II GZ 221/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2956/08 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie zmniejszenia kwoty indywidualnej dostaw mleka postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2956/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił wniosek J. N. o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu od jego skargi na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie zmniejszenia kwoty indywidualnej dostaw mleka. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2009 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 30 stycznia 2009 r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę J. N. z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi w wyznaczonym terminie. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 17 lipca 2009 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu pisma wskazał, m.in., iż uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu stanowiłoby realizację wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. Ponadto w piśmie podkreślono, że skarżący nie posiadał na koniec miesiąca niezbędnych środków do uiszczenia wpisu. Wskazano, że gdyby J. N. został pouczony o możliwości wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na etapie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, wniosek taki by złożył. We wniosku podniesiono, że skarżący dochował należytej staranności w dopełnieniu czynności, gdyż podjął działania aby uzyskać środki na uiszczenie wpisu, które uiścił po wyznaczonym terminie. Odmawiając uwzględnienia powyższego wniosku J. N., Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podał, że podnoszony brak po stronie skarżącego stosownej wiedzy o kosztach postępowania przed sądami administracyjnymi nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego, gdyż nieznajomość przepisów prawa nie stanowi okoliczności, na którą można się powoływać w celu usprawiedliwienia niepodjęcia działań, od których norma prawna uzależnia określony skutek. W ocenie Sądu uchybienie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nastąpiło w wyniku zaniedbania, a nie zaistnienia niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód. Fakt, że skarżący uiścił wpis 3 dni po wyznaczonym terminie dowodził, iż wcześniej mógł mieć taką możliwość. Natomiast okoliczność, że skarżący nie posiadał na koniec miesiąca niezbędnych środków do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie została przez niego uprawdopodobniona. Sąd pierwszej instancji uznał, że gdyby skarżący faktycznie nie posiadał środków do uiszczenia wpisu sądowego od skargi przy zachowaniu należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej powinien był w wyznaczonym terminie zwrócić się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, co uczynił dopiero po otrzymaniu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi. Z wymienionych powodów Sąd uznał, iż nie można mówić o braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Na powyższe postanowienie J. N. złożył zażalenie, zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 86 w zw. z art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy oraz nieuwzględnienie naruszenia art. 6 p.p.s.a. w postaci pominięcia obowiązku Sądu udzielania niezbędnych wskazówek dotyczących czynności procesowych. W uzasadnieniu zażalenia podano, że argumentację Sądu pierwszej instancji można odnieść do osoby przeciętnie orientującej się w systemie prawnym, zaś skarżący jest rolnikiem o skromnym wykształceniu, nieposiadającym wiedzy, że wniesienie skargi wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów, albowiem wszelką wiedzę co do postępowania czerpał z pouczeń zawartych w decyzjach albo w wezwaniach. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zarzucono także, że mimo, iż był do tego zobowiązany na mocy art. 6 p.p.s.a., zaniechał pouczenia J. N. o możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy na etapie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd zrobił to dopiero przy piśmie załączonym do postanowienia o odrzuceniu skargi i dopiero wówczas skarżący z tego prawa skorzystał. W ocenie skarżącego uznanie, iż ponosi on winę za uiszczenie wpisu od skargi po terminie jest naruszeniem art. 87 p.p.s.a., bowiem nieuwzględnienie okoliczności niezależnej od wnoszącego skargę, stanowi w istocie pozbawienie skarżącego prawa do sądu. W zażaleniu podano także, że to sytuacja materialna nie pozwoliła J. N. na wcześniejsze uiszczenie wpisu. Wskazano jednak, że skarżący dopełnił tego obowiązku w najszybszym możliwym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 86 § 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych przepisami warunków, tj. wynikających z art. 87 § 1 - 4 p.p.s.a. Jednym z nich, przewidzianym w § 2 art. 87 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu możliwe jest jedynie w sytuacji powstania przeszkody uniemożliwiającej zachowanie terminu przez stronę. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na wstępie należy zauważyć, że stan faktyczny sprawy wskazany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest bezsporny. Wobec przedstawionych okoliczności należy podzielić ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że wnioskodawca nie wykazał braku zawinienia po swojej stronie. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi nie mogą bowiem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczyć o braku winy strony w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu. Należy przychylić się do stanowiska Sądu I instancji, który stwierdził, że za taką okoliczność nie można uznać braku wiedzy prawniczej, która umożliwiałaby skarżącemu prawidłowe i terminowe dokonywanie czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należy bowiem zwrócić uwagę na treść odpisu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, który został skarżącemu doręczony w dniu 20 stycznia 2009 r. W zarządzeniu wskazano, że kwotę 200 zł należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego już sam brak jakiejkolwiek reakcji J. N. na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie, który został opatrzony wyjątkowo surowym rygorem, może wskazywać, że niezasadne było wykluczenie braku winy w uchybieniu terminu. Podnieść bowiem należy, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. art. 6 p.p.s.a. poprzez zaniechanie pouczenia o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy już na etapie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, należy podzielić stwierdzenie skarżącego, że przepis ten stanowi jedną z ogólnych zasad postępowania przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wnoszący zażalenie przytoczył w uzasadnieniu tego pisma treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2006 r., sygn. akt II FSK 1025/05 zgodnie z którym usytuowanie wśród zasad ogólnych jak i sposób realizacji zasady pouczania strony w całej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje wnioskować, iż z przepisu tego można wyprowadzić istnienie przy wezwaniu do uiszczenia wpisu bezpośredniego obowiązku pouczania o możliwości i trybie ubiegania się przez stronę o prawo pomocy. Wnoszący zażalenie nie zauważył jednak, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej wskazanym postanowieniu nie sformułował jednoznacznej wskazówki co do realizacji zasady wyrażonej w art. 6 p.p.s.a. w zakresie obowiązku informacji stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W uzasadnieniu wskazał bowiem, że konkretne obowiązki pouczania o skutkach poszczególnych czynności procesowych lub ich zaniechania zostały nałożone na sąd lub przewodniczącego przez poszczególne przepisy ustawy p.p.s.a. (m.in. art. 49 § 1, 70 § 2, 140 §1, 140 § 2, 140 § 3, 163 § 2 i 210 § 1 p.p.s.a.). Sąd ten przyjął w konsekwencji, że "przepis art. 6 należy odczytywać zatem jako dyrektywę generalną przy wszystkich czynnościach procesowych i stosowaniu innych instytucji. Nie można bowiem przyjąć, że sąd zobowiązany jest do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań, w szczególności alternatywnych." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji wywiązał się z ciążącego na nim z mocy art. 6 p.p.s.a. obowiązku, gdyż wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, które skarżący otrzymał w dniu 20 stycznia 2009 r. zawierało pełną i jasną informację co do trybu i terminu wniesienia kwoty należnego wpisu. Pouczenie to zawierało więc celowe informacje, niezbędne do nadania dalszego biegu sprawie. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że fakty dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, nie miały wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie, gdyż okoliczności te nie stanowią jednej z przesłanek przywrócenia terminu, określonych wyczerpująco w art. 86 § 1, § 2 i art. 87 § 1 - § 4 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.