VI SA/Wa 622/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości wniósł sprzeciw przeciwko wpisowi M. M. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dokonanemu uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dnia [...] listopada 2008 r. M. M. złożył wniosek do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej zwanej OIRP) o wpisanie go na listę radców prawnych. Ze złożonych, a dołączonych do wniosku dokumentów wynika m.in., że zainteresowany w dniach [...],[...] i [...] września 2008 r. po odbyciu aplikacji sądowej w okręgu Sądu Okręgowego w [...] zdał egzamin sędziowski. W okresie od [...] listopada 2006 r. do dnia [...] września 2008 r. był zatrudniony w Sądzie Okręgowym w [...] jako aplikant sądowego etatowy. Pomiędzy [...] października 2005 r., a [...] października 2006 r. był zatrudniony na stanowisku prawnika w "E." [...]. Zajmował się również w ramach umowy zlecenia windykacją należności w Kancelarii Prawnej "C." [...]. Do wniosku dołączone zostały również opinie sędziów patronów stwierdzających m. in., iż M. M. posiada predyspozycje do wykonywania zawodu sędziego, prezentuje wysoki poziom wiedzy prawniczej, cechuje go umiejętność logicznego rozumowania i podejmowania trafnych decyzji merytorycznych i procesowych, sprawnie posługuje się przepisami prawa w konfrontacji z daną problematyką. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2009 r. OIRP w [...] postanowiła wpisać M. M. na listę radców prawnych OIRP w [...]. Jako podstawę prawną uchwały OIRP wskazała art. 24 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123 poz. 1059 z późn. zm.) - dalej urp. W uzasadnieniu tej uchwały OIRP wskazała, że wnioskodawca posiada niezbędną wiedzę i doświadczenie zawodowe. Ponieważ przygotowanie merytoryczne oraz cechy osobiste M. M. uzasadniają przekonanie, iż daje on rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, organ uznał, że zainteresowany spełnia ustawowe wymagania do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. OIRP, mając na uwadze zaświadczenie nr [...] z dnia [...] września 2008 r. o zdanym przez wnioskodawcę egzaminie sędziowskim, wskazała ponadto, że choć nie odbył on aplikacji radcowskiej i nie złożył egzaminu radcowskiego, to na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 urp. był od spełnienia tych przesłanek zwolniony. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi M. M. na listę radców prawnych. Jako podstawę prawną sprzeciwu podał art. 311 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 urp. i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522). W uzasadnieniu wskazał, że Trybunał Konstytucyjny (dalej TK) wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. uznał art. 25 ust. 1 pkt 2 urp. za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. TK wskazał, że uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 urp. reguluje analogiczny zakres spraw, będący już przedmiotem rozważań TK w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529), w zakresie dotyczącym adwokatów. W orzeczeniach tych, co podkreślił organ, TK stanął na stanowisku, że samorząd radcowski (adwokacki) może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych (adwokatów) daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. Organ zauważył, że zgodnie treścią cyt. wyżej orzeczenia TK, w sytuacji gdy aplikacja i egzamin sędziowski przygotowuje i weryfikuje przydatność konkretnych osób do podjęcia funkcji sędziego, trudno byłoby przyjąć pogląd, że złożenie egzaminu sędziowskiego stanowi zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej radców prawnych. Organ przytoczył także pogląd TK, że zbyt szeroki dostęp do zawodu radcy prawnego bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania tego zawodu. Na tym tle organ podkreślił, że M. M. po zdaniu egzaminu sędziowskiego nie wykonywał żadnych czynności związanych z praktyką zawodową w rozumieniu art. 4 ust. 1 urp., które pozwalałyby na uzyskanie przez niego wpisu na listę radców prawnych. Na powyższą decyzję M. M., dalej skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 pkt 5 urp. poprzez błędne i pozbawione podstaw uznanie, że skarżący nie posiada praktyki w zawodzie prawniczym i nie spełnia określonej w tym przepisie przesłanki wpisu na listę radców prawnych oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 54, 55 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że dotychczasowe doświadczenie zawodowe skarżącego nie wskazuje na nabycie przez niego odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego, pomimo zdanego we wrześniu 2008 r. egzaminu sędziowskiego. Organ uznał za bezzasadny zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów proceduralnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując oceny zasadności skargi wniesionej przez skarżącego Sąd uznał, że doszło do naruszenia prawa, a więc skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarżący, pismem dnia [...] listopada 2008 r. zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych z wnioskiem o wpisanie go na listę radców prawnych tej Izby, zaś uchwała o wpisie została podjęta przez organ samorządu radcowskiego dnia [...] stycznia 2009 r. Podstawą prawną dokonanego wpisu był przepis art. 24 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 urp. Zgodnie z tym przepisem, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Minister Sprawiedliwości, zgłaszając sprzeciw od wpisu skarżącego na listę radców prawnych uznał, że stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 urp. powoduje, że pozbawiony jest racji bytu wpis na listę radców prawnych osoby niespełniającej wymogu odpowiedniego stażu zawodowego oraz nieposiadającej jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Wpisanie takiej osoby na listę radców prawnych stwarza, w ocenie organu, niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. Sąd nie podzielił stanowiska organu. Stwierdzić należy, że poczynione przez organ ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji, dotyczące w szczególności praktyki skarżącego w zawodzie prawniczym, są całkowicie pozbawione podstaw i nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Niesporne jest, że skarżący nabył praktykę tak w ramach czynności wykonywanych pod nadzorem radców prawnych I. G., P. G., J. Z. podejmowanych w ramach nieodpłatnej praktyki w kancelarii radcowskiej, jak i zatrudnienia w Kancelarii Adwokackiej adw. L. K. Powyższe potwierdzają między innymi opinie o skarżącym wystawione przez ww. osoby i załączone do skargi. Wynika z nich niezbicie, że posiadane przez skarżącego wiedza prawnicza i zdobyte umiejętności w stosowaniu prawa, stanowią gwarancję należytego przygotowania do samodzielnego wykonywania przez niego zawodu radcy prawnego. Na marginesie należy zauważyć, że dokonywane przez organ telefoniczne ustalenia dotyczące aktualnego zatrudnienia skarżącego, z pominięciem warunków określonych przepisem art. 54 § 1, stanowiło, w ocenie Sądu, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Odnosząc się do prezentowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego z zakresu podejmowanych przez samorządy zawodów prawniczych uchwał w przedmiocie wpisów na listy danych korporacji, stwierdzić należy, że jego powoływanie przez organ nie stanowi kompletnych tez i jest w całości pozbawione kontekstu. W ocenie Sądu Trybunał Konstytucyjny wskazując w uzasadnieniach wyroków, odpowiednio z dnia 19 kwietnia i 8 listopada 2006 roku wydanych w sprawach o sygn. akt K 6/06 oraz K 30/06, na obciążający organy samorządu zawodowego obowiązek badania, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów (radców prawnych) daje rękojmie należytego wykonywania zawodu, nie ograniczył możliwości badania i oceny umiejętności nabytych przez kandydata również bezpośrednio przed aplikacją sądową i zdanym egzaminem sędziowskim. Zdaniem Sądu odbyta przez skarżącego w latach 2005 - 2008 aplikacja sądowa (2006 - 2008 etatowa) oraz zdany egzamin sędziowski nie zniweczyły ani nie zatarły jego umiejętności, niezbędnych dla należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, nabytych zarówno w czasie odbywania praktyki pod nadzorem radców prawnych I. G. oraz P. G. w okresie od miesiąca marca 2004 roku do miesiąca grudnia 2004 roku, jak również w trakcie zatrudnienia na podstawie umowy cywilnoprawnej w kancelarii radcy prawnego J. Z. w okresie od miesiąca lutego do miesiąca września 2005 roku. W tych okolicznościach dla oceny istnienia przesłanek warunkujących wpis osoby skarżącego na listę radców prawnych, należy mieć na uwadze praktykę w zawodzie prawniczym nabytą zarówno przed rozpoczęciem aplikacji sądowej zakończonej złożonym egzaminem sędziowskim, w trackie jej trwania, jak i rozwijaną po zakończeniu kształcenia aplikacyjnego. Przedstawione stanowisko opiera się w całości na treści uzasadnienia powołanego wyżej wyroku TK (sygn. akt K 30/06), z którego wynika, że celem tego orzeczenia jest jedynie niedopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które przed wielu laty zdały inny niż radcowski egzamin prawniczy oraz nie legitymują się jakimkolwiek stażem zawodowym. Warto w tym miejscu przywołać wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z dnia 23 stycznia 2007 roku w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2087/06. Sąd wskazał w nim, że dowodami przesłanki gwarancyjnej z art. 24 ust. 1 pkt 5 urp. są wykazane przez kandydata okresy faktycznie wykonywanej pracy na polu obsługi prawnej, pozostające przy tym w nieodległym związku czasowym z datą złożonego wniosku. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący wykazał ścisły chronologiczny związek istniejący pomiędzy podejmowanymi przez siebie kolejno praktyką i zatrudnieniem pod nadzorem radców prawnych, odbytą aplikacją sądową i zdanym egzaminem sędziowskim, następnie praktyką i zatrudnieniem w kancelarii adwokackiej, a złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych. Ponadto w trakcie zdobywania doświadczenia w ramach podejmowanych zajęć, uzyskał pozytywne opinie i gwarancje, że swym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skarżący spełnia przesłanki ustawowe, wymienione w art. 24 ust. 1 pkt 1 - 5 i ust. 2 oraz art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, wymagane do wpisu na listę radców prawnych, a zatem sprzeciw Ministra Sprawiedliwości wyrażony w zaskarżonej decyzji nie jest zasadny i brak mu usprawiedliwionych podstaw. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O niewykonalności uchylonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a.