II SA/Bd 397/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją Starosty N. z dnia [...] lutego 2009 r. [...] na podstawie art.104 Kpa (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 z późn. zm.) oraz art. 4 ust.1 pkt.1, art.78 ust.1 i ust.7, art.106 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 z późn. zm.) odmówiono M. i J. K. przyznania dodatku z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i jego wychowania w niespokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej tj. K. S. ur. [...] września 2005 r. w B. dla spokrewnionej rodziny zastępczej . W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. i J. K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w N. nad N. z dnia [...] lutego 2007 r., sygn. akt III Nsm 85/05 pełnią funkcję spokrewnionej rodziny zastępczej i zgodnie z art.74 ust.1 pkt 1 oraz art.78 ust.1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz.728 z późn. zm.) otrzymują z tego tytułu pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania K. S. umieszczonego w ich rodzinie zastępczej. Brak natomiast dokumentów, które wskazywałyby na to, iż M. i J. K. powinni zostać uznani za niespokrewnioną rodzinę zastępczą dla w/w dziecka. Odwołanie wnieśli M. i J. K. podnosząc, że od 12 grudnia 2007 r. są rodziną zastępczą dla małoletniego K. S. i brak prawnych ustaleń dotyczących ich pokrewieństwa z małoletnim. Wskazali, że brat M. K. był w przeszłości związany z matką małoletniego, dlatego interesowali się losem chłopca od jego narodzin. Do odwołania dołączyli odpis zupełny aktu urodzenia K. S., z którego wynika, że na podstawie art.42 ust.2 prawa o aktach stanu cywilnego wpisano nazwisko "S." jako nazwisko rodowe ojca i na wniosek matki imię "M" jako imię ojca. Wskazali, że były podejmowane próby uregulowania sytuacji prawnej K. S. jednakże jego matka nie wyraziła zgody na uznanie dziecka przez jego ojca. Wobec tego proszą o pozytywne rozpatrzenie ich sprawy. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] marca 2009 r. [...] na podstawie art.1 ust.1, art.2, art.17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) art74 ust.1 pkt 1, art.78 ust.1 i ust.7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz.728) w zw. z § 9 i § 10 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 223, poz.2344 ze zm.) oraz 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że z informacji Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich w N. n/N. z dnia [...] lutego 2009 r. sygn. akt [...] wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że we wniosku z dnia [...] września 2005 r. Pani M. K. podała, iż dziecko urodzone zostało w Bydgoszczy z partnerstwa M. S i Jej brata M. K., również M. K. zeznał, że jest ojcem K. S. Ustanowienie rodziny zastępczej następuje na podstawie orzeczenia Sądu. Z treści postanowienia tegoż orzeczenia wynika, że małoletni został umieszczony w spokrewnionej rodzinie zastępczej, stąd zmiana formy opieki zastępczej nad małoletnim może nastąpić tylko w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia Sądu. Na powyższą decyzję M. i J. K wnieśli skargę wywodząc, że ojcostwo wobec małoletniego nie zostało ustalone w sposób prawem przewidziany w związku z czym błędne jest ustalenie organu istniejącego między nimi a małoletnim pokrewieństwa i odmowa przyznania im dodatku nie jest zgodna z prawem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art.1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądow administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z treścią art.134 § 1 i art.133 § 1 zd.1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy wynika zaś, że prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w N. nad N. z dnia [...] lutego 2007r. – [...] skarżący M. i J. małżonkowie K. ustanowieni zostali rodziną zastępczą dla małoletniego K. S. (pkt 2 postanowienia). Jednocześnie tymże postanowieniem (pkt 1) ograniczono władzę rodzicielską nad tym małoletnim M. M. S. Postanowienie nie zawiera co bardzo istotne ograniczeń władzy rodzicielskiej jakiejkolwiek innej osoby. Postanowienie uprawomocniło się w dniu [...] marca 2007r. Nie wynika więc z tego postanowienia, kto jest ojcem dziecka. Tym samym nie można określić czy małoletni K. S. jest spokrewniony z ustanowioną tym postanowieniem rodziną zastępczą. Ustawa z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) uzasadniając w art.78 ust.2 zwiększenie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej o kwotę odpowiadającą 10%, dopuszcza taką możliwość w wypadku rodziny zastępczej niespokrewnionej z dzieckiem. Ustawa ta nie określa jednak co należy rozumieć pod pojęciem spokrewnienia. W związku z powyższym należy sięgnąć do przepisów ustawy z 25 lutego 2004r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: Krio), zawierających przepisy o pokrewieństwie, a w szczególności do przepisów art.62-86 (Tytuł II – Pokrewieństwo, Dział I – "Rodzina i dzieci", Rozdział I –"Pochodzenie dziecka"). Z przepisów tych regulujących kwestię ojcostwa wynika m.in. tzw. domniemanie ojcostwa (art.62 Krio). Jeśli nie można ustalić ojcostwa dziecka w oparciu o określone w art.62 Krio domniemanie to inną formą ustalenia pochodzenia dziecka jest według art.72 § 1 Krio – uznanie ojcostwa lub orzeczenie sądu. Orzeczenie Sądu może zapaść w drodze odpowiedniego postępowania sądowego wszczętego na skutek złożenia przez uprawniony podmiot powództwa o ustalenie ojcostwa. Osoby legitymowane do złożenia takiego powództwa określa art.84 i 86 Krio. Z powyższych przepisów Tytułu II Krio wynika więc ewidentnie, że ustalenie pochodzenia dziecka może tylko i wyłącznie być dokonane w sposób określony tymi przepisami, w tym również wskazanym tam orzeczeniem sądowym. Nie może więc ono wynikać z innych dokumentów, co uczynił podstawą swego rozstrzygnięcia organ w zaskarżonej decyzji powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w N. nad [...] z [...] lutego 2009r. Nie negując istnienia tego postanowienia (jest bowiem w aktach sprawy) oraz zawartych w nim informacji należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie jest to sądowe ustalenie ojcostwa, które pozwalałoby na ustalenie pokrewieństwa między małoletnim a rodziną zastępczą tj. skarżącymi. Na marginesie tylko należy zaznaczyć – co uszło zupełnie uwadze organu – że informacja o ojcostwie brata skarżącej pochodzi, co biologicznie nie wymaga uzasadnienia (mater semper certa est) od matki dziecka. Na jej relacjach opierają swe ustalenia organy i inne osoby. Tymczasem jak wynika z akt ww. osoba ta otrzymuje z tytułu upośledzenia umysłowego małoletniego rentę socjalną i – co odnotowano w Rodzinnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym w Sz. "podaje w trakcie rozmowy mylne bądź nieprawdziwe dane". Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: Kpa) stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie prawa (art.6 zasada państwa prawa), w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 zasada praworządności) i obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art.8 zasada pogłębiania zaufania obywateli). Rozwinięciem tych ogólnych (kardynalnych) zasad w sposób rażący naruszonych w postępowaniu przez organy w niniejszej sprawie są przepisy art.75 § 1, 77 § 1 i 80 Kpa dotyczące postępowania dowodowego. Wynika z nich między innymi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest – co w niniejszej sprawie wymaga szczególnego podkreślenia - sprzeczne z prawem. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organy naruszyły powyższe przepisy opierając swe ustalenia dotyczące pokrewieństwa małoletniego z rodziną zastępczą (skarżącymi) w sposób sprzeczny z prawem, bazując nie na przywoływanych przepisach Krio, lecz na pozbawionych znaczenia prawnego oświadczeniach osób fizycznych (w tym osób nie w pełni sprawnych psychicznie –na co już zwrócono powyżej uwagę a co dotyczy także wskazywanego przez organ i domniemywanego przez organ ojca dziecka, który jak wynika z akt, "jest osobą upośledzoną umysłowo, nie ukończył nawet szkoły specjalnej, ma trudności z samodzielnym codziennym funkcjonowaniem, leczy się psychiatrycznie...") bądź pismach Sądu w tym przypadku pozbawionych znaczenia prawnego z uwagi na wskazane przepisy Krio. Dodatkowo należy tylko zaznaczyć, że przywoływane przez organ pismo Sądu Rejonowego w N z [...]lutego 2009r. jest tylko relacją o wypowiedziach czy oświadczeniach wskazanych w nim osób. Jak wynika z akt sprawy jest poza sporem, że do małoletniego K. S. nie ma zastosowania domniemanie przewidziane w art. 62 § 1 Krio. Z akt nie wynika także, żeby doszło do uznania dziecka czy sądowego ustalenia ojcostwa. Nie można więc ustalić w sposób przewidziany prawem pokrewieństwa między małoletnim a rodziną zastępczą tj. skarżącymi. W tym stanie rzeczy uznając zasadność skargi i stwierdzając, że doszło do rażącego naruszenia wskazanych przepisów postępowania zawartych w Kpa i uznając, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy – na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty N. z [...] lutego 2009r. [...] (pkt 1 wyroku). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku oparto na art.150 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prowadząc ponownie postępowanie organ przeprowadza je przy pełnym poszanowaniu obowiązującego prawa, a w szczególności wskazanych wyżej przepisów obu kodeksów. W szczególności organ dopatrując się nadal pokrewieństwa małoletniego z ustanowioną rodziną zastępczą rozważy także wystąpienie do właściwego prokuratora o skorzystanie przez niego z uprawnień określonych w art.86 Krio. Rozważy także – jeżeli wystąpi do prokuratora j.w. – kwestię zawieszenia postępowania administracyjnego.