II SA/Ol 389/09

Dnia 30 czerwca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2009 roku sprawy ze skargi B. P. na czynność Prezydenta Miasta z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta i uznaje uprawnienie B. P. do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu nr "[...]" wydaną na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia "[...]' roku nr "[...]" pobraną ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 roku nr 108 poz. 908 ze zm.); 2. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącej B. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją nr "[...]" z dnia 8 lutego 2006r. Prezydent Miasta– po rozpoznaniu wniosku B. P. - dokonał rejestracji pojazdu marki "A", wydając kartę pojazdu seria nr "[...]". Wnioskiem z dnia 18 lutego 2008r. B. P. zwróciła się do Prezydenta Miasta o zwrot nadpłaty w wysokości 425zł. za wydanie wskazanej karty pojazdu. Decyzją z dnia 19 marca 2008r. Prezydent Miasta– powołując m.in. art. 207 w zw. z art. 74 ustawy Ordynacja podatkowa – odmówił stwierdzenia nadpłaty w celu zwrotu wnioskowanej części opłaty za wydanie karty pojazdu, a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (decyzją z dnia 18 czerwca 2008r.). Wskazane decyzje zostały jednak uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, w którego uzasadnieniu Sąd powołał m.in. wyrok TK z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U 6/04 (Dz. U. 2006, Nr 15, poz. 119), w którym stwierdzono niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Jednocześnie TK orzekł, że przepis ten traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podał ponadto, że w świetle uchwały NSA z 4 lutego 2008r., sygn. akt OPS 3/07 (ONSAiWSA 2008, Nr 2, poz. 21), żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołując się na moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd uznał, że opłata za wydanie karty pojazdu nie ma charakteru podatkowego, do załatwienia sprawy o jej zwrot nie mają zatem zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej o zwrocie podatku. We wskazanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał także oceny prawnej, czy niekonstytucyjny przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r., który w świetle cytowanego wyroku TK z 17 stycznia 2006r., sygn. akt U 6/04, utracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu 8 lutego 2006r. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Sąd zauważył przy tym, że jedyną możliwością odmowy zastosowania przez organ administracji publicznej aktu wykonawczego jest sytuacja, w której sąd administracyjny kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, bądź czynności odmówi zastosowania przepisu aktu podustawowego sprzecznego z ustawą. Wówczas, stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, organ administracji publicznej przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie związany oceną prawną sądu. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, upoważnienie zawarte w art. 77 ust. 5 (omyłkowo oznaczonym jako ust. 6) w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie uprawniało Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu w wysokości przewyższającej koszt związany z drukiem i dystrybucją takiej karty. Wobec powyższego Sąd wskazał, że "organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. (ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym), będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003r.". Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, jest prawomocny. Pismem z dnia 8 stycznia 2009r., nr "[...]", Prezydent Miasta odmówił B. P. zwrotu nadpłaty w wysokości 425zł. za wydanie karty pojazdu seria nr "[...]". W ocenie organu, w powołanym wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie przesądził kwestii zasadności, czy też bezzasadności odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu. Opłata ta nie może być zaś zwrócona, gdyż w dniu rejestracji samochodu osobowego marki "A", to jest w dniu 8 lutego 2006r., pobranie opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. miało swoje uzasadnienie, a przepis określający jej wysokość – zgodnie z wyrokiem TK z 17 stycznia 2006r. – utracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006r. Pismo to zostało doręczone B. P. 15 stycznia 2009r. W dniu 29 stycznia 2009r. B. i J. P. – powołując art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wezwali Prezydenta Miasta do usunięcia naruszenia prawa, poprzez zastosowanie się do wiążących wytycznych zawartych w wyroku WSA w Olsztynie z 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, a dotyczących pominięcia przy rozpoznawaniu wniosku § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. i dokonania zwrotu żądanej opłaty. Pismem z dnia 19 lutego 2009r., nr "[...]", Prezydent Miasta podtrzymał swoje stanowisko w kwestii odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu seria nr "[...]". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – B. i J. P. zarzucili organowi niezastosowanie się do wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku tego Sądu z dnia 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, oraz nieuprawnione potraktowanie wezwania do usunięcia naruszenia prawa jako kolejnego wniosku o zwrot przedmiotowej opłaty. Z tych też powodów skarżący wnieśli o uchylenie czynności zawartych w powołanych pismach organu, zwrot zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu wraz z odsetkami oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w wydanych pismach. Podniósł jednak, że w niniejszej sprawie sporna jest zarówno kwestia, czy organ rejestracyjny jest zobowiązany do zwrotu pobranej w chwili rejestracji pojazdu kwoty, w związku z odroczeniem utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu do 1 maja 2006r., jak również kwestia, czy w wyroku WSA w Olsztynie z 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, przesądzono o zwrocie tej kwoty. W ocenie organu, odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu jest okolicznością, która stanowczo przemawia za odmową zwrotu pobranej kwoty. Zdaniem organu, twierdzenie skarżących, jakoby w wyroku WSA w Olsztynie z 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, przesądzono kwestię zwrotu tej opłaty, jest niezgodne zarówno z treścią sentencji tego wyroku, jak i jego uzasadnieniem. Wywiedziono przy tym, że uchylenie decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie nastąpiło z uwagi na zły tryb przeprowadzenia postępowania oraz błędne ustalenie w zakresie faktu, że opłaty te nie stanowiły nadpłaty w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Wykonując ten wyrok, organ dokonał zatem rozpatrzenia wniosku - nie w drodze decyzji - jak uczynił to poprzednio, a w drodze oświadczenia skierowanego do skarżących w formie pisemnej. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009r., Sygn. akt II SA/Ol 390/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę J. P. na czynność Prezydenta Miasta w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za kartę pojazdu wydaną przy rejestracji samochodu osobowego marki "A". Do rozpoznania pozostaje zatem skarga B. P. na tę czynność, której nadano sygn. akt II SA/Ol 389/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zaskarżona czynność Prezydenta Miasta dotycząca odmowy zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu narusza prawo albowiem organ, przy rozpatrywaniu wniosku B. P. w tym przedmiocie, nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 września 2008r., sygn. akt I SA/Ol 341/08, co stanowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. 2005, Nr 108, poz. 908 ze zm.), karta pojazdu jako dokument identyfikujący samochód inny niż pochodzący od producenta lub importera nowych pojazdów wydawana jest przez starostę przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W mieście na prawach powiatu, jakim jest także O., kompetencje starosty posiada prezydent miasta. W art. 77 ust. 4 pkt 2 powołanej ustawy zawarta została delegacja dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu, przy czym w art. 77 ust. 5 tej ustawy wskazano, że w rozporządzeniu tym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów. W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999r. w sprawie wysokości opłat za wydanie karty pojazdu (Dz. U. Nr 57, poz. 612). Rozporządzenie to zostało uchylone przez rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które z kolei uchylone zostało rozporządzeniem tego Ministra z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310 ze zm.). Powyższe rozporządzenie obowiązywało do 14 czerwca 2006r. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006r., Sygn. akt U 6/04, (Dz. U. Nr 15, poz. 119), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310) jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Jednocześnie Trybunał orzekł, że powołany przepis rozporządzenia traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006r. W konsekwencji tego wyroku skarżąca B. P. wystąpiła do Prezydenta Miasta o zwrot części opłaty za kartę pojazdu, jaką uiściła w związku z pierwszą rejestracją w kraju zakupionego za granicą samochodu osobowego. Sprawa ta była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2008r., nr "[...]", oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty za wydanie karty pojazdu. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że w wyroku tym Sąd wskazał właściwy tryb rozpoznania przez organ administracji publicznej wniosku o zwrot opłaty za kartę pojazdu oraz sposób zaskarżenia czynności organu w tym przedmiocie do sądu administracyjnego. W przypadku żądania przez stronę zwrotu opłaty za kartę pojazdu w całości lub w części, bez względu na motywy żądania, przedmiotem sprawy jest to, czy strona miała obowiązek uiszczenia określonej opłaty wynikający z przepisu prawa. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie opłaty za wydanie karty pojazdu jest wykonaniem przez stronę obowiązku wynikającego z przepisu prawa powszechnie obowiązującego, o którym organ nie rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej. Wobec tego żądanie zwrotu uiszczonej opłaty za kartę pojazdu powoduje konieczność odniesienia się przez organ do takiego obowiązku w formie aktu lub czynności, które strona może poddać kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. uchwała NSA z 4 lutego 2008r., Sygn. akt OPS 3/07, ONSAiWSA 2008, Nr 2, poz. 21). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, w wyroku z 17 września 2008r., sygn. akt I SA/Ol 341/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonał także oceny prawnej wpływu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r. na uprawnienie B. P. do żądania zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu. Wyraźnie wskazuje na to zdanie sformułowane przez Sąd na stronie 6 uzasadnienia wyroku, które brzmi: "Merytorycznie, w rozpatrywanej sprawie Sąd zobowiązany jest do wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r. sygn. U 6/04, stwierdzającego, iż zakwestionowany przepis § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r., którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006r., mógł on stanowić podstawę do pobrania w dniu 8 lutego 2006r. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł.". Obszerne wywody Sądu w tym przedmiocie zostały skonkludowane na stronie 9 tego uzasadnienia w następujący sposób: "Sąd zwraca uwagę, iż jedyną sytuacją, w której organ administracji publicznej może odmówić zastosowania przepisu aktu wykonawczego, jak podkreśla się w doktrynie oraz co wynika z dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, jest sytuacja, w której sąd administracyjny kontrolując legalność zaskarżonej decyzji bądź czynności odmówi zastosowania przepisu aktu podustawowego, sprzecznego z ustawą. Wówczas, stosownie do art. 153 ustawy p.p.s.a (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) organ administracji publicznej przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie związany oceną prawną sądu. (...) W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego upoważnienie zawarte w art. 77 ust. 5 (omyłkowo oznaczonym jako ust. 6) w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie uprawniało Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu w wysokości przewyższającej koszt związany z drukiem i dystrybucją takiej karty. Wobec powyższego organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. (ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003r.". W świetle przytoczonych wywodów uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu, jakoby nie przesądzono w tym wyroku kwestii zwrotu części opłaty za kartę pojazdu. Wyraźnie bowiem tam wskazano, że "organ rejestracyjny, który będzie ponownie rozpatrywał sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. (ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), będzie zobowiązany nie zastosować ww. przepisu rozporządzenia z 2003r.", to jest przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310). Należy przy tym zaznaczyć, że stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przeszkody w uwzględnieniu wytycznych Sądu, wyrażonych w wyroku z 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08, nie mogło przy tym stanowić - powoływane przez organ - odroczenie przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty mocy obowiązującej przepisu § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Skoro opłata za wydanie karty pojazdu pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo, że Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego zapisu do dnia 1 maja 2006r., § 1 ust. 1 tego rozporządzenia był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Zgodnie zaś z art. 178 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Ten konstytucyjny zapis oznacza, że niezawisłość sędziów orzekających w danej sprawie polega na związaniu jedynie aktami rangi ustawy. Sędziów nie wiążą zatem akty podustawowe. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania i jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08 – na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, doprowadzić do sytuacji, gdy mimo faktycznego obowiązywania przepisu, sprawa zostanie rozpoznana przez organy administracji publicznej z jego pominięciem. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 września 2008r., Sygn. akt I SA/Ol 341/08. Organ nie zastosował się jednak do wiążących wytycznych Sądu, czym naruszył art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tych okolicznościach Sąd uznał za zasadne, obok stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta, uznać uprawnienie B. P. do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu nr "[...]", wydaną na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia 8 lutego 2006r., nr "[...]", pobraną ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej (stosownie do sentencji wyroku) organ powinien zatem ustalić kwotę zwrotu opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2006r., Sygn. akt U 6/04 (OTK 2006/1/3). Wskazać w tym miejscu należy, że nie jest rzeczą sądu administracyjnego ustalenie, czy zwrotowi powinna podlegać określona przez skarżącą kwota 425 zł., ustalona niewątpliwie z uwzględnieniem kwoty 75 zł. opłaty, wynikającej z § 1 ust. 1 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421). Kwotę zwrotu określi bowiem w niniejszej sprawie Prezydent Miasta. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 146 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 200 tej ustawy.