II SA/Ol 570/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza M. przez Kierownika Sekcji Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. odmówiono przyznania A. C. świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności – zasiłku celowego - na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż jego żona i córka przebywają na terenie Włoch. Jego dochód w grudniu 2008r. wyniósł 1251,41 zł, lecz uwzględniając fakt, iż były to dwa przekazy pieniężne z ZUS z tytułu zasiłku chorobowego dochód w miesięczny ustalono na kwotę 760,69 zł, co przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 715,50 zł. Podano, iż uniemożliwia to udzielenie pomocy w oparciu o wskazaną ustawę. Jednocześnie organ nie dał wiary twierdzeniom wnioskodawcy, iż przekazuje na utrzymanie żony i córki kwotę 180 euro miesięcznie jako świadczenie alimentacyjne, gdyż kwota ta wraz z innymi wydatkami wnioskodawcy znacznie przekracza uzyskany przez wnioskodawcę dochód. Wskazano ponadto, iż decyzją z dnia "[...]" przyznano A. C. specjalny zasiłek celowy w kwocie 470 zł na wyjazd na badania oraz specjalny zasiłek celowy w wysokości 60 zł na zakup żywności. Zatem wnioskodawca został objęty pomocą ze strony Ośrodka. A. C. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wskazując na ciężką sytuację finansową swojej rodziny, spowodowaną jego złym stanem zdrowia. Podał, iż jest przewlekle chory, posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a jednocześnie pozostaje jedynym żywicielem rodziny. Odwołujący się podniósł, iż wbrew twierdzeniom organu posiada on meldunek w M. do dnia 8 maja 2009r., a jako obywatelowi państwa członkowskiego UE mającemu miejsce zamieszkania na terytorium RP przysługują mu świadczenia z pomocy społecznej. Niezrozumiałym jest dla niego również fakt, iż organ nie dał wiary przedstawionym przez niego dokumentom oraz temu, iż łoży on na utrzymanie swojej rodziny, tj. żony i córki, które mieszkają we Włoszech. A. C. oświadczył, iż nie posiada wyroku alimentacyjnego, bowiem tworzy z żoną trwały i stabilny związek małżeński, zaś jego obowiązkiem jako głowy rodziny jest jej utrzymanie na godnym poziomie. Ponadto odwołujący się zarzucił pracownikowi organu bezduszność, typową złośliwość oraz brak prawidłowego i zgodnego z prawem kierowania pomocy dla jego rodziny, a wręcz działanie na jej niekorzyść. Dodatkowo wskazał, iż przez wiele lat organizował imprezy charytatywne oraz przekazał wiele darów dla ludzi potrzebujących. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Podkreślono, iż zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, o przyznaniu którego decyduje organ, określając jednocześnie jego wysokość. Zasiłek celowy może, ale nie musi być przyznany nawet wtedy, gdy strona spełnia wszystkie wymogi ustawowe. Swobodne uznanie organu w tym zakresie ograniczone jest przepisami prawa materialnego, jak również przepisami procedury administracyjnej, które nakładają obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny na podstawie całokształtu okoliczności sprawy. Wskazano, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, gdy są spełnione przesłanki określone w art. 7 ustawy o pomocy społecznej oraz gdy kryterium dochodowe nie przekracza kwot wskazanych w ustawie. W niniejszej sprawie ustalono, iż dochód uzyskany przez wnioskodawcę przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i z tych też powodów brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż odwołujący się prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdyż jego żona i córka mieszkają we Włoszech. Podniesiono przy tym, iż odwołującemu się przyznano zasiłki celowe specjalne z uwagi na jego ciężką chorobę. Organ odwoławczy nie podzielił poglądu odwołującego się, iż jego dochody winny być pomniejszone o kwotę dobrowolnych alimentów świadczonych na rzecz córki. Alimenty stanowią bowiem zobowiązanie uregulowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i ich odliczanie w sprawach świadczeń z pomocy społecznej może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona jest zobowiązana do ich świadczenia wskutek wyroku sądowego, ugody sądowej lub umowy. Sformułowanie przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest jednoznaczne i prowadzi do wniosku, że na gruncie tejże ustawy pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych. Ponadto wskazano, iż ustawa o pomocy społecznej nie uzależnia przyznania zasiłku od działalności na rzecz społeczności lokalnej, na co powołano się w odwołaniu. W związku z tym w ocenie Kolegium zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa. Na powyższą decyzję skargę wniósł A.C. Skarżący podniósł, iż organy orzekające w jego sprawie nie odliczyły od uzyskiwanego przez niego dochodu kwoty 400 euro alimentów świadczonych na rzecz córki. Wskazał, iż zawarł z żoną stosowną umowę i Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej winien tę kwotę odliczyć od jego dochodu. Podkreślił, iż to on utrzymuje rodzinę, co potwierdzają stosowne pokwitowania, oświadczenia i wskazana umowa. Jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium i dlatego też organ winien przyznać mu zasiłek celowy z wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Skarżący zaznaczył, iż jest osobą przewlekle chorą, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W związku z tym, że żona i córka mieszkają poza terytorium RP, zgodził się z organem, iż należy uznać, że prowadzi on samodzielne jednoosobowe gospodarstwo. Podkreślił, iż jego oszczędności skończyły się w grudniu 2008r. i w styczniu 2009r. po przekazaniu żonie alimentów, pozostał praktycznie bez środków do życia. Do tego czasu utrzymywał się bowiem z pieniędzy pochodzących ze sprzedaży swojej działalności gospodarczej, o czym informował na bieżąco MOPS. Ponadto wskazał, iż czuje się dyskryminowany. Odnośnie zaś umowy o której mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym podał, iż zawarł taką umowę w dniu zawierania aktu małżeństwa we Włoszech. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ podkreślił, iż dochód skarżącego został ustalony prawidłowo, stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczono iż wprawdzie strony mogą ustalić obowiązek alimentacyjny w drodze umowy, lecz umowa załączona do skargi została zawarta między skarżącym a jego żoną w dniu 17 kwietnia 2009r. Z akt sprawy wynika zaś, iż skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności w dniu 29 stycznia 2009r., a zatem w miesiącu, z którego dochody winny być przyjęte do rozważenia przyznania wnioskodawcy pomocy, umowa ta nie istniała. Tym samym nie może zostać ona uwzględniona. Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 15 lipca 2009r. skarżący podtrzymał swoje żądania. Dodał, iż zawarł umowę z żoną o świadczenie alimentacyjne w 2000 roku, jednakże na potwierdzenie tego faktu posiada jedynie dokument w języku włoskim. Przyznał, iż do grudnia 2008r. posiadał środki ze sprzedaży pizzerii i z tego finansował alimenty dla żony. Od stycznia 2009r. stara się w każdy możliwy sposób wysyłać pieniądze żonie, także poprzez zaciąganie pożyczek. Dodatkowo podał, iż pracował przy organizacji zabawy sylwestrowej w 2008r. Pełnomocnik organu z kolei wskazał, iż kwota przekazywana przez skarżącego nie jest świadczeniem alimentacyjnym, o którym mowa w ustawie, a jedynie wynika z faktu posiadania rodziny i zaspokajania jej potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść należy, iż ustawa z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego ‘Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267 poz. 2259 ze zm.) została uchwalona w celu realizacji programu wieloletniego, w głównej mierze polegającego na wsparciu gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim bezrobociem i ze środowisk wiejskich. Zatem zamiarem ustawodawcy było przeznaczenie dodatkowych środków na realizację zadań określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r. Nr 115 poz. 728 ze zm.). Oznacza to z jednej strony – co wynika z art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego - iż do udzielania świadczeń określonych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej, z drugiej zaś, iż w ustawie o ustanowieniu programu wieloletniego zawarte są regulacje szczególne, odmienne od tych przyjętych w ustawie o pomocy społecznej. Do takich regulacji szczególnych należy zaliczyć art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego ‘Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z tym przepisem nieodpłatna pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Wprawdzie z przepisu tego wynika, iż kryterium dochodowe zostało podniesione w stosunku do kryterium określonego w ustawie o pomocy społecznej, ale jednocześnie ustawa ta nie przewiduje świadczeń odpowiadających zasiłkom celowym specjalnym, przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej, a przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom, których dochód przekracza kryterium dochodowe. W trybie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego osoba przekraczająca kryterium dochodowe może ubiegać się jedynie o świadczenie odpłatne (art. 6 ustawy). Podkreślić jednak należy, iż odmowa przyznania świadczeń wynikających z ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego nie wyłącza możliwości ubiegania się o świadczenia w trybie ustawy o pomocy społecznej. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub w żywności na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego ‘Pomoc państwa w zakresie dożywiania" z powodu przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego, określonego w przepisach tej ustawy. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie to nie narusza przepisów prawa. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyznanie świadczenia w oparciu o przepisy ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego ma charakter uznaniowy. Zatem nawet w przypadku spełnienia wszystkich wymogów ustawowych organ nie ma obowiązku udzielenia tego typu świadczenia. W niniejszej sprawie nie bez znaczenia jest zaś fakt, iż wprawdzie przedmiotową decyzją odmówiono przyznania świadczenia, lecz jednocześnie decyzjami z dnia "[...]" przyznano zasiłek celowy specjalny w kwocie 470 zł na koszty związane z leczeniem szpitalnym oraz w kwocie 60 zł. Zatem nie można uznać, iż skarżący nie został objęty pomocą. Należy przy tym wskazać, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w trybie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego ze względu na treść wniosku skarżącego, w którym wyraźnie powołał się na tą ustawę. Jednak jak wskazano wyżej ustawa ta ma charakter szczególny i nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia na dożywiane w trybie ustawy o pomocy społecznej. Nie można także uznać za zasadny zarzut dotyczący dyskryminacji. Zgodnie z art. 5 ustawy o pomocy społecznej świadczenia z pomocy społecznej przysługują także cudzoziemcom mającym prawo pobytu na terytorium Polski. Należy jednak wskazać, iż zasada równego traktowania odnosząca się do cudzoziemców, w tym także obywateli krajów Unii Europejskiej, przebywających na terytorium RP, polega na tym, iż korzystają oni ze świadczeń z pomocy społecznej na takich samych warunkach jak obywatele polscy. Zatem obywatel obcego państwa nie może domagać się zastosowania np. innego kryterium dochodowego, pozwalającego na zniwelowanie różnic w poziomie życia w różnych krajach. Okoliczność zaś, iż skarżący – wbrew jego twierdzeniom - nie jest dyskryminowany potwierdza fakt, iż innymi decyzjami przyznano mu świadczenia i to – biorąc pod uwagę możliwości finansowe organu pomocy społecznej - w znacznej wysokości. Poza tym należy zauważyć, iż do przyznawania świadczeń stosuje się przepisy państwa, na którego terytorium cudzoziemiec przebywa. Z uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, skarżący nie może być uznany za osobę pozostającą w rodzinie. Wprawdzie pozostaje on w związku z małżeńskim, lecz z uwagi na fakt, iż jego żona wraz z dzieckiem przebywają poza granicami kraju, nie spełniają przesłanki stałego wspólnego zamieszkiwania. Stąd też słusznie uznano skarżącego za osobę samotnie gospodarującą. Nie jest jednak zasadny jego zarzut, iż w takim wypadku organy winny uwzględnić kwotę świadczonych przez niego alimentów. Podnieść należy, iż wprawdzie art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi o obowiązku alimentacyjnym, który obciąża skarżącego w stosunku do jego córki, lecz obowiązek ten nie ma charakteru nieograniczonego. Stosownie bowiem do art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Zatem spełnienie obowiązku alimentacyjnego nie polega na przekazywaniu osobie uprawnionej do alimentów całości posiadanych dochodów. W niniejszej sprawie skarżący podał, iż przekazuje na rzecz córki kwotę 180 euro miesięcznie. Biorąc pod uwagę kurs euro oraz podane przez skarżącego dochody stwierdzić należy, iż kwota przekazywana na rzecz córki prawie w całości odpowiada dochodom uzyskiwanym przez skarżącego. Nie można jednak uznać, by kwota ta odpowiadała obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie ma wprawdzie obowiązku dochodzenia świadczenia alimentacyjnego przed sądem, gdyż strony mogą ustalić kwotę należnych alimentów w drodze umowy, lecz tylko sąd rodzinny jest w stanie zweryfikować zakres obowiązku alimentacyjnego. Skoro zaś art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość odliczenia kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób od kwoty uzyskiwanego dochodu, to w ocenie Sądu może być to wyłącznie kwota określona przez sąd rodzinny w wyroku, bądź też w zawartej przed tym sądem ugodzie. W przeciwnym razie świadczeniobiorcy mogliby dowolnie ustalać między sobą kwotę alimentów, a tym samym pomniejszać swój dochód, tak aby uzyskać świadczenie z pomocy społecznej. Jeśli zaś brak jest wyroku sądu rodzinnego określającego wysokość zobowiązania alimentacyjnego, to organ pomocy społecznej nie może określić, w jakiej wysokości kwota przekazywana na rzecz córki skarżącego stanowi kwotę alimentów, w jakiej zaś wynika z jego sposobu gospodarowania posiadanym dochodem. Skarżący może bowiem przekazywać na rzecz dziecka dowolną kwotę, nie może się jednak domagać jej odliczenia w takiej wysokości, w jakiej przekracza ona jego zobowiązanie alimentacyjnego. Ponadto jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnieść należy, iż biorąc pod uwagę dochody skarżącego oraz wskazywaną przez niego kwotę świadczoną na rzecz córki oraz kwoty ponoszone na koszty utrzymania i zakup leków, to wysokość ta znacznie przewyższa jego dochody, co poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez skrzącego oświadczeń co do uzyskiwanych dochodów. W związku z tym także ta okoliczność przemawia przeciwko odliczeniu kwoty wskazywanej przez skarżącego. W tym stanie rzeczy skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.