II OZ 387/10

Dnia 6 maja 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2010 roku sygn. akt II SA/Kr 640/09 oddalające wniosek R.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.D. na decyzję Głównego Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie z dnia [...] marca 2009 roku Nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R.D. o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że wniosek nie był pierwszym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 23 września 2009 r. oddalono wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 grudnia 2009 roku sygn. akt II OZ 1099/09 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu l instancji. Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca ma prawo do wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Wniosek podlega zatem oddaleniu, gdyż skarżący nie wykazał wystąpienia takiej zmiany okoliczności, które w istotny sposób wpływałyby na ocenę zdolności płatniczych, a ponadto nie wywiązał się z obowiązku wykazania swojej sytuacji materialnej. Nie podał m.in. wydatków miesięcznych na utrzymanie poza energią elektryczną i kosztami leczenia. Przy tym jednak, wszystkich wskazywanych miesięcznych kosztów leczenia nie udokumentował aktualnymi rachunkami. Wskazywane miesięczne rachunki za telefon w kwocie 240 zł nie mogą zostać zaliczone do niezbędnych i koniecznych kosztów utrzymania. Sąd I instancji wskazał także, że pomimo wskazywania deklarowanych rat kredytu w kwocie około 3.000 zł skarżący ich nie udokumentował. Dodatkowo z przedłożonego wyciągu z konta bankowego wynika, że w grudniu 2009 r., a więc w okresie po złożeniu wniosku o prawo pomocy, wnioskodawca dokonał wpłaty gotówkowej rzędu 8.950 zł. W ocenie Sądu I instancji oświadczenia skarżącego, co do wysokości dochodów i ponoszonych wydatków są niespójne i nie znajdują potwierdzenia w odpowiednich dokumentach. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja ta zmieniła się na tyle, że zasadnym jest zmiana wcześniej wydanego postanowienia z dnia 23 września 2009 r. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości, zwolnienie od kosztów i przyznanie prawa pomocy. W treści zażalenia opisał swoja trudną sytuację materialną i problemy ze zdrowiem powstałe na skutek wypadku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącego. Jak już wyżej wskazano, postanowieniem z dnia 23 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 grudnia 2009 roku sygn. akt II OZ 1099/09 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu l instancji, a zatem postanowienie to jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Należy przy tym zauważyć, że poprzednie postanowienie dotyczyło wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podczas gdy ponowny wniosek obejmuje jedynie zwolnienie od kosztów sądowych. Nie może mieć to jednak wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, z urzędu bada również możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie węższym niż wynika to z wniosku. Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 23 września 2009 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Mając na uwadze przytoczone wywody Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego w chwili wydania postanowienia z dnia 23 września 2009 r., a jakie w chwili kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. W szczególności podkreślenia wymaga, że dochody skarżącego nie uległy znaczącemu pogorszeniu, a ponadto przedkładane przez niego dokumenty nadal nie dają spójnego i jasnego obrazu sytuacji majątkowej strony. W tej sytuacji Sąd I instancji uprawniony był do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie wyjaśnienia wymaga, że Sąd I instancji powinien był odmówić zmiany prawomocnego postanowienia, a nie odmówić przyznania prawa pomocy, jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem wywołuje w istocie wobec skarżącego identyczne skutki procesowa, a ponadto z treści uzasadnienia postanowienia w sposób jednoznaczny wynika, że wniosek rozpoznany był w zakresie zmiany okoliczności sprawy, w więc w trybie art. 165 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.