VI SA/Wa 801/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego S. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. S. K. (dalej jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 20 września 2008 r. skarżący przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący wniósł o zaliczenie jako prawidłowych odpowiedzi na pytania nr 68, 75, 186 i 248 oraz o pominięcie pytania nr 95 ze względu na błąd w podstawie prawnej w kluczu odpowiedzi i zmianę uchwały w części ustalającej negatywny wynik egzaminu. Jednocześnie podniósł, iż zamieszczenie w teście egzaminacyjnym pytań z zakresu prawa podatkowego wykracza poza zakres ustawowy egzaminu. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.). Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktacji wykazała zaś, że wynik egzaminu konkursowego skarżącego został ustalony prawidłowo, a zatem uzyskał on z egzaminu 189 punktów. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Organ w zaskarżonej decyzji odniósł się do zarzutu dotyczącego rzekomego wykroczenia poza zakres ustawowy i zamieszczenia pytań z zakresu prawa podatkowego. Minister Sprawiedliwości uznał zarzut ten za bezpodstawny. W ocenie organu, zakres tematyczny egzaminu jest opisany poprzez enumeratywne wyliczenie zakresów prawa. Zarzut skarżącego został umotywowany błędną tezą, iż według doktryny prawniczej prawo podatkowe nie jest elementem składowym większej całości jaką jest prawo finansowe. W ocenie organu, zasadne jest zaliczenie prawa podatkowego do działów prawa finansowego. Kwestia ta również nie była kwestionowana na etapie przeprowadzonych w latach poprzednich egzaminów na aplikację adwokacką. Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów skarżącego wobec zakwestionowanych przez niego pytań uznając, że zostały sformułowane w sposób prawidłowy. Pytanie nr 68 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powołać się: A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą, B. tylko strona czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą, C. każdy". W odwołaniu skarżący zarzucił, że wskazana w kluczu odpowiedzi, odpowiedź "C" nie jest prawidłowa, gdyż na wadę oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony może się powołać każdy, kto ma w tym interes prawny, a nie jak wskazano "każdy". W związku z tym jego zdaniem prawidłowa odpowiedź winna brzmieć "Każdy kto ma w tym interes prawny". Nadmienił również ,że najbardziej trafna jest udzielona przez niego odpowiedź "B". Organ wskazał, iż pytanie dotyczyło kręgu podmiotów uprawnionych do powołania się na wadę oświadczenia woli złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Pozorność pociąga zatem za sobą nieważność czynności prawnej z mocy samego prawa. Wynika z tego, że oświadczenie woli złożone dla pozoru jest bezwzględnie nieważne. Każdy więc może się na taką wadę powołać. Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogólne nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." W odwołaniu skarżący zarzucił, że podana w kluczu odpowiedzi jako prawidłowa odpowiedź "C" nie jest poprawna. W jego ocenie art. 923 k.c. nie wyklucza małżonka, co do którego orzeczono separację od korzystania z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie. Małżonek ten nadal jest małżonkiem pomimo orzeczenia separacji. Sytuacja ta nie wyklucza również uznania takiej osoby "za osobę bliską". Organ wskazał natomiast, iż art. 923 § 1 k.c. stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, że obejmuje on swoim zakresem osobę, która pozostaje — w chwili śmierci — małżonkiem spadkodawcy. Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje natomiast art. 614 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. Pytanie nr 186 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne". W odwołaniu skarżący zarzucił, że kwestia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w odniesieniu do zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego jest zagadnieniem niejednoznacznym. Organ nie zgodził się z powyższym zarzutem wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na przepisie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 z zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Przytoczona natomiast przez skarżącego argumentacja koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje natomiast ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Pytanie nr 248 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje: A. Rzecznik Praw Obywatelskich, B. Prezydium Sejmu, C. Marszałek Sejmu." W odwołaniu skarżący zarzucił, że na pytanie nr 248 nie ma prawidłowej odpowiedzi, gdyż wskazana w kluczu odpowiedź nie jest właściwa. Zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje co prawda Marszałek Sejmu, ale dopiero na wniosek Rzecznika. W ocenie skarżącego Marszałek Sejmu samodzielnie nie może powołać zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Terminów "może powołać" i "powołuje" nie można utożsamiać. Organ wskazał, iż istota pytania sprowadza się do tego - kto (jaki organ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Nie ma natomiast żadnego znaczenia, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A" - Rzecznik Praw Obywatelskich. Czym innym jest wnioskowanie o powołanie zastępców, a czym innym uprawnienie do powołania. Pytanie nr 95 brzmiało: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna, Sąd Najwyższy: A. pozostawia skargę bez rozpoznania, B. odrzuca skargę, C. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania." Skarżący udzielił odpowiedzi "B", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "C", wynikająca a contrario z treści przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c. W odwołaniu skarżący podniósł, że podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi na to pytanie - podana w kluczu była wadliwa. Minister podniósł, że wskazanie podstawy prawnej w kluczu odpowiedzi nie jest wymogiem poprawności testu, a jedynie stanowi ułatwienie m.in. dla zdających w sytuacji, gdy pragną skontrolować prawidłowość udzielonych przez siebie odpowiedzi. W chwili rozwiązywania testu skarżący nie znał treści klucza odpowiedzi, a zatem omyłka w nim zawarta, nie mogła mieć wpływu na odpowiedź udzieloną przez skarżącego na to pytanie. Wobec tego twierdzenie skarżącego, że pytanie zostało źle sformułowane i w istocie dotyczyć miało instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, było niczym nieuprawnione. W konkluzji organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił organowi naruszenie: 1) art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze przez uznanie, że pytania z prawa podatkowego nie wykraczają poza ustawowy zakres egzaminu konkursowego, 2) art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, przez uznanie, że pytania egzaminacyjne nr 68, 75, 186 i 248 testu konkursowego zostały sformułowane prawidłowo, 3) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie przez organ administracyjny materiału dowodowego oraz oparcie się tylko na części materiału dowodowego, 4) art. 107 k.p.a. poprzez wadliwe i niepełne uzasadnienie wydanej przez organ administracji decyzji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ponowił również w zakresie dotyczącym ww. pytań argumentację prezentowaną w odwołaniu. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył pismo procesowe z dnia 22 czerwca 2009 r., w którym nie zgodził się z argumentami organu wskazanymi w odpowiedzi na jego skargę. Przywołał również sygnatury spraw, które zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i w których uwzględniano skargi dotyczące ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, iż skarga S. K. jest zasadna. Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką przeprowadzane jest w trybie zgodnym z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., nr 123, poz. 1058 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160 z późn. zm.). Jest to postępowanie administracyjne, w którym komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej, przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tejże uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 75 j ust. 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Zgodnie z art. 75 i ust. 1, 2 i 3 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego i karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. Mając na uwadze wyżej zacytowane przepisy Sąd uznał za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytań 186 i 75, w którym nie jedną, ale dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Pytanie 186 brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne". Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B". W ocenie Sądu zarzutom Skarżącego odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzieleniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. W myśl przepisu art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, ale strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tym stanie rzeczy od decyzji wydanej w I instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w I instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a. może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydaną w II instancji mimo tożsamości podmiotowej organu I i II instancji. Według oceny Sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. W tym stanie rzeczy przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny i orzecznictwa nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia. W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowania tego rodzaju pytania jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, bowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz z poglądów doktryny. Podobne uwagi dotyczą również pytania nr 75, które miało treść: "Według kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku, do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólne ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, nie będący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania". Skarżący udzielił na pytanie odpowiedzi "A", prawidłowa zaś według organu, zgodnie z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "C", zaś wynika to z art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c. Należy zgodzić się ze skarżącym, iż kontrowersje budzi już samo powołanie przez organ redagujący podstawy prawnej jako związku art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy zaś rozporządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił 2 grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i inne osoby bliskie. O ile mając na uwadze art. 614 § 1 k.r.o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., to nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby uznać go za osobę bliską. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzy rodzinne, ale również więzy faktyczne. A więc czy małżonek w separacji będzie osobą bliską dla spadkodawcy decydować będą okoliczności faktyczne, a przede wszystkim ocena jego stosunku osobistego ze spadkodawcą. Sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński zostaje definitywnie rozwiązany, zaś w drugim przypadku istnieje z pewnymi modyfikacjami. Z pewnością zaś w pierwszym i drugim przypadku można takich małżonków zaliczyć do osób bliskich z art. 923 k.c., albowiem przez wspólne zamieszkiwanie wytwarza się szczególna więź między nimi, dodatkowo małżonkowie w separacji zobowiązani są do alimentacji i pomocy. Tak więc w pytaniu 75 możliwe były dwie odpowiedzi "A" i "C", co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Odnośnie zaś pytań 68, 248 i 95 Sąd stoi na stanowisku, że zaprezentowana argumentacja przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwestionowane pytanie nr 68 miało treść: "Według kodeksu cywilnego na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powołać się: A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą, B. tylko strona czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą, C. każdy". Zdający podał odpowiedź "B", a w kluczu odpowiedzi prawidłową była odpowiedź "C". Powołując się na art. 189 k.p.c. podniósł, że wskazana odpowiedź była nieprecyzyjna, gdyż nie odnosiła się do interesu prawnego osoby powołującej się na pozorność oświadczenia woli, który to interes prawny musi zostać wykazany w przypadku powołania się na istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego. Stanowisko skarżącego należy uznać za nietrafne. W przypadku tego pytania prawidłową była odpowiedź "C", a nie zakreślone przez zdającego odpowiedź "B", albowiem w świetle art. 83 § 1 k.c. pozorne oświadczenie woli jest bezwzględnie nieważne i nieważność ta odnosi skutek wobec wszystkich. W konsekwencji na nieważność pozornego oświadczenia woli może powołać się każdy. W pytaniu, jak słusznie wywodził organ administracji nie chodziło o kwestię procesową wynikającą z art. 189 k.p.c., na co wskazywał skarżący, lecz o problem natury materialnoprawnej. Stąd istnienie interesu prawnego po stronie powoda dla poprawności odpowiedzi było obojętne. Jeżeli zaś chodzi o pytanie 248: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje: A. Rzecznik Praw Obywatelskich, B. Prezydium Sejmu, C. Marszałek Sejmu", to istota tego pytania sprowadziła się do tego, kto powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich, nie zaś o tryb powoływania jego zastępców. Z tego względu jedyną poprawną odpowiedzią była odpowiedź "C", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "A". Odnośnie pytania 95 Sąd podzielił stanowisko organu, iż błędne wskazanie w kluczu odpowiedzi art. 4249 k.p.c. w żaden sposób nie rzutuje na prawidłowość konstrukcji samego pytania. Prawidłowa odpowiedź "C" na to pytanie wynika z przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. a contrario oraz z art. 3989 § 2 k.p.c. Zgodnie z art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata m.in. z zakresu prawa finansowego. Według oceny skarżącego w teście nie powinny znaleźć się pytania z prawa podatkowego, gdyż ta dziedzina prawa jest odrębną gałęzią prawa, nie zaliczającą się do prawa finansowego. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości zasadnie wywiódł, iż do dziedziny prawa finansowego należy zaliczyć również prawo podatkowe. Posiłkując się podanymi w decyzji publikacjami, organ wskazał na istotny związek prawa podatkowego z prawem finansowym wyrażający się m.in. finansową działalnością publiczną Państwa w zakresie przychodów podatkowych, które są instrumentem zasilania budżetu. Wykazanie się podstawową wiedzą z zakresu prawa podatkowego ma również i to znaczenie, że staje się ona niezbędna w wielu sprawach objętych przyszłym szkoleniem aplikanckim. Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a 2 pytania zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.