I OZ 179/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, , , po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 242/08 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie protokołu z rozprawy z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie ze skargi A. W. i L. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 242/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie protokołu z rozprawy z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie ze skargi A. W. i L. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, iż 6 maja 2009 r. L. K. wystąpiła z wnioskiem o uzupełnienie protokołu z rozprawy, która odbyła się 11 marca 2009 r. Zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2009 r. Przewodniczący składu orzekającego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie w dniu 11 marca 2009 r., odmówił uzupełnienia przedmiotowego protokołu z rozprawy, bowiem wniosek o jego uzupełnienie zgłoszony został po upływie ustawowego terminu. Wraz z odwołaniem od zarządzenia z dnia 23 czerwca 2009 r. wpłynął wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie protokołu z rozprawy z dnia 11 marca 2009 r. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że wiedzę o uchybieniu terminu uzyskała z chwilą doręczenia jej zaskarżonego zarządzenia. Ponadto, Sąd nie pouczył jej o możliwości złożenia wniosku o uzupełnienie protokołu, pomimo tego, iż w sprawie nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu z uwagi na złożenie powyższego wniosku z uchybieniem terminu, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, postanowieniem z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt I OZ 981/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w tym zakresie przez Sąd I instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu należy liczyć od dnia, w którym skarżąca dowiedziała się o uchybieniu terminu, tj. od dnia otrzymania zarządzenia z dnia 23 czerwca 2009 r. Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek L. K. złożony został w ustawowym terminie określonym w art. 87 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Skarżąca wskazała bowiem, że o uchybieniu terminu dowiedziała się dopiero w dniu 14 lipca 2009 r., kiedy otrzymała zarządzenie o odmowie uzupełnia przedmiotowego protokołu. Jednakże podniósł, iż nie uprawdopodobniła braku jej winy w uchybieniu terminu, bowiem w sprawie nie nastąpiły zdarzenia tego typu, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć, nawet przy zachowaniu maksymalnej staranności, a które miały wpływ na uchybienie przez stronę terminowi. Nieznajomość terminów procesowych, na które powołuje się skarżąca nie może być uznana za podstawę przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, ponieważ brak wiedzy w tym zakresie nie stanowi o braku winy strony. Ponadto podkreślono, iż Sąd nie ma obowiązku szczegółowego instruowania strony występującej w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, co do wszelkich możliwych jej zachowań, terminów, ani do przestrzegania strony przed brakiem troski o jej własne interesy. W zażaleniu z 22 stycznia 2010 r. L. K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełnienia protokołu rozprawy z dnia 11 marca 2009 r. Skarżąca wskazała, iż z art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika obowiązek dokonywania stosownych pouczeń, a w toku "sprawy niniejszej Sąd ani razy nie wypełnił obowiązku z art. 6 wskazanej ustawy". Sąd przerzucił na skarżącą obowiązek znajomości przepisów. Przyjęcie takiego stanowiska oznacza, iż zbędne stałyby się jakiekolwiek pouczenia. Skarżąca przyznała, że art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nakłada na Sąd obowiązku zastępowania dla strony profesjonalnego pełnomocnika i dlatego nie jest zobowiązany do "szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań, w szczególności alternatywnych", zaznaczając jednocześnie, iż należy od tego odróżnić "dokonywanie pouczenia". Dalej, odnosząc się do orzeczeń cytowanych przez Sąd pierwszej instancji, L. K. podkreśliła, iż dotyczyły zaniedbań strony pouczonej o konieczności dokonania konkretnej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Skarżąca nie uprawdopodobniła w przekonujący sposób okoliczności świadczących o braku jej winy w niedochowaniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi tak jak tego wymaga art. 87 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy zauważyć, że obowiązek informowania stron wynikający z art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie oznacza, że sąd ma obowiązek pouczenia strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego co do wszelkich możliwych zachowań i mogących wystąpić okoliczności. Obowiązek ten odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej. (postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 981/09). O najistotniejszych z punktu widzenia toczącego się postępowania kwestiach Sąd jest obowiązany pouczać strony działające bez adwokata lub radcy prawnego stosownie do przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Są to wskazówki: co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (od wyroku, art. 140 § 1 i 3), środka zaskarżenia (od wyroku, art. 140 § 2), czy dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (od postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, art. 163 § 2). Sąd jest zobowiązany także do poinformowania o obowiązku zawiadamiania sądu o każdej zmianie zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby stron (art. 70 § 2), czy skutkach niezgłoszenia wniosku o przyznanie należnych kosztów (art. 210 § 1). Jak już wskazano, obowiązek informowania stron odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej. Aby pouczyć o możliwości i terminie do wniesienia żądania uzupełnienia protokołu, sąd musi zostać najpierw w jakikolwiek sposób poinformowany przez stronę, że jest niezadowolona z treści tego protokołu. Sąd nie może domniemywać chęci dokonania każdej czynności przez stronę, jak również informować strony o treści wszystkich przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie poucza na przykład każdej strony o możliwości złożenia wniosku o wyłączenie sędziego. Obowiązek udzielania tego typu szczegółowych wskazówek aktualizuje się dopiero na skutek jakiegokolwiek zachowania strony, z którego można wywnioskować jakie działania chce ona podjąć. I tak, pismo strony, w którym wskazuje na swoje ubóstwo i/lub nieporadność prawną, zwłaszcza przysłane w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, skutkować będzie przesłaniem przez sąd urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z informacją, że strona może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zasadnie zatem uznał Sąd pierwszej instancji, iż skarżąca nie wykazała braku winy w niedochowaniu terminu, powołując się na nieznajomość prawa i brak pouczenia przez sąd o możliwości żądania sprostowania protokołu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.