III SA/Po 37/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi H. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 24,80,- (dwadzieścia cztery 80/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Górecka /-/M. Lorych – Olszanowska /-/M. Kosewska W dniu [...] do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. Inspektorat w G. wpłynął wniosek H.D. o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych dotyczący okresu od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r. W dniu 17 lipca 2008 r. wniosek został uzupełniony o dalszy okres od kwietnia 2000 r. do stycznia 2001 r. oraz od maja 2001 r. do grudnia 2001 r., który ujawniony został w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek: - na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r., od kwietnia 2000 r. do stycznia 2001 r., od maja 2001 r. do grudnia 2001 r. w kwocie: [...] zł plus odsetki wyliczone na dzień złożenia wniosku o umorzenie, które wynoszą [...] zł; - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do grudnia 1999 r., od kwietnia 2000 r. do stycznia 2001 r., od maja 2001 r. do grudnia 2001 r. w kwocie [...] zł plus odsetki wyliczone na dzień złożenia wniosku o umorzenie, które wynoszą [...] zł; - na Fundusz Pracy za okres styczeń1999 r., od marca 1999 r. do maja 1999 r., od lipca 1999 r. do grudnia 1999 r., od kwietnia 2000 r. do stycznia 2001 r., od maja 2001 r. do grudnia 2001 r. W oparciu o zgromadzony materiał w dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wydał decyzję, którą odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności opisano zebrane dowody dokumentujące stan wysokiego zadłużenia wnioskodawcy z różnych tytułów ( podatki, kredyty bankowe ) oraz dane dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy, korzystania z zasiłku pielęgnacyjnego. Wyjaśniono następnie, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wyjaśnił, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. Powołane w uzasadnieniu decyzji okoliczności zdaniem organu uzasadniają odmowę umorzenia należności. Ponadto ZUS podkreślił, że orzekając o umorzeniu należności Zakład musi uwzględnić i wyważyć nie tylko słuszny interes strony – zobowiązanego do opłacenia składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych (art. 7 Kpa), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości oraz ryzyka gospodarczego innych niepłacących składek ubezpieczeniowych. Zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny w ten sposób, że mogłoby doprowadzić do braku środków na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które opłacały te składki i nabyły uprawnienia do świadczeń, czego konsekwencje ponosiliby nie tylko ubezpieczeni, ale całe społeczeństwo. Strona zgodnie z pouczeniem i w zakreślonym terminie złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Prezes podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną ZUS przedstawione w decyzji z [...] dodatkowo podkreślił, że nie neguje faktu, iż sytuacja finansowa dłużnika jest trudna, jednak to nie kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek; jest to bowiem zastrzeżone do sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec ZUS. Podejmując decyzję o umorzeniu ZUS musi mieć na uwadze interes jednostki, ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest do skrupulatnego ściągania składek po to aby móc należycie i terminowo wypłacać świadczenia uprawnionym. Prezes uznał, że zaległości z tytułu nieopłaconych składek jako zobowiązania publicznoprawne winny być uregulowane w pierwszej kolejności, dlatego też wskazał na możliwość ich spłaty w dłuższym okresie czasu, w formie ratalnej spłaty zadłużenia. ZUS jest państwową jednostką organizacyjną, której najważniejszym zadaniem jest realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a zwłaszcza pozyskiwanie, na mocy prawa, od ubezpieczonych i płatników należnych składek, zarządzanie nimi oraz wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Do należytego wypełniania zadań nałożonych na Zakład należy również – jak podkreśla Prezes ZUS – skrupulatne ściąganie należnych składek od podmiotów zobowiązanych. Pismem z dnia [...] wnioskodawca złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1 Kpa, a także art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Skarżący podniósł, że jest przewlekle chory, utrzymywany przy życiu za pomocą zabiegów przeprowadzanych trzy razy w tygodniu (hemodializ), choroba jest nieuleczalna i ma charakter postępujący. Tak więc w ocenie skarżącego ze względu na stan zdrowia, a dodatkowo z uwagi na trudną sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. ), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, bowiem wydał ją niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. I powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia [...] gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ co stanowi wadę wymienioną w art.156 § 1 pkt 1 Kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. M. Górecka /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ M. Kosewska za nieobecnego sędziego /-/ M. Lorych-Olszanowska D.W.d