II FSK 1933/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia WSA del. Lidia Ciechomska–Florek, , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Po 512/09 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. B. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. określił zobowiązanemu B.B. wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynikającej z dokonanego zajęcia wierzytelności. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego organ dokonał zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od kontrahenta. W zawiadomieniach o zajęciu wezwał jednocześnie dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia oświadczenia czy uznaje zajęcia wierzytelność oraz czy przekaże ją na poczet dochodzonej w toku egzekucji należności. Na powyższe dłużnik nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi oraz nie przekazał organowi egzekucyjnemu żadnych kwot. Organ ustalił, że W.B. jest zatrudniony w firmie B.B. na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie wolnej od potrąceń. Wobec tego organ egzekucyjny przeprowadził w 2008 r. kontrolę u dłużnika zajętej wierzytelności ustalając, że w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej zobowiązany W.B. – (firma "[...]") wystawił faktury VAT, których odbiorcą, był B.B. (firma "[...]") na łączną kwotę 2.421.958,43 zł. Jednoczenie ustalono, że w wyniku wzajemnych rozliczeń pomiędzy podmiotami do zapłaty przez dłużnika zajętej wierzytelności na rzecz zobowiązanego pozostaje, jako wymagalna, kwota 1.560.151,94 zł. 2. W zażaleniu Bartosz Bernacki wniósł o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia, któremu zarzucił naruszenie z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), oraz naruszenie art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej u.p.e.a.) poprzez naruszenie właściwości miejscowej organu podatkowego oraz organu egzekucyjnego. Rozwijając argumentację zażalenia stwierdził, że organem właściwym miejscowo dla zobowiązanego w zakresie podatku od towarów i usług jest Naczelnik Urzędu Skarbowego W., natomiast w zakresie podatku dochodowego Naczelnik Urzędu Skarbowego W. Oznacza to, że Naczelnik Urzędu Skarbowego P. nie był właściwy do wystawienia tytułów wykonawczych. 3. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Za niedopuszczalny uznał zarzut dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie właściwości miejscowej organu podatkowego. Podkreślił, że w sprawach podatkowych właściwość organu podatkowego ustalana jest w toku postępowania podatkowego, a nie w trakcie postępowania egzekucyjnego. W sprawie uprawnionym do kwestionowania zasadności dochodzonego obowiązku – jednakże we właściwym trybie – był sam zobowiązany. Dłużnik zajętej wierzytelności nie posiada legitymacji prawnej do składania zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne, w myśl art. 33 u.p.e.a., przy czym uprawnienie do jego złożenia przysługuje wyłącznie zobowiązanemu. W niniejszej sprawie Wojciech Bernacki w składanych zeznaniach podatkowych podawał adres: [...] jako główne miejsce prowadzenia działalności (siedzibę). Egzekwowane należności związane są z prowadzona działalnością gospodarczą pod firmą "[...]" – W.B. Wyżej wskazany adres figuruje również w rejestrze Ewidencji Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta P. Zgodnie z treścią art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem art. 22 § 3 u.p.e.a. 4. W skardze na powyższą decyzję B.B. zarzucił naruszenie art. 29 § 1, art. 22 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 19 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 1 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 22 § 2 oraz art. 71a § 9 zdanie ostatnie u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi podkreślił między innymi, że zobowiązany do zapłaty podatku W.B., od dłuższego czasu informował organ, do którego składał deklaracje, że nie posiada miejsca zamieszkania, które rozstrzyga właściwość miejscową zarówno w podatku od towarów i usług, jak również w podatku dochodowym. Organ podatkowy w stosunku do podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych uznał swoja niewłaściwość miejscową w sprawie i przekazał akta sprawy do organów właściwych w poszczególnych podatkach. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wniesioną skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oddalił ją. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że zaskarżone postanowienie nie narusza art. 71a w zw. z art. 89 u.p.e.a. Dokonując zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od kontrahenta B.B. organ egzekucyjny jednoczenie dopełnił obowiązku wezwania dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia oświadczenia czy uznaje zajęcia wierzytelność oraz czy przekaże ją na poczet dochodzonej w toku egzekucji należności. Nie budzi zastrzeżeń dokonana przez organ egzekucyjny ocena postawy dłużnika zajętej wierzytelności a mianowicie, że odpowiedź była niejednoznaczna. Dłużnik nie przekazał organowi egzekucyjnemu żadnych kwot. W ocenie sądu organ egzekucyjny postąpił prawidłowo przeprowadzając w 2008 r. kontrolę u B.B. jako dłużnika zajętej wierzytelności. Ustalenia faktyczne kontroli dały bowiem podstawę do przyjęcia że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od jej zapłaty, nie podał żadnych racjonalnych powodów uchylania się od wykonania zajęcia. Wprawdzie organ egzekucyjny otrzymał oświadczenie z dnia 28 maja 2008 r., w którym twierdzi, że powodem nieprzekazywania należności na konto organu egzekucyjnego, było błędne potraktowanie wszystkich zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego, jako zajęcie wynagrodzenia, to jednak nie zostało ono podpisane własnoręcznie przez dłużnika, lecz z jego upoważnienia i nieczytelnie przez inną osobę. Takiemu dokumentowi nie przysługuje domniemanie zgodności z prawdą, co dla sprawy oznacza jedynie tyle, że oświadczenie złożyła osoba, która je podpisała, a nie dłużnik. W takim razie – co do zasady – wydanie postanowienia określającego zobowiązanemu B.B. kwotę nieprzekazanej zajętej wierzytelności było konieczne i uzasadnione. Za chybiony Sąd uznał zarzut w zakresie właściwości miejscowej organu podatkowego. Tego rodzaju kontrola jest niedopuszczalna z uwagi na treść art. 29 § 1 u.p.e.a. Uprawnionym do kwestionowania zasadności dochodzonego obowiązku jednakże we właściwym trybie jest sam zobowiązany. Dłużnik zajętej wierzytelności nie posiada legitymacji prawnej do składania tego typu środka zaskarżenia. W sprawie uprawnionym do kwestionowania zasadności dochodzonego obowiązku był sam zobowiązany. Sąd podkreślił ponadto, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Jako główne miejsce prowadzenia działalności (siedzibę) B.B. w składanych zeznaniach podatkowych podawał adres: [...]. Egzekwowane należności związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą pod firmą "[...]" W.B.. Wyżej wskazany adres figuruje również w rejestrze Ewidencji Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta P.. 7. Skargę kasacyjną wniósł B.B. Wyrok zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie: a) przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., b) przepisów prawa materialnego: – art. 29 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 126 i art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przez błędną wykładnię, – art. 71a § 9 zdanie ostatnie w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także w zw. z art. 126 i art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie), – art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 8. Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. 1. Skarżący nadal nie rozumie, mimo że wyjaśniał tę kwestię zarówno Dyrektor Izby Skarbowej jak i Sąd I instancji, jakie są jego uprawnienia, jako dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym, w którym zobowiązanym jest inna osoba. Jest on adresatem postanowienia, wydanego na podstawie art. 71a w zw. z art. 89 u.p.e.a., którego treść wyznacza granice sprawy, a tym samym zakres kontroli sądu administracyjnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Związany z tym interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., pozwala skarżącemu wyłącznie na kwestionowanie wysokości nieprzekazanej kwoty poprzez wniesienie zażalenia (art. 71a § 9). Dłużnikowi zajętej wierzytelności, wobec którego wydano takie postanowienie, nie służą żadne inne uprawnienia procesowe, a w szczególności środki zaskarżenia przysługujące zobowiązanemu (jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne). Nie może on zatem spowodować objęcia sądową kontrolą innych jeszcze, poza zaskarżonym postanowieniem, aktów lub czynności organu egzekucyjnego. 2. W świetle powyższego za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 29 cyt. ustawy, pomijając już kwestię, że jest to przepis o charakterze procesowym. Dopuszczalność egzekucji organ bada po wpłynięciu wniosku o wszczęcie egzekucji, a nie w postępowaniu incydentalnym dotyczącym dłużnika zajętej wierzytelności. Ta kwestia może być podnoszona wyłącznie w przypadku wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 6) do czego skarżący nie był uprawniony. Czyni to zbędnym jakiekolwiek dalsze wyjaśnienia związane z tym przepisem. 3. Ta sama uwaga dotyczy zarzutu naruszenia art. 22 § 2 w zw. z art. 33 pkt 9 cyt. ustawy. Zarzut niewłaściwości można by rozważać, gdyby zaskarżone postanowienie wydał inny organ niż ten, który prowadzi egzekucję wobec zobowiązanego. 4. Nieporozumieniem było oczekiwanie skarżącego, że w wyniku wniesionego zażalenia organ II instancji stwierdzi nieważność postanowienia. Takie uprawnienia temu organowi nie przysługują (art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a.) 5. Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. określa wymogi, jakie powinno spełniać uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego. Dopatrywanie się wadliwości uzasadnienia w odmowie zastosowania przepisów, które nie miały i nie mogły mieć zastosowania w sprawie jest kolejnym nieporozumieniem. 6. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 184 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.