II SA/Bd 390/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lipca 2009 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odsetek ustawowych od uposażenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. (WKU) odmówił skarżącemu – K. S. wypłacenia odsetek ustawowych od uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia do tej służby. W uzasadnieniu decyzji WKU podał, że pismem z dnia 8 października 2008 r. skarżący wystąpił do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. (WSzW) o wydanie decyzji w przedmiocie odsetek ustawowych od sumy uposażeń wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej. Jednakże Szef WSzW uznał swą niewłaściwość i przekazał sprawę do WKU. Organ l instancji wskazał, że Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B. (POW) decyzją nr [...] z dnia [...] r. wypowiedział skarżącemu z dniem 31 stycznia 2003 r. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. Następnie Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...]r., nr [...]. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW w B. z dnia [...] r. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych stanowiła podstawę do uchylenia pkt 64 rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] r. dotyczącego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ponownego ujęcia skarżącego w ewidencji oraz wszelkiego rodzaju zaopatrzeniu w WKU w B. z dniem 1 marca 2006 r. Kolejnym rozkazem personalnym Dowódcy POW w B. nr [...] z dnia [...] r. wyznaczającym z dniem 15 maja 2006 r. na stanowisko służbowe nr 4 w Rejonowej Bazie Materiałowej, skarżący z dniem 14 maja 2006 r. został skreślony ze stanu ewidencyjnego i wszelkiego rodzaju zaopatrzenia w WKU w B. Podkreślono, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW w B. z dnia [...] r. przez Dowódcę Wojsk Lądowych było reaktywowanie stosunku służbowego. Jednakże skarżący w okresie od 1 lutego 2003 r. do dnia 28 lutego 2006 r. nie pełnił zawodowej służby wojskowej lecz pozostawał w stosunku służbowym. Prawo do uposażenia natomiast, zgodnie z przepisem art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), zwanej dalej: "ustawą o służbie wojskowej", powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej. Organ wskazał, że odsetki przysługują żołnierzowi zawodowemu zgodnie z art. 75 ust. 3 ww. ustawy, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Przyjęcie przez skarżącego założenia, że z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji przysługuje prawo do uposażenia, a także prawo do odsetek za zwłokę nie jest zasadne, zwłaszcza, że WKU nie wydała w stosunku do skarżącego decyzji o przyznaniu prawa do uposażenia za okres od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 28 lutego 2006 r. Na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. (II SA/Wa 767/05, LEX nr 227645) oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2006 r. (l OSK 1298/05, LEX nr 266495). W odwołaniu od decyzji WKU w B. skarżący wniósł o jej zmianę w całości i przyznanie odsetek od wypłaconych po terminie wymagalności uposażeń. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po jego stronie przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on w czasie pozostawania w stosunku służbowym prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca, a tym samym, iż wypłacenie uposażeń po dacie powrotu do służby w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych. Na poparcie swoich wywodów przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r. (III PZP 1/05, OSNP 2006/15-16/277 LEX nr 167814), której teza stanowi, że funkcjonariusz Straży Granicznej może żądać odsetek za czas opóźnienia w wypłacie uposażenia. Ponadto skarżący na poparcie swojego stanowiska przytoczył orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczące uznania roszczenia oraz orzeczenia sądów administracyjnych wydane w podobnych do niniejszej sprawach. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Szef WSZW w B. utrzymał w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej jego stosunek służbowy został reaktywowany niemniej, jednak w okresie od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 28 lutego 2006 r. nie pełnił on zawodowej służby wojskowej, ponieważ w tym czasie był na emeryturze, pobierając świadczenie emerytalne. Organ podkreślił, że w myśl art. 76 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej, uposażenie skarżącemu za ten okres w ogóle nie przysługiwało. Na potwierdzenie tej tezy Szef WSzW przywołał te same wyroki, co organ l instancji, tj.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. (II SA/Wa 767/05, LEX nr 227645) oraz wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2006 r. (l OSK 1298/05, LEX nr 266495), jak i inne orzeczenia sądów administracyjnych. W oparciu o te orzeczenia organ odwoławczy przyjął, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa do odsetek ustawowych, skoro uposażenie za okres od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 28 lutego 2006 r. jemu nie przysługiwało. Okoliczność, że skarżący otrzymał w związku z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej określone należności pieniężne nie ma zdaniem organu w ogóle znaczenia. Jednakże uzasadnia to podjęcie po stronie organów wojskowych w związku ze zmianą linii orzeczniczej działań mających na celu zwrot wypłaconego skarżącemu uposażenia, jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego. W opinii organu skarżącemu w zaistniałej sytuacji przysługuje wyłącznie odszkodowanie a nie uposażenie - zgodnie z art. 116 ustawy o służbie wojskowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności obu decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, zarzucając tak, jak w odwołaniu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie przywrócono stanu poprzedniego, w którym miał on w okresie od 1 marca 2003 r. do 30 czerwca 2006 r., prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca, a tym samym, że wypłacenie uposażenia po 30 czerwca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu jemu stosunku zawodowej służby wojskowej oznacza, iż skutki są takie jakby tej decyzji nigdy nie wydano. Zatem skarżący w całym spornym okresie, w sensie prawnym pełnił zawodową służbę wojskową, za którą nie otrzymał w terminie należnego uposażenia. Zgodnie z art. 9 ust. 3 a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693) oraz art. 75 ust. 3 obecnie obowiązującej ustawy o służbie wojskowej, za sporny okres przysługują jemu odsetki od uposażenia. Na poparcie swojego stanowiska skarżący, tak jak w odwołaniu przytoczył orzeczenia sądów powszechnych i sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Skarżący w odpowiedzi na to, w piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2009 r. wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów wojskowych. Ponadto poddał w wątpliwość słuszność tego, że organ bez żadnego tytułu wykonawczego, dokonał potrąceń z jego uposażenia oraz stwierdził, że wypłata jego uposażeń po terminie nie była odszkodowaniem, lecz zwrotem należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej w sensie prawnym. Ponadto skarżący na poparcie swojego stanowiska przytoczył kolejne orzeczenia sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest rozważenie kwestii, czy skarżącemu należą się odsetki ustawowe od uposażenia za okres od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 28 lutego 2006 r. Zgodnie z art. 71 ust. 1 oraz art. 76 ust. 1 i 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w tej ustawie, przy czym prawo do uposażenia żołnierza powstaje z dniem rozpoczęcia pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Wypłaty uposażenia dokonuje jednostka wojskowa, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje (art. 74), a organami właściwymi w tych w sprawach są dowódcy jednostek wojskowych (art. 104). Z akt sprawy wynika, że Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] r., nr [...]. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW w B. z dnia [...] r. W wyniku tego rozstrzygnięcia skarżący powrócił do służby zawodowej. Należy stwierdzić, że decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 kpa korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Natomiast stwierdzenie nieważności decyzji (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną- eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta, to jest ze skutkiem ex tunc. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie. W świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, iż wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc i skutecznie nie został on zwolniony z zawodowej służby wojskowej, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego w okresie od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 28 lutego 2006 r. tej służby. Zatem należy uznać, że została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z przytoczonego powyżej art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia. Zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei w przepisie art. 75 ust. 3 tejże ustawy jest mowa, o tym że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ decyzji dotyczącej wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w znaczeniu prawnym nie było już od daty jej wydania, to tym samym należności z tytułu uposażenia i dodatków za okres od 1 lutego 2003 r. do 28 lutego 2006 r. stały się wymagalne w terminach określonych w art. 81 omawianej ustawy. Obowiązek płacenia odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał zatem od dnia wymagalności zobowiązania głównego. Nieprawidłowe jest więc stanowisko Szefa WSzW w B., że w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW w B. z dnia [...] r. o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, uposażenie skarżącemu za ten okres w ogóle nie przysługiwało, gdyż nie pełnił zawodowej służby wojskowej, ponieważ w tym czasie był na emeryturze pobierając świadczenie emerytalne i tym bardziej brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa do odsetek ustawowych. Niezasadnie przy tym organ powołuje się na orzecznictwo sądów administracyjnych. W sprawie sygn. II SA/Wa 767/05 rozstrzygniętej wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. (Lex 227645) wystąpił problem ustalenia uposażenia żołnierza, który był zwolniony ze służby, a następnie znowu podjął służbę w wyniku uchylenia, a nie stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej. W tym samym stanie faktycznym orzekał NSA wskazanym przez organ wyrokiem z dnia 27 czerwca 2006 r. (sygn. I OSK 1298/05, Lex 266495). Należy przy tym zwrócić uwagę na końcowy fragment uzasadnienia wyroku NSA, gdzie stwierdzono, że "Uniknięcie skutków prawnych - choćby niezgodnej z prawem - decyzji dokonującej zwolnienia z czynnej zawodowej służby wojskowej, w sposób umożliwiający faktyczne wykonywanie przez obie strony stosunku służbowego w dalszym ciągu swoich uprawnień i obowiązków, albo nakazujący przyjęcie, że pełnienie służby miało miejsce, wymaga każdorazowo odrębnej, specjalnej interwencji w drodze zupełnie wyjątkowych środków prawnych. Przykładem takich instytucji są m.in.: wstrzymanie wykonania zaskarżonej skargą sądowoadministracyjną decyzji zwalniającej ze służby, stwierdzenie przez sąd administracyjny, że decyzja zwalniająca ze służby nie podlega wykonaniu w związku z jej uchyleniem wyrokiem nieprawomocnym, na podstawie art. 152 p.p.s.a., oraz stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji zwalniającej ze służby. Reasumując należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy doszło do nieprawidłowej interpretacji przepisów prawnych mających tu zastosowanie, w związku z czym zaskarżone orzeczenie, jak i poprzedzające je orzeczenie organu l instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 152 tej ustawy.