VI SA/Wa 688/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej B. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości, w wyniku rozpatrzenia odwołania B. S., utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości ma obszarze właściwości Izby Notarialnej w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Organ wskazał, iż z uzasadnienia uchwały Komisji Egzaminacyjnej wynika, że B. S. uzyskała z testu wyboru 189 punktów, co przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że pytania nr: 119 oraz 148 zostały sformułowane nieprawidłowo, ponieważ żadna z odpowiedzi na te pytania nie była prawidłowa. Skarżąca wskazała także na pytania o nr: 13,14,15, 18, 23, 27, 35, 36, 51, 53, 54, 56, 63, 69, 74, 78, 83, 85, 87, 89, 90, 110, 114, 115, 118, 132, 133, 134, 135, 136, 142, 154, 163, 167, 170, 172, 175, 176, 177, 180, 181, 183,188,198, 201, 203, 206, 213, 215,220, 224, 225, 232, 242 oraz 247 jako sformułowane nieprawidłowo, a więc niezgodne z prawem. Organ stwierdził, iż po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżąca uzyskała z egzaminu 189 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z przepisem ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie ( Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm. ) – dalej Pon. Minister podniósł, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Wskazując na art. 71 "j" § 3 Pon. który to przepis przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów, organ wskazał, iż skarżąca takiej liczby punktów nie uzyskała, a więc wynik egzaminu nie mógł być pozytywny. Odnosząc się do szczegółowych zarzutów skarżącej, a więc kolejno do nieprawidłowego sformułowania pytań 119 i 148 organ zauważył, iż prawidłową odpowiedzią na pytanie 119 była odpowiedź "B", gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "A", zaś prawidłową odpowiedzią na pytanie 148 była odpowiedź "A", podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Pytanie nr 119 brzmiało: "Według Kodeksu spółek handlowych ( Ksh. ), członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: A. nigdy nie odpowiadają za jej zobowiązania, B. odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie ze spółką, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, C. odpowiadają za jej zobowiązania tylko po wykreśleniu spółki z rejestru." Jak podkreślił organ ewidentnie nieprawdziwa jest odpowiedź "A", bowiem prawidłowa odpowiedź wynika z treści samego art. 299 Ksh. który w § 1 tego artykułu stanowi, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Pozostałe dwie odpowiedzi pozostawały w oczywistej sprzeczności z treścią art. 299 Ksh. i nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że pytanie mogło wprowadzić w błąd. W pytaniu nr 148, które brzmiało: "Wskaż, która z czynności prawnych — zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym — dokonana przez małżonka bez zgody drugiego małżonka jest bezwzględnie nieważna: A. udzielenie pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową, B. darowizna nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków, C. zakup nieruchomości za środki pochodzące z majątku wspólnego małżonków". Skarżąca jako właściwą wskazała odpowiedź "B", podczas gdy prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A", a w odwołaniu zarzuciła, że żadna z podanych odpowiedzi nie jest prawdziwa. Organ uznał zarzuty za chybione, a powołując treść art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Krio.), zgodnie z którym czynności prawne jednostronne dokonane bez wymaganej zgody drugiego małżonka są bezwzględnie nieważne, stwierdził iż przepis ten stanowi podstawę do ustalenia prawidłowości odpowiedzi na pytanie nr 148. Wskazał, że w systemie prawa cywilnego obowiązuje zasada numerus clausus czynności prawnych jednostronnych, a taką czynnością prawną jednostronną, a kreującą stosunek prawny jest bez wątpienia instytucja pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo do zbycia nieruchomości powinno być sporządzone w formie aktu notarialnego i w przypadku, gdy umocowanie dotyczy zbycia nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską, winno być udzielone przez oboje małżonków. W sytuacji gdy pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową udziela jeden z małżonków - pełnomocnictwo to jako czynność prawna jednostronna jest bezwzględnie nieważna. Odmiennie ocenił organ czynność prawną dotyczącą umowy sprzedaży, w której mocodawca legitymuje się nieważnym pełnomocnictwem; jak stwierdził, jest to czynność prawna dotknięta sankcją bezskuteczności zawieszonej, w której osoba występująca w imieniu obojga małżonków działa jako falsus procurator. Ważność tak dokonanej czynności uzależniona będzie od potwierdzenia jej przez oboje małżonków. W podsumowaniu wyjaśnienia prawidłowości skonstruowania pytania nr 148 organ wskazał, że o ile czynność prawna polegająca na zbyciu nieruchomości na podstawie nieważnego pełnomocnictwa jest czynnością ważną acz bezskuteczną, o tyle samo udzielenie pełnomocnictwa, w sytuacji opisanej w odpowiedzi "A" powyższego pytania, jest bezwzględnie nieważne, gdyż stosunek prawny pełnomocnictwa w ogóle nie powstał. Nie powinny, zdaniem organu, budzić wątpliwości odpowiedzi "B" i "C" jako nieprawdziwe gdyż, zarówno darowizna, jak i odpłatne nabycie (zakup) nieruchomości należą do czynności prawnych dwustronnych. Ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 37 § 1 Krio. katalog czynności, do których niezbędna jest zgoda współmałżonka, by czynności te wywarły zamierzony skutek prawny. Brak zgody w momencie dokonywania czynności, nie powoduje bezwzględnej nieważności, a jedynie bezskuteczność zawieszoną. Oznacza to, iż czynności te mogą być konwalidowane przez potwierdzenie ich przez drugiego małżonka. Wówczas czynność ta staje się ważną od chwili jej dokonania. Możliwość potwierdzenia czynności, o której mowa w art. 37 § 2 Krio. jest przesłanką wyróżniającą sankcję bezskuteczności zawieszonej od bezwzględnej nieważności, dlatego też czynności wymienione w punktach "B" i "C" na moment ich dokonania nie są bezwzględnie nieważne. Wreszcie organ stwierdził, iż kontroli zostały poddane wszelkie czynności dotyczące przeprowadzonego egzaminu konkursowego i w wyniku tej kontroli nie stwierdzono żadnych uchybień w odniesieniu do żadnego z pytań testu egzaminacyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B. S., a zarzucając naruszenie art. 71 lit. "j" § 1 Pon. oraz naruszenie przepisów procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art.10 § 1, art. 11, art. 12, art. 77 oraz art. 107 § 1 i § 3 Kpa. domagała się uchylenia zarówno decyzji Ministra Sprawiedliwości, jak też uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zgłoszone w odwołaniu zarzuty i rozwinęła przedstawioną tam argumentację. Wskazując na pytanie nr 119 jako sformułowane w sposób niezgodny z ustawą Prawo o notariacie, skarżąca stwierdziła, iż porównanie oznaczonej jako prawidłowa odpowiedzi "B" z treścią przepisu art. 299 § 1 Ksh. prowadzi do wniosku, iż w zakresie odpowiedzialności solidarnej są one sprzeczne. Powyższe oznacza, iż odpowiedź "B" nie jest odpowiedzią prawidłową, jest bowiem niezgodna z przepisem art. 299 § 1 Ksh. Który stanowi, że odpowiedzialność solidarna łączy członków zarządu, a nie członków zarządu i spółkę. Również pytanie nr 148, zdaniem skarżącej, nie jest sformułowane odpowiednio do wymogów art. 71 lit. " j" § 1Pon. bowiem żadna ze wskazanych odpowiedzi nie jest prawidłowa. Zdaniem skarżącej udzielenie pełnomocnictwa nie jest czynnością prawną prowadzącą do zbycia nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 37 § 1 Krio. Przywołując obszernie poglądy przedstawicieli doktryny, skarżąca stwierdziła, że czynności upoważniające mogą prowadzić do zbycia nieruchomości, a z samego faktu udzielenia pełnomocnictwa nie wynika nawet dla pełnomocnika obowiązek reprezentowania mocodawcy, a jedynie prawo do działania w granicach umocowania. Skarżąca podtrzymała też zarzuty w stosunku do pozostałych wymienionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej pytań. Nadto, za niewyczerpujące i nie odnoszące się do wszystkich zarzutów skarżącej uznała uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone w decyzji stanowisko, odnosząc się do poszczególnych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania, nie zaś pod względem słuszności. W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w [...] ustalającą negatywny wynik egzaminu B. S. w związku z uzyskaniem przez nią 189 punktów z testu wyboru. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez B. S. skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, bowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego. Stosownie do art. 71 lit. "b" § 3 Pon. egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego z zakresu wymienionych w tym przepisie dziedzin prawa. Samo postępowanie konkursowe na aplikację notarialną jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ – Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej na obszarze właściwości danej Izby Notarialnej, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie, na podstawie art. 71 lit. "k" § 2 Pon., odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 71 lit. "j" § 1 Pon. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Jak dalej stanowi ten przepis, kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź i za każdą prawidłową odpowiedź otrzymuje 1 punkt. Zgodnie z § 3 tego artykułu pozytywny wynik egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że pytanie konkursowe, a więc pytanie wraz z propozycjami odpowiedzi, sformułowane w sposób nieodpowiadający wymogowi przepisu art. 71 lit. "j" § 1 Pon., na które kandydat nie udzielił prawidłowej odpowiedzi, bo albo takiej nie było, albo prawidłowymi były więcej niż jedna odpowiedź, jest pytaniem wadliwym, które nie może mieć negatywnego wpływu na końcowy wynik egzaminu kandydata, a więc odpowiedź na takie pytanie powinna zostać zaliczona. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wskazała, zarówno w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, jak też w skardze do sądu, szereg pytań testu wyboru jako sformułowanych w sposób naruszające ustawę Prawo o notariacie, choć obszernie odniosła się do dwóch pytań, a mianowicie do pytania nr 119 i pytania nr 148. Pytanie nr 119 brzmiało: "Według Kodeksu spółek handlowych ( Ksh. ), członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: A. nigdy nie odpowiadają za jej zobowiązania, B. odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie ze spółką, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, C. odpowiadają za jej zobowiązania tylko po wykreśleniu spółki z rejestru." Prawidłową odpowiedzią była, zgodnie z wzornikiem odpowiedzi, odpowiedź "B", podczas gdy skarżąca wskazała odpowiedź "A", utrzymując w odwołaniu, a następnie w skardze, że żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa. W ocenie Sądu stanowisko Ministra Sprawiedliwości utrzymujące rozstrzygnięcie uchwały Komisji niezaliczającej odpowiedzi na to pytanie jest prawidłowe. Odpowiedź na to pytanie zawiera się w przepisie art. 299 § 1 Ksh., zgodnie z którym, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Na tle proponowanych odpowiedzi, odpowiedź oznaczona numerem "B" jako wskazująca na solidarną odpowiedzialność wspólników, jest jedynie możliwa, aczkolwiek jej sformułowanie nie jest doskonałe, bowiem solidarna odpowiedzialność wspólników spółki jest subsydiarna w stosunku do odpowiedzialności samej spółki. Niemniej jednak, w żadnym razie nie są prawidłowe odpowiedzi wskazane pod numerami "A" i "C". Ta konstatacja jest o tyle istotna, że udzielający odpowiedzi na pytanie kandydat musi mieć świadomość, iż jedna z odpowiedzi jest prawidłowa, a więc powinien wykluczyć odpowiedzi nie znajdujące oparcia w obowiązującym prawie. Należy zgodzić się z organem, że skarżąca na pytanie nr 119 udzieliła odpowiedzi oczywiście błędnej, a samo pytanie wraz z odpowiedziami nie było sformułowane w sposób niezgodny z ustawą, co najwyżej wymagało znajomości przepisów Ksh. i dokonania nieskomplikowanego procesu myślowego. Pytanie oznaczone nr 148 brzmiało: "Wskaż, która z czynności prawnych — zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym — dokonana przez małżonka bez zgody drugiego małżonka jest bezwzględnie nieważna: A. udzielenie pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową, B. darowizna nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków, C. zakup nieruchomości za środki pochodzące z majątku wspólnego małżonków". Prawidłową była odpowiedź oznaczona nr "A" zaś skarżąca udzieliła odpowiedzi "B, podnosząc w odwołaniu oraz w skardze, że żadna z odpowiedzi nie jest prawidłowa, a udzielenie pełnomocnictwa nie jest czynnością prawną prowadzącą do zbycia nieruchomości. Ze skarżącą zgodzić się nie można, ponieważ istotą pytania nie jest ocena, czy udzielenie pełnomocnictwa ma prowadzić do zbycia nieruchomości czy też nie, lecz konieczność dokonania wyboru jednej z trzech czynności prawnych, która z chwilą jej dokonania przez jednego z małżonków nie może być następnie konwalidowana przez drugiego małżonka. Odpowiedź na postawione pytanie oparta jest na treści art. 37 § 4 Krio., zgodnie z którym czynności prawne jednostronne dokonane bez wymaganej zgody drugiego współmałżonka są bezwzględnie nieważne. Nie ulega wątpliwości, że taką czynnością jest udzielenie pełnomocnictwa przez jednego małżonka osobie trzeciej do działania za oboje małżonków; taka jednostronna czynność prawna jest od momentu jej dokonania obciążona nieważnością bezwzględną. Trafnie podkreśla organ, że skarżąca niepotrzebnie rozpatruje kwestie samej sprzedaży nieruchomości z wykorzystaniem wadliwego pełnomocnictwa, bowiem należało poprzestać wyłącznie na ocenie czynności jaką jest udzielenie pełnomocnictwa do sprzedaży. Sąd uwzględnił jednak zarzut skarżącej dotyczący wadliwości sformułowania pytania nr 14, które w ocenie Sądu było casusem opartym na przepisach art. 933 § 1 i § 2 Kc. Pytanie nr 14 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzić dziedziczy z ustawy: A. 3/8 całości spadku, B. 1.5 całości spadku, C. ¼ całości spadku." Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na tak skonstruowane pytanie wymagało od kandydata wykazania się nie tylko znajomością przepisów dotyczących zasad dziedziczenia ustawowego zawartych w paragrafach 1 i 2 art. 933 K.c., lecz również umiejętnością zastosowania tych przepisów do określonego stanu faktycznego opisanego w pytaniu. Egzamin konkursowy na aplikację notarialną polega, jak już była o tym mowa wyżej, na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta z zakresu wymienionych w tym przepisie dziedzin prawa, a nie na wykazaniu się umiejętnością stosowania tych przepisów w praktyce co oznacza, że pytania oraz przypisane im odpowiedzi prawidłowe muszą wynikać wprost z konkretnych przepisów prawa. Dla potrzeb udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 14 kandydat musiał wykonać dwa działania matematyczne na ułamkach i mimo że casus nie był trudny, to niezależnie od stopnia jego trudności, w ocenie sądu, pytanie tak skonstruowane nie powinno było znaleźć się w teście wyboru na aplikację. Mimo, że skarżąca nie wyjaśniła szerzej na czym, jej zdaniem polegała wadliwość sformułowania pytania nr 14, to Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, a działając w granicach danej sprawy, uwzględnił skargę w części pytania nr 14 wskazanego w skardze jako nieprawidłowe, choć bez podania uzasadnienia. Pytanie to wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2009 r. ( sygn. akt VI SA/Wa 182/09 ) zostało uznane za postawione w sposób naruszający prawo materialne, a Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w rozpatrywanej sprawie podzielił pogląd wyrażony w powołanym wyroku. Wobec faktu, iż utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją uchwała Komisji Egzaminacyjnej ustaliła wynik egzaminu skarżącej na 189 punktów, a jedno z pytań wskazanych w skardze Sąd uznał za sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. O niewykonalności uchylonej decyzji orzeczono na zasadzie art. 152 p.p.s.a. zaś o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 p.p.s.a.