III SA/Gl 526/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Asesor WSA Katarzyna Golat, Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Prokurator Okręgowy w R. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...], którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...]r. nr [...]. W dniu [...]r. Prokurator Okręgowy w R., działając na podstawie art. 291, 292 i 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego, wydał postanowienie sygn. akt [...] o zabezpieczeniu na majątku podejrzanego J.G.L. (L.) z tytułu grożącej kary grzywny oraz przepadku równowartości korzyści majątkowej, jaką podejrzany osiągnął z przestępstwa. Zabezpieczenia majątkowego roszczeń i kar postanowiono dokonać poprzez zajęcie mienia ruchomego tj. wynagrodzenia za pracę, innych wierzytelności i praw majątkowych, w tym samochodu osobowego marki [...]. Organ pierwszej instancji, powołując jako podstawę prawną art.17 i 18 w związku z art. 155a i 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) postanowieniem z dnia [...]r. (numer jak wyżej) odmówił przystąpienia do zabezpieczenia stwierdzając, iż wniosek Prokuratora nie odpowiada wymogom formalnym zarządzenia zabezpieczenia określonego w art. 165 § 1 powołanej wyżej ustawy. Postanowienie to doręczono Prokuraturze Okręgowej w R. w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. Prokurator Okręgowy w R. wniósł do organu nadzoru, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie § 169 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1189) w związku z art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, wbrew wyżej wymienionym przepisom, że Prokurator był zobowiązany do spełnienia kryteriów formalnych z art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wniósł przy tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, iż na podstawie art. 195a § 1 kkw zlecił Urzędowi Skarbowemu wykonanie postanowienia, a z treści art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w zakresie zabezpieczenia majątkowego realizowanego na podstawie postanowienia prokuratora stosuje się przepisy szczególne. Tak więc w tym przypadku mają odpowiednie zastosowanie regulacje m.in. Kodeksu karnego wykonawczego oraz ustawy o prokuraturze i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury. Dodał, iż stosownie do § 169 ust. 3 wymienionego rozporządzenia, Prokurator przesyła organowi egzekucyjnemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wraz z pismem przewodnim, a zatem – zdaniem strony – postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zastępuje zarządzenie zabezpieczenia, o którym mowa w art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej. Odwołał się przy tym do wyroków WSA z dnia 2 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1894/05 oraz I SA/Gl 1894/06, a także z dnia 2 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Łd 1508/06. Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uznał zasadności zarzutów zażalenia i zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. (numer jak wyżej) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Nadto stosownie do art. 157 § 1 tej ustawy: "jeżeli (...) zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1, organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia. Dalej powołał się na art. 195a kkw i stwierdził, iż użyte określenie "może zlecić" oznacza, iż zlecenie wykonania zabezpieczenia przez urząd skarbowy ma charakter fakultatywny. Zaznaczył też, iż art. 27 kkw określa, że egzekucję (...) prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej, a zatem skoro Prokurator decyduje się na zlecenie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu naczelnikowi urzędu skarbowego, to decyduje również o tym, iż zabezpieczenie to będzie realizowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie odwołał się do art. 195a § 1 kkw i stwierdził, iż sformułowanie "(...), który wydał postanowienie, może zlecić wykonanie (...)" wskazuje, iż mamy tu do czynienia z czynnością zakończoną "wydanie postanowienia", a później z dokonaniem wyboru trybu wykonania przez organ egzekucyjny. Odnosząc się do powołanych orzeczeń WSA podkreślił, że rozstrzygnięcia WSA w Gliwicach zostały wydane w toku innego postępowania i nie mają mocy wiążącej, a WSA w Poznaniu i Szczecinie reprezentują odmienne stanowisko. Końcowo stwierdził, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury, jak sama nazwa wskazuje, określa tryb wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury i wiąże jedynie te organy, a nie inne. W skardze z dnia [...]r. (powinno być z 2008 r.) Prokurator Okręgowy w R., wniósł o uchylenie wyżej wymienionego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz postanowienia organu egzekucyjnego I instancji. Zarzucił przy tym obrazę § 169 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1189) związku z art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegającą na przyjęciu przez organ odwoławczy, wbrew treści wyżej wymienionych przepisów, że prokurator zlecając wykonanie urzędowi skarbowemu postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, był zobowiązany spełnić kryteria formalne, o jakich mowa w art. 155a i 156 § 1 ustawy egzekucyjnej, co w konsekwencji doprowadziło do obrazy art. 138 § 1 pkt 1 kpa, przez niezasadne utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. W uzasadnieniu skarżący przytoczył art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdził, iż skoro ustawodawca nakazał w przypadku egzekucji prowadzonej na podstawie orzeczenia prokuratora, czy też sądu, stosowanie przepisów szczególnych, to oczywistym jest, że obowiązujące w tej materii uregulowania szczególne wyłączają zastosowanie przepisów ogólnych ustawy egzekucyjnej. Oznacza to, iż w miejsce ogólnych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednie regulacje m.in. kodeksu karnego wykonawczego, ustawy o prokuraturze i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury. Zakwestionował poprawność poglądu organu odwoławczego, iż wyżej wymienione rozporządzenie ma moc wiążącą jedynie w odniesieniu do organów prokuratury, bowiem zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa. Podkreślił, iż postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zastępuje zarządzenie zabezpieczenia i ponownie odwołał się do wyroków WSA wskazanych w zażaleniu. Wyraził pogląd, iż stanowisko zaprezentowane w tych orzeczeniach wydaje się być ugruntowane, a racjonalny ustawodawca nie mógł nałożyć wzajemnie sprzecznych obowiązków na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodał, iż w wyroku z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Po 1070/07 wyrażono pogląd, iż przepis art. 170 § 1 ustawy egzekucyjnej "(...) de facto oznacza, iż nie doszło do derogacji stosowanych przepisów Kpk i Kkw stwarzających możliwość dochodzenie zabezpieczenia w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Natomiast odnosząc się do zarzutu negowania powszechności obowiązywania wymienionego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, stwierdził, iż akt ten określa tryb wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury; nie określa natomiast trybu działania innych organów administracji, w tym naczelników urzędów skarbowych. Ponadto z treści § 169 ust. 3 tego rozporządzenia trudno wywieść wniosek, że prokurator ma odstąpić od reguł wynikających z art. 156 ustawy egzekucyjnej. Zaakcentował też, iż stanowisko organów egzekucyjnych jest zgodne z poglądem wyrażonym w piśmie Ministerstwa Sprawiedliwości i Prokuratury Krajowej z dnia [...]r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę, wywiódł, co następuje: Skarga Prokuratora Okręgowego w R. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie można organom egzekucyjnym skutecznie zarzucić, iż w rozpatrywanej sprawie naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego, czy procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a stwierdzenie wyłącznie takich uchybień może stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu. Stanowi o tym art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), z którego wynika, iż zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wyłącznie w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wydanego w przedmiocie odmowy przystąpienia do zabezpieczenia w wyniku stwierdzenia, że wniosek Prokuratora nie odpowiada wymogom formalnym zarządzenia zabezpieczenia określonego w art. 165 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), przypomnieć trzeba, iż zasadniczym przedmiotem sporu między stronami jest kwestia zastosowania w odniesieniu do wniosku prokuratora art. 155a § 1 i art. 157 § 1 powołanej wyżej ustawy. Strona skarżąca twierdzi bowiem, iż wydane na podstawie art. 291, 292 i 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego, przez Prokuratora Okręgowego w R., postanowienie z dnia [...]r. sygn. akt [...] o zabezpieczeniu na majątku podejrzanego J.G.L. (L.) z tytułu grożącej kary grzywny oraz przepadku równowartości korzyści majątkowej, jaką podejrzany osiągnął z przestępstwa, poprzez zajęcie mienia ruchomego tj. wynagrodzenia za pracę, innych wierzytelności i praw majątkowych, w tym samochodu osobowego marki [...] – zastępuje konieczność wydania zarządzenia zabezpieczenia, o jaki mowa w art. 156 § 1 ustawy egzekucyjnej. Z poglądem tym – skład orzekający w niniejszej sprawie – się nie zgadza. Przede wszystkim zauważyć należy, iż art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego (kkw) wyznacza urząd skarbowy jako właściwy do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu, przy czym art. 27 kkw stanowi, iż egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli kkw nie stanowi inaczej. Słusznie zatem zaakcentował Dyrektor Izby Skarbowej, iż skoro Prokurator decyduje się na zlecenie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu naczelnikowi urzędu skarbowego, to decyduje również o tym, iż zabezpieczenie to będzie realizowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Przepis art. 195a kkw dopuszcza bowiem możliwość dokonania wyboru zlecenia wykonania postanowienia organowi określonemu w art. 187 tj. urzędowi skarbowemu właściwemu ze względu (...). Nawiązując do treści art. 27 kkw, zaakceptować trzeba pogląd wyrażony w wyroku z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Po 1070/07, iż: "Poza wskazaną wyżej normą kompetencyjną z art. 195a Kkw w zw. z art. 187 Kkw, w przepisach Kkw brak jest jakichkolwiek rozwiązań, które derogowałyby stosowanie konkretnych instytucji określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do zabezpieczenia majątkowego". Tak więc występując do urzędu skarbowego o dokonanie zabezpieczenia na podstawie stosownego postanowienia, prokurator zobowiązany jest do stosowania wszystkich przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, także zamieszczonych w Dziale IV- Postępowanie zabezpieczające. Podkreślić przy tym trzeba, iż art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie stanowi, iż organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Nadto stosownie do art. 157 § 1 tej ustawy: "jeżeli (...) zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1, organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia. Co więcej żaden z przepisów powołanej wyżej ustawy nie wprowadza żadnych wyjątków od zasad określonych w art. 155a § 1 i w art. 157 § 1, w tym dotyczących postępowania zainicjowanego przez prokuratora. Z kolei art. 156 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji formułuje szereg wymogów formalnych, jakie musi spełniać zarządzenie zabezpieczenia. Jednym z nich jest konieczność pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów. W tym zakresie mają wiec zastosowanie z mocy art. 166b wymienionej przepisy regulujące kwestię zarzutów tj. art. 33 i 34 tej ustawy. W tym stanie rzeczy nie można zaakceptować poglądu, iż Prokuratura Rejonowa w R., kierując do urzędu skarbowego wniosek o zabezpieczenie nie była zobowiązana do dołączenia zarządzenia zabezpieczenia, o jakim mowa w art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przystąpienia do zabezpieczenia uznać należy za prawidłowe. Odnosząc się do argumentacji skargi, nie można podzielić poglądu, iż skoro ustawodawca, poprzez art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nakazał w przypadku egzekucji prowadzonej na podstawie orzeczenia prokuratora, czy też sądu, stosowanie przepisów szczególnych, to oczywistym jest, że obowiązujące w tej materii uregulowania szczególne wyłączają zastosowanie przepisów ogólnych ustawy egzekucyjnej i co oznacza, iż w miejsce ogólnych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednie regulacje m.in. kodeksu karnego wykonawczego, ustawy o prokuraturze i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury. Przepis ten – w ocenie Sądu – należy interpretować w ten sposób, iż nie doszło do derogacji stosownych przepisów Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego wykonawczego co do możliwości dochodzenia zabezpieczenia w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co nie jest równoznaczne z twierdzeniem, że w stosunku do zabezpieczenia dokonywanego przez prokuratora nie znajdują zastosowania przepisy art. 154 do art. 157 i art. 166b tej ustawy. Nieskuteczny jest też zarzut obrazy § 169 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1189) związku z art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Słusznie wskazał przy tym Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, iż powołane wyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości określa tryb wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek prokuratury i nie określa trybu działania innych organów administracji, w tym naczelników urzędów skarbowych. Tak więc skoro urzędy skarbowe nie są zobowiązane do stosowania regulacji zawartych w tym akcie wykonawczym, to nie mogło dojść do naruszenia przepisów tego rozporządzenia. Zaakcentować też trzeba, iż akt prawny w randze rozporządzenia nie może zmieniać, ani pomijać przepisów sformułowanych w akcie wyższego rzędu jakim jest ustawa. Ponadto z treści § 169 ust. 3 tego rozporządzenia trudno wywieść wniosek, że prokurator ma odstąpić od reguł wynikających z art. 156 ustawy egzekucyjnej. Co więcej stanowisko organów egzekucyjnych w tej kwestii jest zgodne z poglądem wyrażonym w piśmie Ministerstwa Sprawiedliwości i Prokuratury Krajowej z dnia [...]r. nr [...]. Odnosząc się z kolei do powołanych orzeczeń WSA wskazać trzeba, iż wiążą one wyłącznie w danej sprawie, a skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyrokach WSA z dnia 5 kwietnia 2006 sygn. akt I SA/Sz 843/05 oraz z dnia 15 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Po 1070/07, w których sformułowano tezy analogiczne jak w zaskarżonym postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. Nie można zatem podzielić poglądu wyrażonego w skardze, iż stanowisko, że postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do działania, wydaje się być ugruntowane. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.