II OZ 416/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt II SAB/Wr 5/04 odrzucające zażalenie D. W. i M. W. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2010 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W., J. W. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie robót budowlanych, polegających na wykonaniu przyłączy wodociągowych, na terenie działki nr [...] w N. D. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt II SAB/Wr 5/04 odrzucił zażalenie D. i M. W. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2010 r., którym na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", umorzono postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie robót budowlanych, polegających na wykonaniu przyłączy wodociągowych na terenie działki nr [...] w N. D. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż przyznane postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2009 r. D. i M. W. prawo pomocy w w/w zakresie zostało cofnięte przez skarżących przez wypowiedzenie pełnomocnictwa wyznaczonej adwokat M. G. w dniu 4 listopada 2009 r. Następnie wnioskiem z dnia 18 grudnia 2009 r. skarżący wystąpili ponownie o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek został rozstrzygnięty postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2010 r. umarzającym postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość - wcześniejsze przyznanie prawa pomocy w/w postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2009 r. Postanowienie to D. i M. W. otrzymali wraz z pouczeniem o braku możliwości zaskarżenia w dniu 1 lutego 2010 r., które następnie zaskarżyli do Sądu "zażaleniem – skargą" wnosząc o jego zmianę, gdyż jest niesprawiedliwe i pozbawia skarżących prawa dochodzenia praw materialnych, ponadto wskazując, iż "nim Sąd rozpozna ich wniosek o pomoc do kasacji, to upływa termin do kasacji, a adwokat nie pisze o przywrócenie terminu i tylko pisze brak podstaw do kasacji". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, iż żądanie skarżących jest niedopuszczalne, bowiem zażalenie jest możliwe jedynie tylko w tych przypadkach, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość jego wniesienia, jeśli tego nie przewiduje wówczas wniesienie środka odwoławczego należy uznać za niedopuszczalne. Taka zaś sytuacja, zdaniem Sądu I instancji, zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem nie jest możliwe wniesienie zażalenia na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, które jako niekończące postępowanie może być zmienione lub uchylone na podstawie art. 165 "ppsa" wskutek zmiany okoliczności sprawy. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, iż jego kognicja sprowadza się jedynie do przyznania stronie prawa pomocy, po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF. Natomiast sprawą wyznaczenia konkretnego pełnomocnika, na wniosek Sądu, zajmuje się odpowiednia korporacja zawodowa: Okręgowa Rada Adwokacka, Rada Okręgowa Izby radców Prawnych, Krajowa Rada Rzeczników Patentowych lub Doradców Podatkowych. Natomiast jeżeli stronie nie odpowiada sposób w jaki działa pełnomocnik przysługuje jej prawo zgłoszenia zastrzeżeń do odpowiednich organów w ramach danej w/w korporacji zawodowej, a nie do Sądu, który nie ma możliwości wyznaczenia innego pełnomocnika, bowiem prawo pomocy zostało już skonsumowane. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 "p.p.s.a.", zażalenie odrzucił. Na postanowienie z dnia 3 marca 2010 r. zażalenie złożyli D. i M. W. wnosząc o jego zmianę i uchylenie, bowiem rażąco narusza prawo materialne jak również prawo do własności. Skarżący podnieśli, iż zanim Sąd rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy termin do wniesienia skargi kasacyjnej już upłynął, zaś wyznaczony z urzędu adwokat nie podjął żadnych czynności z urzędu uznając, iż brak jest podstaw do jej sporządzenia. Natomiast skarga kasacyjna samych skarżących jest odrzucana jak również zażalenia. Aktywność Sądu "ogranicza się jedynie do gnębienia strony skarżącej i umarzania wniosków powodując, iż bezprawie mafii staje się prawem pod nadzorem Sądu. Z tego powodu, iż skarżący uważają, że nie mogą być karani za bezprawie i rażące naruszenia Sądu, zażalenie jest zasadne". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w nim podniesione. Przede wszystkim należy wskazać, iż stosownie do treści art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a." zażalenie przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest: 1. przekazanie sprawy innemu sądowi administracyjnemu, 2. wstrzymanie lub odmowa wstrzymania wykonania decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, o których mowa w art. 61, 3. zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania, 4. odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku, 5. sprostowanie lub wykładnia orzeczenia lub ich odmowa, 6. oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego, 7. odrzucenie skargi kasacyjnej, 8. odrzucenie zażalenia, 9. zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej 10. ukaranie grzywną. W powyższym katalogu nie mieści się więc możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie referendarza sądowego o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem, w tym miejscu, należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż środek odwoławczy - zażalenie jest niedopuszczalne, bowiem przepisy ustawy tego nie przewidują. Jednakże w niniejszej sprawie należy uznać, iż mamy do czynienia nie z zażaleniem a ze sprzeciwem strony od postanowienia referendarza sądowego, który choć został nazwany "zażaleniem – skargą" należało w taki sposób potraktować, bowiem pismo strony złożone w termie do wniesienia sprzeciwu, wyrażające niezadowolenie z wydanego przez referendarza sądowego rozstrzygnięcia, powinno być uznane za sprzeciw (por. postanowienie NSA z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt II OZ 858/05). Natomiast art. 259 § 1 "p.p.s.a." stanowi, że sprzeciw przysługuje od zarządzeń i postanowień, o których mowa w punktach 6-8 § 2 art. 258 "p.p.s.a.". Przyznaje zatem stronom prawo do wniesienia tego środka zaskarżenia od wszystkich wymienionych czynności referendarskich mających charakter orzeczniczy. Ponieważ katalog czynności referendarza sądowego z art. 258 § 2 "p.p.s.a." jest otwarty, należy uznać, że ma on także możliwość wydawania innych niż wymienione zarządzeń i postanowień. Jednak w takiej sytuacji należy odpowiednio zastosować art. 259 § 1 "p.p.s.a." i uznać, że strona lub jej pełnomocnik ma możliwość złożenia sprzeciwu również wobec tych czynności. Daje to bowiem możliwość skontrolowania przez sąd administracyjny m.in. czy referendarz sądowy, dokonując czynności niewymienionych w art. 258 § 2 "p.p.s.a.", nie wykroczył poza uprawnienia przyznane mu art. 258 § 1 "p.p.s.a.". Wniosek taki wypływa także z pozycji referendarza sądowego, który nie będąc sędzią, otrzymał możliwość wydawania postanowień kierowanych do strony. W przypadku gdy strona nie wniesie sprzeciwu, uzyskują one moc postanowień sądowych. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, w której referendarz wydaje orzeczenie mające moc orzeczenia sądowego, zaś strona nie ma możliwości jego zaskarżenia. Cytowane przepisy art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 "p.p.s.a." należy interpretować w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (tak: NSA w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt I OZ 942/07). Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w tym zakresie postanowienie naruszyło prawo skarżących do sądu jak również błędne pouczenie o braku możliwości jego zaskarżenia w sytuacji, kiedy skarżącym w istocie od postanowienia referendarza o umorzeniu postępowania przysługiwało prawo wniesienia sprzeciwu – o czym była mowa powyżej. Jednocześnie należy przypomnieć, iż w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 260 "p.p.s.a." Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 185 § 1 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.