II SA/Gl 15/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.),, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant starszy referent Katarzyna Wajs, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2009 r. sprawy ze skarg W. K. i Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargi Działając na wniosek Z. K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezydent Miasta C. orzekł o: 1) odmowie wydania właścicielom działek położonych w C. przy ul. [...],[...],[...] i [...] nakazu przywrócenia stosunków wodnych na gruncie do stanu poprzedniego, 2) nakazaniu tym właścicielom, tj. A. i B. K., A. i B. K., K. i P. K., J. J. i K. J. wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom w postaci rowu otwartego bądź rurociągu o parametrach i przebiegu zgodnym z projektem opracowanym przez uprawnioną osobę – po trasie rowu widocznego na planie sytuacyjno-wysokościowym, umożliwiającego odprowadzanie nadmiaru wód z działki nr [...] km. [...], należącej do Z. K. Decyzja ta po rozpatrzeniu odwołania Z. K. została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. na podstawie decyzji z dnia [...]r. nr [...], zaś skargę na decyzję ostateczną odrzucono prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Gl 1050/06. Następnie wnioskiem z dnia [...]r. P. K., M. W. oraz W. P., K. R. i S. K. wystąpili o nakazanie Z. K. usunięcia przeszkody na trasie cieku wodnego, polegającej na budowie zapory dla spływającej wody powierzchniowej na granicy jego działki nr [...] z działką nr [...], co ich zdaniem miało na celu uniemożliwienie funkcjonowania zrealizowanego rurociągu odwadniającego działkę nr [...], którego obowiązek wykonania nałożono decyzją z dnia [...]r. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent C. odmówił wydania nakazu przywrócenia stosunków wodnych na działce nr [...] obr. [...] do stanu poprzedniego oraz nakazał Z. K. – właścicielowi tej działki wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom, tj. rowu otwartego bądź rurociągu umożliwiającego odprowadzanie wód z rurociągu przebiegającego przez działki nr [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] obr. [...], służącego do odprowadzania nadmiaru wody z działki nr [...], należącej do Z. K. Jednakże wskutek odwołania Z. K., decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] orzeczono o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Skargę Z. K. na powyższą decyzją oddalono zaś na mocy prawomocnego wyroku WSA w Gliwicach z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 1086/08. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...]r. nr [...], podjętą z up. Prezydenta C., orzeczono powtórnie o wydaniu nakazu, jak w decyzji z dnia [...]r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepis art. 29 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.). Po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania organ I instancji podał, że we [...]r. po opracowaniu projektu i zgłoszeniu robót budowlanych do Urzędu Miasta C., przystąpiono do wykonania decyzji z dnia [...]r. W związku z zagospodarowaniem kolejnych działek na trasie dawnego śladowego rowu, rurociąg ułożono również na działkach nr [...],[...],[...] oraz [...], których nie dotyczył nakaz. Wylot zaprojektowanego rurociągu usytuowano na działce nr [...] na poziomie [...] m (dno), natomiast lustro wody w stawie na działce [...], znajduje się na poziomie [...] m, co daje różnicę [...] cm, umożliwiającą swobodny odpływ wody do stawu. Jednakże Z. K. uniemożliwił odpływ wody poprzez uszczelnienie grobli stawu i likwidację wlotu rowu, mimo zamontowania przez niego rury powyżej pierwotnego wlotu do stawu, utrwalonego w dokumentacji zdjęciowej wykonanej [...]r. oraz w protokole oględzin z tej daty. Taki stan rzeczy powoduje zaś tworzenie się rozlewiska na działce nr [...] oraz zastoiny wody w wykonanym rurociągu. Co prawda, Z. K. zaprzeczył, aby dokonał budowy zapory (zamknięcia grobli), a jedynie przyznał, że [...]r. dokonał wymiany rury, co jest także przedmiotem postępowania przed organami nadzoru budowlanego, jednak zdaniem organu, poprzednia rura musiała być zamontowana znacznie głębiej, niż obecnie, skoro nie uwidoczniono jej w materiale dowodowym z dnia [...]r. W ocenie organu zebrany materiał potwierdził zatem dokonanie zmian stanu wody na gruncie – zatrzymanie poprzedniego spływu wód na działkę nr [...], co wpływa szkodliwie na nieruchomość sąsiednią (działkę nr [...]). W odwołaniu od decyzji Z. K. nie zgodził się na istnienie wybudowanego kanału bez ujścia służącego jego zdaniem do przejmowania wody gruntowej z uwagi na posadowienie na głębokości [...] m, podczas gdy rów z lat [...]-tych miał głębokość [...] m i na takiej głębokości usytuował rurę w obwałowaniu stawu. Odwołujący się zaprzeczył, aby w [...]r. wybudował tamę, gdyż obwałowanie stawu istnieje od lat, czego dowodem jest rosnąca tam kilkunastoletnia sosna. Podniósł, że nie dokonał też samowolnego zarurowania rowu otwartego, a jedynie [...]r. wymienił istniejącą skorodowaną stalową rurę Ø 200 mm, nie zmieniając jej posadowienia. Fakt istnienia rury potwierdził w dniu [...]r. M. W. Odwołujący się zarzucił, że problem ze spływem wód na przedmiotowym terenie został spowodowany przez wykonanie nasypu na działkach sąsiednich, zaś użyty do tego celu materiał powoduje spływ na teren jego działek zanieczyszczeń i zatrucie ryb w stawie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji po uzupełnieniu materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie oględzin nieruchomości. Zdaniem Kolegium, z uwagi na ukształtowanie terenu nie budzi wątpliwości kierunek naturalnego spływu wód oraz fakt istnienia śladowego rowu, przejmującego wody w kierunku południowym, biegnącego przez działkę nr [...], a następnie do stawu zlokalizowanego na działce nr [...], należącej do Z. K., który połączony jest z kolejnymi zbiornikami. Wbrew twierdzeniom odwołującego się, grobla na działce nr [...] powstała zaś dopiero w trakcie budowy rurociągu na działkach sąsiednich, co potwierdza materiał w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...]r., a także fakt, że ziemia nie zdążyła jeszcze porosnąć roślinnością. Kolegium uznało też, że wykonanie grobli z osadzoną w niej rurą powyżej lustra wody na działce nr [...], której wylot znajduje się [...] cm ponad lustrem wody w stawie, naruszyło warunki wodne ze szkodą dla gruntów sąsiednich poprzez uniemożliwienie spływu wód w kierunku południowym. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego W. K. i Z. K. zarzucili w pierwszym rzędzie wadliwość projektu kanału, opracowanego bez ich zgody na przejęcie wody oraz z pominięciem analizy gruntu i wód. Ich zdaniem, projekt nie przewidywał też rozwiązania dopływu i odpływu oraz ewentualnego oczyszczenia zanieczyszczonych wód gruntowych. Dyskusyjne jest też wykonanie robót w oparciu o zgłoszenie. Stąd też skarżący sprzeciwili się istnieniu kanału, który miał odprowadzać nadmiar wody z działki nr [...], a został zrealizowany jako drenaż odwadniający działkę, którym spływają zanieczyszczone wody gruntowe do stawów rybnych. Wreszcie, skarżący zaprzeczyli, aby wybudowali groblę w [...]r., wyjaśniając że grunt został naruszony przy wymianie zarurowania grobli. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w motywach zaskarżonej decyzji, aczkolwiek przyznano, że omyłkowo podano rok budowy grobli jako [...], zamiast [...]. Podniesiono też, że W. K. nie jest właścicielką działki nr [...] i nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. W kolejnych pismach skarżący podniósł, iż na przedmiotowym terenie nie ma rowów melioracyjnych, co dokumentuje m.in. mapa dla celów wykonania rurociągu na działkach sąsiednich. Uczestnicy postępowania P. K., M. W. i M. W. wnieśli o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uprawnionym do wniesienia skargi jest podmiot legitymujący się interesem prawnym. Zaskarżoną decyzją nałożono obowiązek wyłącznie na skarżącego Z. K. jako właściciela działki nr [...]. Stąd też skarżąca W. K., której nie przysługuje tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości i która nie jest adresatem nakazu, zawartego w decyzji i z tej racji nie brała też udziału w postępowaniu administracyjnym, nie jest legitymowana do wniesienia skargi. Zatem z braku interesu prawnego w kwestionowaniu rozstrzygnięcia organu administracji, skarga W. K. podlegała oddaleniu z mocy art. 151 cyt. ustawy bez badania jej zasadności. Merytorycznemu rozpoznaniu podlegała natomiast skarga Z. K. jako wniesiona przez uprawniony podmiot. Jednakże skarga ta nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Z mocy art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na działki sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom (art. 29 ust. 3 tej ustawy). Zatem ustawodawca wymienił jedynie przykładowo przypadki, które stanowią zmianę stanu wody na gruncie. Zdaniem sądu administracyjnego, pod pojęcie to należy podciągnąć przypadek wykonania przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu. Tymczasem wbrew zarzutom skarżącego organy administracji należycie zebrały oraz oceniły materiał dowodowy i na tej podstawie poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne, iż przez uszczelnienie grobli stawu na działce [...] i likwidację wlotu rowu, zmienił on stan wody na gruncie, bowiem roboty te doprowadziły do zatrzymania poprzedniego spływu wód z terenów sąsiednich do tegoż stawu. Wszak taki stan rzeczy, a mianowicie kierunek naturalnego spływu wody z wszystkich kierunków do śladowego rowu przebiegającego z północy na południe i włączonego do stanu na działce nr [...], wynika jednoznacznie z materiału dowodowego, zebranego w postępowaniu zainicjowanym przez skarżącego w związku z zalewaniem jego działki nr [...], zakończonym decyzją z dnia [...]r. o nakazaniu wykonania urządzenia w postaci rowu otwartego lub rurociągu, odprowadzającego wody z tej działki po trasie tegoż rowu. Co więcej, skarżący we wniosku z dnia [...]r., domagając się interwencji w sprawie zalewania jego działki nr [...], podniósł że sytuacja taka powstała z powodu wysokiego podsypania terenu sąsiedniego oraz zasypania naturalnych spływów wody. W dniu [...]r. przeprowadzono oględziny nieruchomości z udziałem skarżącego, z których sporządzono protokół oraz materiał fotograficzny, przedstawiający śladowy rów i jego wlot do stawu na działce skarżącego (k. 12 akt adm.). Na materiale zdjęciowym niezbicie utrwalono zatem stan działki nr [...] i sporny odcinek ok. [...] m, stanowiący groblę stawu z wyraźnym zagłębieniem w postaci rowu, którym zgodnie z naturalnym spadem wpływały wody z terenów przyległych, wyżej położonych (działki nr [...]). Porównanie zdjęć wykonanych w dniu [...]r. z materiałem fotograficznym, sporządzonym w toku niniejszego postępowania ([...]r.), dowodzi obiektywnie i niezbicie, że rów ten istniał w terenie i został zasypany w [...]r. Obecnie w grobli stawu nie ma bowiem wgłębienia w postaci rowu, lecz widoczna jest rura, usytuowana powyżej lustra wody w stawie i wyżej poziomu gruntu na działce nr [...], co spowodowało zatrzymanie wód na tej działce i tworzenie się rozlewiska. Taki stan rzeczy wynika też z oględzin nieruchomości, przeprowadzonych w dniu [...]r. Skarżący przyznał co prawda, że wykonał sporny odcinek rurociągu, lecz podał, iż wiosną [...]r. jedynie wymienił poprzednią rurę stalową na rurę PCV, nie zmieniając jej posadowienia i rura ta usytuowana jest na głębokości poprzedniego rowu śladowego. W tym względzie powołał się na złożone w poprzednim postępowaniu oświadczenie uczestnika postępowania M. W. Tymczasem z treści protokołu z dnia [...]r. wynika, że M. W. oświadczył, iż nowa rura została usytuowana wyżej iż poprzednia rura stalowa. Organy administracji uznały w tej sytuacji, że o ile rura taka poprzednio znajdowała się na nieruchomości, to była posadowiona poniżej wlotu do stawu, skoro nie jest widoczna na materiale zdjęciowym z dnia [...]r. Zdaniem sądu administracyjnego, stanowisko organów nie może być uznane za dowolne w świetle dokumentacji zdjęciowej. O ile nawet można założyć, że uległ zmianie poziom wód w stawie na działce nr [...], to jest poza sporem, że nie został podwyższony teren na działce nr [...]. Stąd też na zdjęciach wykonanych w poprzednim postępowaniu, stara rura stalowa musiałaby być widoczna – przynajmniej od strony działki nr [...] jako przedłużenie rowu, aby spełniała rolę odprowadzenia wód opadowych. Tymczasem na zdjęciach rura ta jest niewidoczna. Niezależnie zatem od wykonania przez skarżącego robót w postaci samowolnej wymiany rurociągu na spornym odcinku, co jest przedmiotem również odrębnego postępowania przed organami nadzoru budowlanego, za wykazany należy przyjąć fakt zmiany położenia rury oraz zasypania rowu, co miało na celu uniemożliwienie poprzedniego spływu wód do stawu na działce nr [...]. Takie działanie skarżącego zmierzało niewątpliwie do uniemożliwienia wykonania decyzji z dnia [...]r. w postaci nakazu wykonania rowu bądź rurociągu po trasie rowu, który kończył bieg w tym stawie. Z treści odwołania od tej decyzji wynikało bowiem jednoznacznie niezadowolenie z takiej koncepcji rozwiązania problemu odwodnienia jego działki nr [...]. Próby podważenia tej decyzji okazały się jednak nieskuteczne. Decyzja ta jako korzystająca z waloru ostateczności podlega zaś wykonaniu i nie może być przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu, do czego w istocie zmierzał skarżący, nie godząc się na istnienie wykonanego na podstawie tej decyzji rurociągu na działkach sąsiednich. Wskazać też przyjdzie, iż w świetle art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w ramach niniejszego postępowania brak było podstaw prawnych do badania prawidłowości działania organów administracji architektoniczno-budowlanej w kwestii przyjęcia bez sprzeciwu zgłoszenia robót budowlanych w postaci wykonania rurociągu na działkach nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], z którego wylot zaprojektowano na działce nr [...] – przy granicy działki nr [...]. Wykonane na tej podstawie roboty budowlane nie mogą być uznane za bezprawne, co jednak nie pozbawia skarżącego ochrony. Negowanie faktu wykonania robót w oparciu o zgłoszenie, możliwie jest jednak wyłącznie w odrębnym postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego. Podobnie, jedynie w tym trybie możliwe jest badanie zgodności z prawem wykonania studni rewizyjnej na działce skarżącego nr [...]. Kwestia oceny jakości wód nie należy też do niniejszego postępowania. Nie ma też w niniejszej sprawie żadnego znaczenia fakt, że przedmiotowy rów nie został naniesiony na mapy ewidencyjne. Jego istnienie w terenie z wlotem do stawu wykazały bowiem oględziny w dniu [...]r., o czym była już mowa wyżej, a także fakt ten wynikał z treści wniosku skarżącego z dnia [...]r., w którym mowa jest m.in. o zasypaniu naturalnego cieku wodnego, a którego istnieniu obecnie skarżący przeczy wbrew uprzednim własnym twierdzeniom i dokumentacji zdjęciowej w dniu [...]r. Naturalny ciek wodny w postaci rowu podlegał zatem ochronie, a wykonane przez skarżącego roboty polegające na jego zasypaniu i zmianie położenia rurociągu, winny być kwalifikowane jako zmiana stosunków wodnych (likwidacja odpływu wód). W toku postępowania zostało też wykazane, że tego rodzaju bezprawna zmiana wpływa szkodliwie na działkę sąsiednią nr [...], bowiem zablokowanie naturalnego kierunku odpływu wody spowodowało tworzenie się rozlewiska na tej działce. Jak bowiem zasadnie wskazał organ odwoławczy, sporządzona w dniu [...]r. informacja dotycząca powykonawczych pomiarów geodezyjnych inwestycji odwodnienia działki nr [...], potwierdza różnicę terenu tejże działki w pobliżu wlotu do systemu odwadniania w stosunku do terenu działki nr [...] (dna rury odwadniającej na jej końcu) oraz terenu działki nr [...] (lustro wody w zbiorniku), wynoszącą [...] cm, co umożliwiałoby odpływ wody zgodnie z poprzednim stanem, tj. rowem do stawu na działce nr [...]. Pomiary te dowodzą też, że rurociąg służy do odprowadzenia wody z terenu działki nr [...], należącej również do skarżącego, które to wody gromadzą się w związku z podwyższeniem terenów sąsiednich i likwidacją na wysokości podwyższonych działek rowu. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącego, rurociąg nie może służyć do odprowadzania wód gruntowych, co potwierdzają wykonane przez uprawniony podmiot pomiary punktów i rzędnych wysokości geodezyjnej posadowienia dna rury odwadniającej i terenu działki nr [...] w pobliżu wlotu do systemu odwadniania. Skoro zatem wlot rurociągu znajduje się na działce nr [...], to nie jest możliwe odprowadzanie nim wód gruntowych (podziemnych w rozumieniu art. 9 pkt 22 Prawa wodnego). Kwestia jakości tych wód nie ma zaś znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy naruszenia stosunków wodnych w niniejszej sprawie. Jak już wyżej wskazano skarżący w istocie neguje prawidłowość ostatecznej decyzji z dnia [...]r., co jednak nie jest możliwe w tym postępowaniu. Wyeliminowanie decyzji ostatecznej dopuszczalne jest jedynie w trybach nadzwyczajnych. Zatem stwierdzona zmiana stanu wody na gruncie z uwagi na szkodliwy wpływ na działkę sąsiednią nr [...] uprawniała organ administracji do nałożenia na skarżącego obowiązku wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom. Z tych wszystkich względów skarga Z. K. podlegała oddaleniu jako nieuzasadniona na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.