłożeniu pełnomocnictwa wywołuje skutek w postaci odrzucenia skargi. W tych warunkach nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz wymienionego jako samodzielnie naruszony art. 58 § 3 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji obowiązek przedłożenia pełnomocnictwa wywiódł z regulacji zawartej w art. 37 § 1 p.p.s.a. Nie można odmówić słuszności zarzutowi naruszenia tego przepisu wiązanemu z okolicznością, że pełnomocnik strony do chwili wezwania go o przedłożenie pełnomocnictwa nie dokonał żadnej czynności procesowej przed sądem administracyjnym. Określony w art. 37 § 1 p.p.s.a. obowiązek przedłożenia pełnomocnictwa powstaje po stronie pełnomocnika z chwilą dokonania pierwszej czynności procesowej. Mając na uwadze, że ustawodawca w ramach tego przepisu nakłada obowiązek związany z występowaniem pełnomocnika przed sądem administracyjnym, powstanie obowiązku wiąże się z pierwszą czynnością w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pełnomocnik strony do chwili wezwania o przedłożenie pełnomocnictwa nie dokonał żadnej czynności przed sądem administracyjnym wobec czego obowiązku przedłożenia pełnomocnictwa nie można było wywodzić z omawianego przepisu. Ponieważ jednak istniała wskazana podstawa wezwania o uzupełnienie braku formalnego na zasadzie określonej w art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 3 p.p.s.a. rozstrzygnięcie odpowiadało prawu mimo błędnego w omawianej części uzasadnienia. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 86 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu oraz przyjęcie, że niemożność skontaktowania się ze skarżącą w zakreślonym terminie nie stanowi okoliczności ekskulpującej uchybienie terminu. Strona podnosiła, że wniosła o przywrócenie terminu do przedłożenia pełnomocnictwa i że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nieprawidłowo odniósł się do tego wniosku. Pełnomocnik strony przedkładając pełnomocnictwo na dokumencie zawierającym je, poczyniła mało czytelną odręczną notatkę o treści: "Zwłoka w przekazaniu pełnomocnictwa wynika z braku kontaktu z Panią P. Z., ponieważ posiada dwa miejsca zamieszkania tj w C. i na Ś.". Biorąc pod uwagę, że adnotacja pochodziła od profesjonalnego pełnomocnika świadomego sposobu formułowania pism procesowych, w tym wniosków o przywrócenie terminu, nie można było uznać, by złożono wniosek we wskazywanym w skardze kasacyjnej przedmiocie. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w ogóle nie powinien odnosić się do adnotacji, a strona nie może się obecnie skutecznie powoływać na naruszenie art. 86 p.p.s.a. wiązane z twierdzeniem, że złożono wniosek o przywrócenie terminu. Rozważanie stosowania przepisów art. 86 – 89 p.p.s.a. w uzasadnieniu postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi było przy tym bezprzedmiotowe skoro orzeczenie nie zawierało rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu. Uchybienie w przedstawionym zakresie nie miały jednak wpływu na wynik sprawy. Skargę kasacyjną z wymienionych powodów oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a.