II FZ 260/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 689/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 28 sierpnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego postanawia oddalić zażalenie. Uzasadnienie: Wnioskiem z dnia 30 października 2008 r. A. W. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 100 zł. Skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie uzyskuje dochodów, nie posiada majątku w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro, uiszcza alimenty na rzecz syna w wysokości 250 zł, prowadzone jest ponadto postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego. Pismem z dnia 4 listopada 2008 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych w celu usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie pomocy możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 14 listopada 2008 r. powołał się na postanowienia przyznające jego klientowi prawo pomocy: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008 r. (sygn. akt II FSK 768/08, II FSK 769/08) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 września 2008 r. (sygn. akt I SA/Gd 417/08). Pełnomocnik stwierdził, że sytuacja materialna jego klienta była szczegółowo analizowana w toku wyżej wymienionych spraw, w związku z tym nie ma potrzeby kolejnego badania dokumentów źródłowych. W załączeniu przedstawiono oświadczenie skarżącego, że jego sytuacja materialna nie uległa zmianie od czasu wydania wyżej wskazanych postanowień. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych pismem z dnia 21 listopada 2008 r., przedłużając jednocześnie termin złożenia dokumentów do dnia 28 listopada 2008 r. ( z początkowego terminu 3 listopada 2008 r.). W odpowiedzi na ponowne wezwanie nadesłano oświadczenie skarżącego z dnia 28 listopada 2008 r. o treści tożsamej z pierwszym oświadczeniem z dnia 14 listopada 2008 r. Postanowieniem z dnia 11 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 689/08, Sąd pierwszej instancji biorąc pod uwagę treść art. 246 § 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; dalej: p.p.s.a) odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Na postanowienie Sądu wniesiono zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzucono temu rozstrzygnięciu naruszenie: a) art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, b) art. 249 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości w/w postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Ustawodawca jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP(Dz. U. z 1997 t., Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta - uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy z art. 199 p.p.s.a. Art. 246 p.p.s.a. określa przesłanki przyznania pomocy prawnej. Zgodnie z § 1 pkt 2 wskazanego artykułu, osobie fizycznej można przyznać pomoc prawną w zakresie częściowym dopiero wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08), wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Uwagi te odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym. Wyrażony przez orzecznictwo pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia -gdy wykaże- wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). W przedmiotowej sprawie to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodniania, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania mu pomocy prawnej w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (zgodnie z dyspozycją art. 252 p.p.s.a.), nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu tzw. dokumenty źródłowe. W przedmiotowej sprawie Skarżący był dwukrotnie wzywany do przedłożenia stosownych dokumentów; sąd pierwszej instancji nawet prolongował czas na ich przedłożenie. Skarżący nie zareagował na owe wezwania zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem, wynikającym z zasady ciężaru dowodu w sprawie o przyznanie pomocy prawnej oraz bezpośrednio z dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Tym samym - zgodnie z poglądem wyrażonym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I FZ 236/08) - "Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy". W odpowiedzi na wezwania Sądu pierwszej instancji do przedłożenia dokumentów źródłowych pełnomocnik skarżącego przedstawił oświadczenie swojego klienta oraz powołał się na postanowienia, w których przyznano jego klientowi prawo pomocy w innych sprawach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kolejne oświadczenia skarżącego, co do sytuacji majątkowej, były powtórzeniami oświadczenia przedstawionego we wniosku o przyznanie pomocy prawnej z dnia 30 października 2008 r. W żaden sposób nie mogły więc rozwiać wątpliwości Sądu pierwszej instancji, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Przytaczane natomiast postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie mogły być dla Sądu podstawą do zweryfikowania sytuacji majątkowej skarżącego, gdyż taką podstawą zgodnie z art. 255 p.p.s.a. są tylko dokumenty źródłowe. Ponadto, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 maja 2008 r. (sygn. akt: I FZ 231/08): "Okoliczność przyznania skarżącemu prawa pomocy przez sąd wojewódzki w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w kolejnej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający". Naczelny Sąd Administracyjny podziela wątpliwości, co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego wyrażone przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 maja 2009 r. Prawidłowo także Sąd pierwszej instancji skorzystał z normy prawnej wynikającej z art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów źródłowych. Rekapitulując. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżone postanowienie pozostaje w zgodzie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 249 p.p.s.a. jest z kolei nietrafny, bowiem Sąd pierwszej instancji nie stosował tego przepisu. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.