IV SA/Po 41/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant St.sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 04 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażenia, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...]września 2008 r. nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski Zgłaszam zdanie odrębne od sentencji i uzasadnienia Pismem z dnia 29 sierpnia 2008 r. K. A. zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej wypłaty należnych mu odsetek i potrąceń w związku z przywróceniem go zawodowej służby wojskowej. Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zmianami - dalej jako: kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm. - dalej jako: ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 241, poz. 2416 ze zm.) odmówił K. A. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu wskazano m. in., że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz PF [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on odmówił jego przyjęcia. Zważywszy na to Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a w konsekwencji rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem stanowisko nie istniało od dnia 1 listopada 2003 r. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W związku z powyższym Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo Nr [...] z dnia [...]stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. W kwestii odsetek ustalono, że art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 Kodeksu cywilnego) warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Jest poza dyskusją, że w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie strona otrzymywała emeryturę. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego strona domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby Strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. W odwołaniu od powyższej decyzji K. A. podniósł, iż zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. W pozostałych przypadkach (nagroda pieniężna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego. Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, iż prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. z 1997 r., nr 10, poz. 55 ze zm.) oraz art. 71 ust.1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za które ono przysługiwało, a prawo dodatkowego uposażenia rocznego w ostatnim dniu, upływa 3 miesiąca roku kalendarzowego następującego po roku za które ono przysługuje (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. nr 108, poz. 1146). Skarżący podniósł, iż wypłacenie świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Skarżący wskazał również, iż potrąceń dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez Jego zgody. Skarżący wyjaśnił również, iż zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Skarżący podniósł, iż potrącenia dokonano po upływie 3 letniego terminu przedawnienia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono argumenty organu I instancji oraz wskazano, iż prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Uchylenie przez Sąd decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu prawomocnego wyroku. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności. Stąd w ocenie organu stronę w spornym okresie należy traktować jako pozostającą w stosunku służbowym, ale nie jako pełniącą czynną służbę wojskową. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2001 r., (sygn. akt II SA 94/01, Lex nr 53775) organ wskazał, iż samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie, co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1999 r., nr 50, poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a przepisem art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należą do drogi administracyjnej. Podobne stanowisko znajdujemy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69) jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (Lex nr 319935) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa -Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (m. in.: II PK 8/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II PK 55/08). Postępowanie w niniejszej sprawie winno, więc toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] czerwca 2006 r. cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. Odnosząc się do argumentów organów w kwestii odsetek, należy zauważyć, że organy, powołując się na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego pomijają to, iż przesłanką stwierdzenia nieważności tej ostatnio wymienionej decyzji było podjęcie jej z rażącym naruszeniem prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób podzielić poglądów organów, wskazujących na brak po ich stronie winy, a zatem też, że nie może być mowy o ich zwłoce w wypłacie należności. Stwierdzenie "rażącego naruszenie prawa" przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu samo w sobie jest - upraszczając -stwierdzeniem "winy" jednego z organów Państwa, i to od momentu wydania decyzji o zwolnieniu. Stąd nie sposób uznać, by inny organ Państwa, orzekający w sprawach będących konsekwencją decyzji o zwolnieniu, mógł powoływać się na brak winy. Stwierdzając nieważność decyzji, Dowódca Wojsk Lądowych wskazał na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Oznacza to także, że Skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby. Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń Skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowią "lex specialis". Odmawiając skarżącemu wypłaty odsetek od należnego uposażenia organy administracji publicznej nie rozważyły konsekwencji, jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, o czym wspomniano wyżej. Skarżący wskazuje w skardze, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę. Potwierdza to organ administracji w odpowiedzi na skargę. Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 - 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. - 3 zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1 - 3, art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Prócz tego, że Skarżący otrzymał zaległe należności bez ustawowych odsetek za zwłokę, to przy ich wypłacie dokonano potrącenia. Odnośnie jego zgodności z prawem Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła, więc do zasad określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy(Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm.). Z art. 87 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. W braku takiego tytułu wykonawczego potrącenie takie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). W rozpatrywanej sprawie Skarżący nie wyraził takiej zgody, co oznacza, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy. Na marginesie należy zauważyć, iż niezrozumiałe jest podnoszenie przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia w sytuacji, gdy skarżącemu całe zaległe uposażenie zostało wypłacone, a przedmiotem sprawy jest kwestia odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrot potrąconego świadczenia. Biorąc pod uwagę ww. naruszenia tak prawa materialnego (ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny dokonać prawidłowej wykładni przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, biorąc pod uwagę wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski zgłosiłem zdanie odrębne od sentencji i uzasadnienia /-/M. Dybowski MZ