III SA/Po 321/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska ( spr.) WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 lipca 2009r. przy udziale sprawy ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 06 marca 2009r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska WSA/wyr. 1- sentencja wyroku H. M. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu wniosek o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek, powołując się na przesłanki będące podstawą do umorzenia wynikające z art. 28 ust. 1 w zw. z ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ze względu na fakt, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 1 grudnia 2008 r. decyzji nr [...] odmawiającej H. M. umorzenia należności z tytułu składek na: - ubezpieczenia społeczne za okres 08-11/1999, 01/2000-12/2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł oraz odsetek naliczonych na dzień 24.07.2008 r. w kwocie [...] zł, - Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 08-11/1999,01/2000-10/2005,12/2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł oraz odsetek naliczonych na dzień 24.07.2008 r. w kwocie [...] zł, - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08-11/1999, 01/2000-12/2005 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł oraz odsetek naliczonych na dzień 24.07.2008 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału ustalił, iż zobowiązana w okresie od 22.12.1997r. do 31.12.2005 r. prowadziła działalność usługowo-porządkową. Obecnie zobowiązana nie jest zatrudniona. Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy do dnia 30.09.2010 r. Wnioskodawczyni korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie i z tego tytułu w okresie od 01.04.2008r. do 30.09.2008 r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Mąż zobowiązanej jest zatrudniony na podstawie umowy na czas określony do 20.09.2009 r. w firmie [...] i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (opłaty za czynsz, gaz i prąd) wynoszą ok. [...] zł, koszty zakupu opału w sezonie grzewczym - [...] zł, koszty leczenia - ok. [...] zł. Państwo M. posiadają zobowiązania wobec innych wierzycieli, tj.: wobec Urzędu Skarbowego - [...] zł, z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego - [...] zł, z tytułu pobytu w szpitalu - [...] zł, u osób fizycznych - [...] zł. Zakład wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi w przypadkach wymienionych w ust. 3 art. 28 tejże ustawy. Zakład podkreślił przy tym, iż w świetle art. 28 ustawy o s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć zaległości. Korzystając zatem z tzw. uznania administracyjnego Zakład w niniejszej sprawie postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie decyzji z dnia 1 grudnia 2008 r. Strona zarzuciła, że organ rentowy w uzasadnieniu wydanej decyzji nie wskazał, jakie przesłanki przemawiały za odmową umorzenia. Ponadto podniosła, że nie jest w stanie nawet częściowo spełnić świadczenia z tytułu nieuregulowanych składek. Decyzją nr [...] z dnia 6 marca 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 listopada 2008 r. W uzasadnieniu poczyniono ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazano, iż od dnia 01.08.2008 r. skarżąca otrzymuje zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone przeciwko skarżącej postępowanie egzekucyjne ze względu na brak możliwości uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Poznaniu postępowanie egzekucyjne przeciwko zobowiązanej również zostało umorzone. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ograniczył się do rozpatrywania sprawy o umorzenia należności z tytułu składek tylko na podstawie art. 28 ust 1 w związku z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o s.u.s., czyli zgodnie z wnioskiem strony. Przytaczając treść art. 28 ustawy o s.u.s. stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o s.u.s., ponieważ zobowiązana nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości, ani nie toczyło się w stosunku do niej postępowanie likwidacyjne. Natomiast z uwagi na to, że wobec zobowiązanej Urząd Skarbowy oraz Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Poznaniu umorzył postępowanie egzekucyjne zachodzą przesłanki wymienione w pkt 3 wskazanego przepisu, jednak organ odwoławczy podtrzymał decyzję Zakładu, powołując się na uznanie administracyjne, wyjaśniając, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz organu odwoławczego, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. H. M., działająca przez pełnomocnika, wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając: - naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 28 ustawy o s.u.s., - przekroczenie granic uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji, - naruszenie prawa procesowego, w szczególności art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż organ rentowy korzystając z uznania administracyjnego, nie uzasadnił należycie decyzji. W ten sposób doszło również – zdaniem skarżącej, do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa oraz zasady legalizmu i zasady przekonywania. Skarżąca zarzuciła także, iż organ nie dokonał wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto brak w uzasadnieniu wskazania, którym dowodom organ przyznał przymiot wiarygodności i które były przydatne do rozstrzygnięcia sprawy. Organ nie wyjaśnił również, dlaczego nie znalazł podstaw do umorzenia należności, pomimo że w stosunku do skarżącej umorzono postępowania egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Skarżąca zakwestionowała także twierdzenie organu, iż jest on związany podstawą prawną wniosku o umorzenie. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia 3 marca 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia 1 grudnia 2008 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska W. Długaszewska za nieobecnego sędziego /-/ M. Kosewska D.W.d