II SA/Kr 514/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Dobosz (spr.) Sędziowie: NSA Andrzej Niecikowski WSA Barbara Pasternak Protokolant: Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew; skargę oddala Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] VIII 2008 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 IV 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. nr 92 poz. 880 z późn. zm.) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 X 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. nr 228, oóz. 2306 ze zm.) w zw. z obwieszczeniem Ministra Środowiska z 16 X 2007 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2008 (Mon. Polski nr 77 póz. 828) i art. 104 kpa wymierzono "A. " Zakład Remontowo-Budowlany C.B. , [...] K. , ul. [...] administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia w wysokości 70 459,62 zł. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w dniu 28 II 2008 r. do Wydziału Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta K. wpłynęło pismo Straży Miejskiej m. K. z załączoną notatką urzędową st. strażnika J.G. w sprawie interwencji z dnia 14 II 2008 r. na terenie nieruchomości przy ul. [...]. Dotyczyła ona usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia. Na miejscu strażnik ujawnił pień po ściętym drzewie, rozwidlającym się na dwie odnogi. Wylegitymował takie D.M. , który przyznał się do wycięcia drzewa, jak twierdził trzyletniej samosiejki orzecha. Na miejscu strażnicy sporządzili dokumentację fotograficzną zarówno pnia jak i pociętych odcinków kłody ściętego drzewa. W związku z powyższym w dniu 10 IV 2008 r. wszczęto postępowanie w sprawie usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia i w dniu 3 VI 2008 r. przeprowadzono oględziny, na które stawił się C.B. właściciel firmy "A. " Zakład Remontowo-Budowlany, dzierżawca terenu, z którego zostało usunięte drzewo. Podczas oględzin stwierdzono brak pnia po usuniętym drzewie, w miejscu gdzie rosło wcześniej drzewo znajdowała się wiata garażowa. C.B. oświadczył, że przedmiotowe drzewo było uszkodzone i uschnięte, dlatego wymagało usunięcia. Według niego był to orzech włoski w wieku ok. 10 lat i na jego usunięcie nie potrzeba było zezwolenia. Usunięcia drzewa dokonał D.M. na jego polecenie. Z oględzin sporządzono protokół, a ponieważ dokumentacja fotograficzna wskazywała, iż wycięte drzewo nie przypomina orzecha, nie dano wiary wyjaśnieniom C.B. i zwrócono się o przeprowadzenie opinii. Opinia dendrologiczna w tej sprawie jednoznacznie wykluczyła, iż ściętym drzewem był orzech włoski. W oparciu o analizę zdjęć i porównanie z literaturą fachową ustalono, iż usunięte drzewo było gatunku klon pospolity. Ponadto organ dodaje, iż działka na której rosło ścięte drzewo wpisana jest do rejestru zabytków, a zatem także na ścięcie owocowego drzewa byłoby potrzebne w tym przypadku zezwolenie, zgodnie z art. 83 ust. 6 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. Odbyła się rozprawa administracyjna w sprawie w dniu 31 VII 2008 r., na którą strona mimo prawidłowego zawiadomienia się nie zgłosiła, nie usprawiedliwiając nieobecności. W trakcie rozprawy przesłuchano st. strażnika – J.G. oraz D.M. , pracownika firmy "A. ". Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono istniejący stan faktyczny. W dniu 14 II 2008 r. w K. z dz. nr 1 obr. [...] przy ul. [...] zostało usunięte drzewo ozdobne o dwóch pniach. Był to klon pospolity o średnicy pni na wysokości ścięcia po 18 cm wiek drzewa znacznie przekraczał 5 lat (drzewo miało około 20 lat). Drzewo to zostało usunięte przez D.M. pracownika firmy "A. " na polecenie właściciela firmy C.B. posiadającego ten teren w dzierżawie od Polskiej Prowincji Zakonu [...], właściciela tej nieruchomości. Pismem z dnia 1 VIII 2008 r. strona została zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w w/w sprawie, z czego nie skorzystała. Następnie organ zanalizował przepisy ustawy o ochronie przyrody, a zwłaszcza art. 83 ust. 1, 86 ust. 6 i stwierdził, że klony pospolite są drzewami zakwalifikowanymi do drzew ozdobnych, zatem na ich usunięcie potrzebne jest zezwolenie. Na wykonanym przez strażników miejskich zdjęciu już ściętego drzewa, na prawym pniu widać wyraźnie pierwsze pięć słoi przyrostu rocznego. Następne słoje przyrostu rocznego są mniej widoczne lecz jest ich co najmniej kilkanaście. Z uwagi na to, iż pierwsze 5 słoi na wykonanym zdjęciu stanowi około 11 mm a zmierzony na zdjęciu najmniejszy promień w tym miejscu wynosi ok. 45 mm wiek drzewa oszacowano na około 20 lat. Także według tabel wiekowych drzew sporządzonych przez prof. dr hab. L.M. , klon pospolity o średnicy 12 cm ma ok. 20 lat. Przedmiotowe pnie drzew miały średnicę po 18 cm, niewątpliwie wiek tych drzew przekraczał znacznie 5 lat. W niniejszej sprawie "A. " powinien zatem wystąpić o zezwolenie na usunięcie tych drzew, jako dzierżawca części nieruchomości należącej do Polskiej Prowincji Zakonu [...], a skoro tego nie uczynił - odpowiada za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. W myśl obowiązujących przepisów odpowiedzialność ta została zobiektywizowana, a do jej poniesienia wystarczy wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a usunięciem drzewa. Pracownik firmy "A. " działał na polecenie właściciela firmy, a zatem on odpowiada za usunięcie drzewa jako posiadacz nieruchomości. W przypadku drzewa, które zagraża bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych nie pobiera się opłat za usunięcie drzewa (art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy). Konieczne jest natomiast wystąpienie o wydanie zezwolenia na usunięcie takiego drzewa a tego strona nie uczyniła. Zezwolenie na usuniecie drzewa z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wydaje wojewódzki konserwator przyrody (art. 83 ust. 2 ustawy). Organ powołując się na art. 88 ust. 2 pkt 1 ustawy stwierdził, że prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, co oznacza obowiązek organu wymierzenia takiej kary. W ustawie bowiem przyjęto zasadę, wedle której decyzję w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia maja charakter decyzji związanych, tzn. uznanie organu ogranicza się jedynie do etapu wyprowadzenia wniosków z określonego stanu faktycznego sprawy. Jak stanowi art. 85 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, jeżeli drzewo rozwidla się na wysokości poniżej 130 cm, każdy pień traktuje się jako odrębne drzewo. Z uwagi na to, że drzewo miało pień rozwidlający się bezpośrednio przy powierzchni terenu na dwie odnogi do wyliczenia kary przyjęto, że są to dwa odrębne drzewa. Wyliczenia kary dokonano na podstawie art. 89 ust. 3 ustawy, przewidującego, iż jeżeli ustalenie obwodu zniszczonego lub usuniętego bez zezwolenia drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Z uwagi na brak pnia drzewa podczas oględzin do wymierzenia kary przyjęto dane przedstawione przez strażników. Następnie organ przestawił sposób wyliczenia kary, zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy oraz powołał się na to, iż opłaty za usuniecie drzew z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków są o 100 % wyższe od opłat ustalonych na podstawie stawek, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i ust. 5, art. 85 (art. 85 ust. 6 ustawy). Jak wynika z pisma Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. dz. nr 1 obr. [...] zlokalizowana przy ul. [...] jest położona na terenie Parku [...] wpisanego do rejestru zabytków pod nr [...] na postawie decyzji z dnia [...] III 1983 r. dlatego też opłaty za usunięcie przedmiotowego drzewa podwyższa się o 100 %. Dla obliczenia kary stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska z dnia 13 X 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228 poz. 2306 ze zm.). Stawki są zawarte w obwieszczeniu Ministra Środowiska z dnia 16 X 2007 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2008. (Monitor Polski z 2007 r. nr 77 póz. 828). W konkluzji decyzji znalazła się kwota wyliczonej kary pieniężnej wynosząca 70 459,62 zł. W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta K. C.B. podnosi, że od kilkunastu lat jest dzierżawcą nieruchomości w K. przy ul. [...], gdzie również prowadzi działalność gospodarczą czyli Zakład Remontowo-Budowlany "A. ". Na terenie nieruchomości usytuowanych jest kilkanaście drzew, w tym było tam również przedmiotowe drzewo, o rozwidlonych konarach, które jednakże było w złym stanie na skutek wichury, która przeszła nad P. w 1998 r. Doznała ona pęknięcia w rozwidleniu, które następnie uległo zabliźnieniu. Jesienią 2007 r. zauważył, że pęknięcie konaru w rozwidleniu pojawiło się ponownie, szczelina się powiększyła, aż drzewo zaczęło zagrażać bezpieczeństwu pracowników firmy. Podparł zatem konar drewnianym stemplem licząc, że szczelina się zabliźni. Jednakże w lutym 2008 r. niskie pochylenie się konarów zagroziło bezpośrednio jego życiu, gdy w chwili wyjazdu samochodem na posesję zahaczył o stempel i gałęzie. Uznał wówczas, że zaistniał stan wyższej konieczności zagrażający życiu człowieka i polecił pracownikowi dokonanie natychmiastowego ścięcia. Z uwagi na stan wyższej konieczności nie dopełnił obowiązku starania się o zezwolenie na usunięcie drzewa. Na posesji rosną inne drzewa połamane w czasie wspominanej wichury i nie ma zamiaru ich ścinać, chociaż szpecą otoczenie. Jego decyzja o ścięciu drzewa Nie była zatem skierowana przeciwko ochronie przyrody. Wnosi o uchylenie decyzji, deklarując dokonanie ponownego zasadzenia zdrowych okazów drzew w formie zadośćuczynienia. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] II 2009 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z 16 IV 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy. Organ po analizie stosownych przepisów ustawy o ochronie przyrody stwierdził, że przeprowadzone przez Prezydenta m. K. postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie stanu faktycznego, przy przyjęciu oceny dowodów w granicach zasady swobodnej ich oceny (art. 80 kpa), a normy postępowania i materialnoprawne zostały zastosowane w sposób trafny. Z tych przyczyn ustalenia organu l instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przyjmuje za własne. Organ stwierdza nadto, że stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu. Jednakże zarzuty i wyjaśnienia zawarte w odwołaniu nie mogły wpłynąć na zmianę kierunku wydanego rozstrzygnięcia i brak było postaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Podnoszona przez odwołującego okoliczność działania w stanie wyższej konieczności pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Ewentualnie niezadowalający stan zdrowotny usuniętego drzewa trwał zdaniem C.B. od dłuższego czasu, a mimo to nie wystąpił on o zezwolenie na wycięcie wspomnianego drzewa. We własnym zakresie go usunął przyjmując iż jego stan stanowi zagrożenie dla życia. Jak wskazuje się w orzecznictwie usunięcie drzew obumarłych lub zagrażających bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych wymaga uzyskania zezwolenia. Przy czym to właściwy organ, kompetentny w zakresie ochrony przyrody dokonuje oceny, czy wskazane we wniosku drzewo jest obumarłe lub zagraża bezpieczeństwu. Posiadacz nieruchomości nie jest w tym zakresie podmiotem uprawnionym (wyrok z 31 l 2008 r. II OSK 1970/06 publ. LEX nr 437687). Wprawdzie z art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie przyrody wynika, że nie pobiera się opłat za usunięcie drzew, które m.in. obumarły, ale z przepisu tego nie wynika, aby usunięcie takiego drzewa bez zezwolenia nie pociągało za sobą kary pieniężnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C.B. wnosi o uchylenie tej decyzji podnosząc argumenty, o których była mowa wcześniej w odwołaniu. Uważa, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie potrafi odróżnić nagle zaistniałej sytuacji stanu zagrożenia życia od sytuacji usunięcia obumarłych drzew. Powołuje się na Internet i artykuł dr J. pt "Zezwolenie na wycięcie drzewa", który wysuwa wniosek zgodny z jego zachowaniem. Uważa, że decyzja została wydana na jego-szkodę niezgodnie z prawem cywilnym i prawem karnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosi o jej oddalenie podtrzymując argumenty, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podnosi, iż uznał za niewiarygodne postępowanie skarżącego jako wynik działania w stanie wyższej konieczności, gdyż z wyjaśnień składanych przez samego skarżącego oraz zeznań świadków - pracowników skarżącego wynika bezsprzecznie, że niezadowalający stan drzewa wywołany został przez samego skarżącego, który dopuścił się podkopania drzewa w celu jego uschnięcia. Jak wynika z postępowania dowodowego drzewo zostało usunięte na polecenie skarżącego, gdyż w tym miejscu, w którym rosło drzewo posadowiony miał zostać garaż, z którym drzewo kolidowało. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sądowa kontrola nie wykazała naruszenia prawa. Art. 83 ust. 1 ustawy z 16 IV 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880) przewiduje, iż usunięcie drzew z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia, przy czym gdy idzie o zezwolenie na usunięcie drzew z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków takie zezwolenie wydaje wojewódzki konserwator zabytków, (art. 83 ust. 2). Bezsporne jest w niniejszej sprawie, iż C.B. nie występował o zezwolenie na usunięcie przedmiotowego drzewa, ani do prezydenta miasta, ani do konserwatora zabytków. Jak wynika z materiału zebranego w aktach nieruchomość dz. nr 1 , z której zostało usunięte drzewo znajduje się na terenie Parku [...] wpisanego do rejestru zabytków (dowód - pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z 30 VI 2008 r. (k. [...] akt administracyjnych). Opinia dendrologiczna znajdująca się w aktach sprawy bez wątpienia wykluczyła, iż ścięte drzewo było orzechem włoskim jak twierdził początkowo skarżący w trakcie oględzin w dniu 3 VI 2008 r. (k. [...] - protokół oględzin). Jednakże i w takim przypadku zgodnie z art. 86 ust. 6 pkt 2 na ścięcie drzewa owocowego na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków potrzebne jest zezwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Zgodnie z opinia dendrologiczna sporządzoną przez mgr inż. leśnictwa M.C. wycięte drzewo należało do gatunku - klon pospolity (k. [...] akt administracyjnych); wiek drzewa ustalono na ok. 20 lat. Ustalenia w sprawie zostały poczynione w oparciu o materiał fotograficzny oraz dokumentację zabezpieczoną w sprawie przez Straż Miejską. Przesłuchano również świadków, w tym p. D.M. - pracownika firmy "A. ", który na polecenie C.B. ściął przedmiotowe drzewo. Zdaniem Sądu organy administracyjne prawidłowo oceniły postępowanie skarżącego i nie dały wiary jego wyjaśnieniom co do podanych faktów. W szczególności nie można dać wiary, iż skarżący działał w stanie wyższej konieczności, gdyż drzewo zagroziło jego życiu i mieniu. To nie drzewo zagroziło jego życiu, tylko on sam "gdy w chwili wjazdu samochodem na posesję zahaczył o stempel i gałęzie" (cytat z odwołania skarżącego). Podstemplowane drzewo mogło dalej rosnąć lub można było je usunąć w sposób legalny. Twierdzeniom skarżącego również nie można dać wary z tego powodu, że w trakcie oględzin w dniu [...] VI 2008 r. stwierdzono "brak pnia po usuniętym drzewie, pień po drzewie został wykarczowany" (protokół oględzin - k. [...]) a skarżący podał do protokołu jako przyczynę wycięcia drzewa iż "drzewo było uszkodzone i uschnięte dlatego wymagało usunięcia", (k. [...] akt administracyjnych). W trakcie oględzin skarżący nie wspomniał o żadnym zdarzeniu grożącym życiu lub zdrowiu. Nadto w trakcie oględzin stwierdzono, iż "w miejscu gdzie było drzewo znajduje się obecnie wiata garażowa". Z pewnością pień ściętego drzewa nie groził niczyjemu życiu lub zdrowiu, a zatem jego wykarczowania nie można usprawiedliwić podawaną przez C.B. w odwołaniu przyczyną zagrożenia życia. Należy zauważyć, że skarżący kilkakrotnie zmieniał swoje wyjaśnienia co do przyczyny ścięcia drzewa. Z notatki urzędowej sporządzonej z rozmowy ze skarżącym 26 II 2008 r. wynika, iż drzewo zostało podkopane przez koparkę, przechyliło się i dlatego zostało usunięte (k. [...] akt administracyjnych). Wykarczowanie pnia drzewa mogło służyć zatarciu śladów działalności, ale fakt postawienia wiaty garażowej w tym miejscu, w którym rosło drzewo bardziej przekonuje do hipotezy, o której mowa w odpowiedzi na skargę, iż drzewo przeszkadzało w postawieniu garażu. Takie zeznanie złożył pracownik firmy "A. w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 31 VII 2008 r. (dowód k. [...] akt administracyjnych). Nadto należy stwierdzić, na co zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż art. 86 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie przyrody dotyczy jedynie nie pobierania opłat za usunięcie drzew, które zagrażają bezpieczeństwu ludzi lub mienia w istniejących obiektach budowlanych, a nie oznacza zgody na usuwanie drzew przez kogokolwiek poza wyspecjalizowanymi służbami ochrony środowiska. Powołanie się w skardze na publikacje internetową, jest o tyle niezasadne, że skarżący cytując tylko fragment z komentarza twierdzi, iż jego autorzy akceptują jego stanowisko. Skarżący nie zauważył, że w cytowanym fragmencie wyżej mowa jest o tym, iż "ta reguła (...) nie dotyczy kar za zniszczenie drzew". W tej sytuacji, skoro skarżący nie posiadał pozwolenia na usunięcie drzew (organy prawidłowo bowiem oceniły, iż drzewo rozwidlone w tym przypadku należy traktować jako dwa drzewa, zgodnie z art. 85 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody) nie tylko nałożenie na niego administracyjnej kary pieniężnej ale i jej wysokość nie budzi zastrzeżeń sądu. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody taką karę wymierza się za usuwanie drzew bez wymaganego zezwolenia, a jej wysokość obliczona została prawidłowo, zgodnie z art. 89 w zw. z art. 85 ust. 6 wspomnianej ustawy oraz przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 X 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228 poz. 2306) oraz obwieszczenia Ministra Środowiska z 16 X 2007 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2008 (Mon. Pol. nr 77 poz. 828). Z powyższych względów skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na postawie art. 151 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).