I OSK 1514/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Wojciech Mazur Protokolant Monika Myślak - Kordjak po rozpoznaniu w dniu 16 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 369/09 w sprawie ze skargi Polskiego Związku Łowieckiego Zarząd Główny w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie niewłaściwości organu w sprawie ustalenia wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz Polskiego Związku Łowieckiego kwotę 120,00 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 369/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi Polskiego Związku [...], stwierdził nieważność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], którym utrzymane zostało w mocy postanowienie tegoż Kolegium z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], stwierdzające niewłaściwość Kolegium w sprawie ustalenia wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości i orzekające o zwrocie pisma Polskiemu Związkowi [...]. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił: Polski Związek [...], umową z [...] stycznia 2001 r., nabył od Gminy Łódź prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, które następnie zbył na rzecz osoby fizycznej, umową z [...] lutego 2008 r., a wobec tego Prezydent Miasta Łodzi, pismem z [...] sierpnia 2008 r., wezwał Związek do zapłaty kwoty 2.148.500 zł tytułem pierwszej opłaty rocznej. Dnia [...] września 2008 r. do Samorządowego Kolegium wpłynął wniosek Związku o ustalenie, że wskazana w piśmie Prezydenta aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona w tej wysokości. Samorządowe Kolegium, postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r., stwierdziło swoją niewłaściwość i orzekło o zwrocie pisma, gdyż sprawa ma charakter cywilny i nie podlega rozpoznaniu w trybie administracyjnym, bowiem nie chodzi w niej o aktualizację opłaty, ale o zapłatę kwoty w związku ze sprzedażą prawa użytkowania wieczystego przed upływem terminu zwalniającego z uiszczenia opłaty. Polski Związek [...], dnia [...] stycznia 2009 r., złożył pismo z dnia [...] stycznia 2009 r. zatytułowane "skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego" z wnioskiem o przywrócenie terminu, wobec tego został wezwany do określenia charakteru tego pisma i pismem z [...] marca 2009 r. wskazał, że jest to wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Samorządowe Kolegium utrzymało w mocy swoje postanowienie, postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r., podtrzymując argumenty co do meritum i jednocześnie stwierdzając, że wobec braku w postanowieniu z dnia [...] listopada 2008 r. pouczenia o środku zaskarżenia należy uznać, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został złożony w terminie. W rozważaniach Wojewódzki Sąd stwierdził: Zaskarżone postanowienie z dnia [...] marca 2009 r. zapadło w wyniku nieuprawnionego potraktowania przez Kolegium pisma strony z dnia [...] stycznia 2009 r. jako wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, złożonego z zachowaniem terminu do jego wniesienia. Takie stanowisko organu wynikało z braku w postanowieniu z dnia [...] listopada 2008 r. pouczenia o środku zaskarżenia, jednakże nie jest ono zasadne. Mylne pouczenie lub jego brak nie wpływa bowiem na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia terminu. Ponowne rozstrzygnięcie sprawy bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu stanowi rażące naruszenie prawa, skutkujące koniecznością wyeliminowania go. Nadto należy zwrócić uwagę, że jedna osoba ze składu orzekającego Kolegium brała udział w wydawaniu obu postanowień. Skargę kasacyjną od tego wyroku, sporządzoną przez radcę prawnego, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego to jest: – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu sprawy i zebranego materiału dowodowego, a nadto dokonano oceny niepełnej, 2. naruszenie przepisów postępowania, to jest: – art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2, art. 66 § 3, art. 112, art. 126, art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) przez błędne przyjęcie, że postanowienie ostateczne było wydane z wadą szczególną – z rażącym naruszeniem prawa w postaci wskazanych norm postępowania administracyjnego, gdyż nie ma podstaw do takiego twierdzenia, bowiem rażące naruszenie prawa co do zasady odnosi się do normy prawa materialnego, która to w tym przypadku nie miała zastosowania i nie ma miejsca rażące naruszenie prawa, gdy istnieje możliwość różnej interpretacji przepisów prawnych, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przez niezastosowanie, – art. 141 § 4 w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego, przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej, która to nie przystaje do znanego orzecznictwa i poglądów doktryny, brak jasnych wskazań, co do dalszego postępowania i uniknięcie odniesienia się do zarzutów zawartych w skardze, – art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przez rozpoznanie skargi wniesionej przez stronę, która to nie była w sposób należyty reprezentowana, – art. 134 w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem brak związania zarzutami skargi nie oznacza, że sąd administracyjny może uniknąć odniesienia się do podniesionych zarzutów przez stronę skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi, a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. Bez względu zatem na zarzuty skargi kasacyjnej okoliczności, o których mowa w § 2 art. 183 – przypadki nieważności – Naczelny Sąd rozważa jako pierwsze, a dopiero po stwierdzeniu, że nie zachodzi nieważność postępowania, rozpoznaje sprawę pod kątem przytoczonych w skardze jej podstaw. W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium postawiło zarzut naruszenia art. 28 § 1 P.p.s.a., podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę Polskiego Związku [...], który nie był należycie reprezentowany. Jest to w istocie przypadek nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Tę okoliczność, obok innych, wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd wziął pod uwagę z urzędu, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania. Jednak wobec zarzutu skargi kasacyjnej należy na niego odpowiedzieć. Nieprawidłowość w reprezentacji skarżącego Polskiego Związku [...] skarżące Kolegium upatruje w tym, jak wynika z uzasadnienia, iż Wojewódzki Sąd rozpoznał skargę Polskiego Związku [...] Zarząd Główny w W. w sytuacji, gdy została ona wniesiona przez Zarząd Okręgowy Związku w Ł. i podpisana przez Przewodniczącego [...]. W istocie – skarga została wniesiona przez Polski Związek [...] Zarząd Główny w W. z adresem do doręczeń Zarząd Okręgowy w Ł. i podpisana przez Przewodniczącego [...]. Stwierdzić należy, że pismo procesowe Związku z dnia [...] stycznia 2009 r. zatytułowane "skarga", a adresowane do Wojewódzkiego Sądu za pośrednictwem Samorządowego Kolegium, potraktowane przez to Kolegium jako złożony w terminie wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zostało podpisane przez Przewodniczącego [...] złożone w imieniu Zarządu Głównego. Do tego pisma procesowego został dołączony akt notarialny, będący pełnomocnictwem udzielonym przez Polski Związek [...] Przewodniczącemu [...] do, m.in., składania wniosków i oświadczeń wobec, m.in., sądów. Tak sformułowane pełnomocnictwo, choć wystawione w związku ze zbyciem prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, nie wyklucza możliwości działania przez Przewodniczącego [...] w imieniu Polskiego Związku [...] w sprawie dotyczącej uiszczenia opłaty, jako konsekwencji zbycia prawa przed terminem. Podkreślić należy, że Samorządowe Kolegium w postępowaniu dwuinstancyjnym przed sobą nie miało żadnych obiekcji co do reprezentacji Polskiego Związku [...], w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem również, a dopiero przy skardze kasacyjnej zwróciło na to uwagę. Nie ma to oczywiście znaczenia dla oceny przez Naczelny Sąd przesłanki nieważności, natomiast świadczy o błędnej ocenie dokonanej przez Kolegium, czego zresztą przykładem jest cała niniejsza sprawa. Zaskarżone przez Polski Związek [...], postanowienie Samorządowego Kolegium z dnia [...] marca 2009 r. zostało wydane na skutek pisma procesowego, które należało uznać za wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wniesionego przez ten związek niewątpliwie po terminie. Z faktu tego zdawał sobie sprawę zarówno odwołujący się Związek, bowiem zawarł w tym piśmie wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia, jak i Samorządowe Kolegium, skoro stwierdziło, iż należało uznać, że zostało ono złożone w terminie, gdyż brak pouczenia o przysługującym środku odwoławczym nie może wywoływać ujemnych skutków dla strony. Takie działanie,. tj. merytoryczne rozpoznanie sprawy w drugiej instancji, gdyż taki walor ma zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu rozstrzygnięcie, na skutek środka odwoławczego wniesionego z uchybieniem terminu rażąco narusza zasady postępowania administracyjnego. Bez względu bowiem na przyczynę uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia sprawa nie może być rozpoznana co do meritum, ale tylko zakończyć się stwierdzeniem, co do niedopuszczalności środka odwoławczego. Jeżeli natomiast środek odwoławczy wnoszony jest z wnioskiem o przywrócenie terminu, przede wszystkim musi zapaść rozstrzygnięcie co do tej kwestii, przy czym sam tylko wniosek o przywrócenie nie pociąga za sobą automatycznie przywrócenia uchybionego terminu, ale badanie okoliczności, o których mowa w art. 58 K.p.a. Od efektu bowiem tego postępowania zależy rozstrzygnięcie w sprawie środka odwoławczego. Zasadnie zatem uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Skarga kasacyjna zarzuca, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego. Jednak nie jest to zarzut słuszny. Art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. mówi o rażącym naruszeniu prawa, a zatem zarówno materialnego, jak i procesowego. W takim samym stopniu mogą być bowiem naruszone normy materialne, jak i zasady procesowe. Nie wszystkie tylko naruszenia prawa procesowego będą mogły być traktowane jako rażące naruszenie prawa. Mogą one bowiem mieścić się w katalogu przesłanek wznowienia postępowania lub tylko powodować uchylenie. Z punktu widzenia wojewódzkich sądów administracyjnych dostrzeżone przez nie naruszenia prawa procesowego mogą prowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ – wznowienie postępowania lub na podstawie art. 145 § 1 lit. c/ inne naruszenie przepisów postępowania. W pierwszym przypadku gdy występują okoliczności do wznowienia postępowania administracyjnego w drugim razie konieczności uzupełnienia go. Jeżeli jednak naruszenie prawa procesowego wykracza poza przesłanki, o których mowa w tych przepisach, a nosi cechy wskazane w art. 156 K.p.a., wówczas rozstrzygnięcie Sądu zapada na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie zaistniały przesłanki, których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. rażące naruszenie zasad postępowania odwoławczego i zasadnie Wojewódzki Sąd stwierdził nieważność rozstrzygnięcia wydanego przez Samorządowe Kolegium jako drugoinstancyjne. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 P.p.s.a.