IV SA/Po 334/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenie pieniężnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]. /-/I.Kucznerowicz Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. odmówił przyznania W. P. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz PF [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej. Dnia [...] kwietnia 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki. W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Organ powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne organ wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako KC) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 KC) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. P. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 198 poz. 1025 ze zm. - dalej kpa), polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego się przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on w okresie od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] czerwca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego w tym okresie, a tym samym, iż wypłacenie uposażeń po dacie [...] czerwca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych. W związku z powyższym skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ewentualnie o uchylenie ww. decyzji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i wydanie wyroku bez przeprowadzania rozprawy. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej, oznacza, iż skutki są takie jakby tej decyzji nigdy nie wydano. Wobec powyższego w ocenie Skarżącego pełnił on przez cały czas zawodową służbę wojskową, a obowiązkiem organu było płacenie mu uposażenia każdego 10 dnia miesiąca. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] maja 2009 r. organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2009 r. Skarżący wskazał, iż organy zaniechały przekazania dokumentów przez blisko rok, co świadczy w jego ocenie o braku rzetelności ze strony organu lub dążeniu do tego, aby sprawa w ogóle nie została rozpoznana przez Sąd. Skarżący powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podniósł, iż skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, co miało charakter deklaratoryjny, było zniweczenie skutków wywołanych przez tą decyzję od samego początku. Powyższe doprowadziło do restytucji stanu poprzedniego, czyli przywrócenie takiego stanu rzeczy, iż dokonane wypowiedzenie należy traktować jako niebyłe- nigdy niedokonane. Zarówno bowiem sama decyzja o wypowiedzeniu, jak także jej skutki zostały usunięte z obrotu prawnego. Ponadto Skarżący podniósł, iż uposażenie należne mu nie zostało w całości wypłacone, albowiem organ samowolnie, bez żadnego tytułu wykonawczego dokonał potrąceń z tego uposażenia. Potrącone świadczenia są dla organu świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 KC i Skarżący dochodzi ich odrębnym pozwem przed Sądem. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o uzupełnienie akt administracyjnych o dowód doręczenia Skarżącemu decyzji I instancji oraz o odwołanie skarżącego wraz z kopertą, w której zostało nadane, Organ wskazał, iż ani Wojewódzki Sztab Wojskowy w P., ani Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. nie posiadają ww. dokumentów. W załączeniu organ przesłał postanowienie Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B., z którego w ocenie organu wynikają dane, których domaga się Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, gdyż Skarżący złożył stosowny wniosek, a Organ administracji publicznej nie żądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pierwszej kolejności Sąd postanowił zwrócić uwagę, iż niekompletne akta utrudniają rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny. Akta administracyjne nadesłane przez organ zawierają oprócz akt sądu powszechnego jedynie kserokopię decyzji z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] oraz decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] wraz z dowodem jej doręczenia. Natomiast dopiero na wezwanie Sądu organ dostarczył kserokopię decyzji z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], na której skarżący potwierdził jej odbiór. Natomiast do dnia rozpoznawania sprawy organ nie dostarczył odwołania. Powyższe nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż organ odwoławczy przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy zbadał czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione w ustawowym terminie. W ocenie Sądu zestawienie daty doręczenia decyzji organu I instancji ([...] maja 2008 r.) z datą wydania decyzji przez Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego ([...] czerwca 2008 r.) pozwala na ustalenie, iż odwołanie zostało wniesione w terminie, ponieważ decyzja II instancji została wydana w terminie niespełna 14 dni od dnia doręczenia Skarżącemu decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T.. Powyższe znajduje potwierdzenie w postanowieniu Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. w uzasadnieniu którego stwierdzono, że Skarżący w dniu [...] maja 2008 r. wniósł odwołanie od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]. Wobec powyższego oraz wobec nie kwestionowania przez strony faktu wniesienia odwołania Sąd uznał, iż zostało one wniesione z zachowaniem ustawowego terminu, co pozwoliło na rozpoznanie meritum sprawy. Jednakże Sąd, pomimo, iż nie ma to wpływu na wynik sprawy, uznał za stosowne zwrócenie uwagi organu na konsekwencje wynikające z niedopełnienia przez organ odwoławczy obowiązku zbadania terminu wniesienia odwołania. Wyjaśnić należy, iż warunkiem pozwalającym na przeprowadzenie merytorycznego postępowania odwoławczego od decyzji organu I instancji jest skuteczne wniesienie odwołania. O skuteczności odwołania decyduje zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Powyższe oznacza, bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości na podstawie art. 16 § 1 kpa. Przechodząc do meritum sprawy Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W oparciu o treść art. 13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Art. 1 pkt 4 ustawy stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. Natomiast w art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określa sposób załatwiania dla spraw w niej uregulowanych. Biorąc pod uwagę fakt, iż należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-do 4, to należy uznać, że świadczenia odsetkowe o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należą do drogi administracyjnej. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w Uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych ( vide między innymi II PK 8/08 z 2 lipca 2008 r.; II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 ( O NSA/WSA 2006 r., z. 3, poz. 69). Wobec powyższego postępowanie w niniejszej sprawie, winno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających przedmiotową sprawę odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji z dnia [...]kwietnia 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej ( art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że " w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne". Istotnym dla niniejszego sporu jest to, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej Skarżącemu wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny autorytatywnie wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowią "lex specialis". Stąd zupełnie zbędnym było odnoszenie się przez organy rozstrzygające sprawę do przepisów Kodeksu cywilnego w szczególności art. 481 czy 476 KC i rozważania w kategoriach winy organu czy braku winy w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia i dodatków do niego. Uszły uwadze organom administracji publicznej konsekwencje jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji o czym wspomniano wyżej. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3; art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 103 ust. 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 KP – co spowodowało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia. /-/ I. Kucznerowicz KP