II SA/Bd 419/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 lipca 2009r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Szefa [...] Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odsetek ustawowych od uposażenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w I. z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 419/09 Uzasadnienie Decyzją Nr [...] z dnia [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w I. na podstawie art. 104 § 1 Kpa, art. 75 ust. 3, art. 76 ust. 1 oraz art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku W. P. w sprawie przyznania odsetek ustawowych od sumy uposażeń wypłaconych po przywróceniu do służby odmówił ich przyznania za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia "przywrócenia" do tej służby. Uzasadniając decyzję wskazano, że Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w B. decyzją Nr [...] z dnia [...] wypowiedział zainteresowanemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie nastąpiło po uwzględnieniu wniosku o skrócenie okresu wypowiedzenia w dniu 31 marca 2003 r. Następnie Dowódca Wojsk Lądowych decyzją Nr [...] Z dnia [...] stwierdził nieważność w/w decyzji dowódcy [...]OW. Powyższa decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych stanowiła podstawę do uchylenia pkt 16 rozkazu personalnego Nr [...] Dowódcy [...]OW z dnia [...] dotyczącego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej (rozkaz Dowódcy POW nr [...] z dnia [...]).Na mocy rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w I. Nr [...] z dnia [...] W. P. został ponownie ujęty na ewidencję oraz wszelkiego rodzaju zaopatrzenie WKU w I. z dniem [...]. Skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy [...]OW o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej było reaktywowanie stosunku służbowego. Niemniej jednak w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 11 kwietnia 2006 r. zainteresowany nie pełnił zawodowej służby wojskowej, lecz pozostawał w stosunku służbowym. Natomiast prawo do uposażenia zgodnie z art. 76 ust. 1 w/w ustawy z dnia 11 września 2003 r. powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej. Natomiast odsetki ustawowe przysługują stosownie do postanowień art. 75 ust. 3 tej ustawy w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. I dlatego uznano, że brak podstaw przyznania prawa do odsetek ustawowych. Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 w/w ustawy z 11 września 2003 r. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa przez uznanie, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego się przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego, a tym samym iż wypłacenie uposażeń po dacie powrotu do służby w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie odsetek od wypłaconych po terminie wymagalności uposażeń. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. decyzją Nr [...] z [...] na podstawie art. 138 § pkt 1 Kpa oraz art. 75 ust. 3, art. 76 ust. 1 i art. 116 w/w ustawy z dnia 11 września 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając decyzję wskazał, że niewątpliwym w sprawie jest, że decyzja o zwolnieniu zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej, które nastąpiło w dniu 31 marca 2003 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie jej nieważności. W rezultacie powyższego stosunek służbowy został reaktywowany. Niemniej jednak zainteresowany w okresie od 1 kwietnia 2003 r. (tj. następnego dnia po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej) do dnia poprzedzającego stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu, jak trafnie przyjął organ I instancji, nie pełnił zawodowej służby wojskowej, albowiem w tym czasie, jako emeryt wojskowy, otrzymywał emeryturę. W świetle obowiązującego stanu prawnego wynikającego z art. 76 ust. 1 w/w ustawy z dnia 11 września 2003 r., prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej. W rezultacie uposażenie za ten okres zainteresowanemu w ogóle nie przysługiwało. Brak więc podstaw do przyznania zainteresowanemu praw do odsetek ustawowych. Odsetki ustawowe – zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. – przysługują w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Skoro uposażenie za okres od dnia zwolnienia do dnia "przywrócenia" nie przysługiwało zainteresowanemu, w rezultacie odsetki ustawowe również się nie należą. Okoliczność zaś, że zainteresowany otrzymał w związku z "przywróceniem" do zawodowej służby określone należności pieniężne nie ma w ogóle znaczenia. Co najwyżej może uzasadniać po stronie organów wojskowych podjęcie działań mających na celu zwrot wypłaconego zainteresowanemu uposażenia jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego. Wskazano, że w zaistniałej sytuacji zainteresowanemu przysługuje wyłącznie odszkodowanie, a nie uposażenie, zgodnie z art. 116 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę zarzucając jak w odwołaniu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 w/w ustawy z dnia 11 września 2003 r. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa przez uznanie, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego się przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 31 marca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego w tym okresie, a tym samym iż wypłacenie uposażeń po dacie 31 marca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniósł zaś, że stanowisko organów wojskowych I i II instancji jest bezzasadne, z uwagi na skutki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku zawodowej służby wojskowej oznacza, iż skutki są takie jakby tej decyzji nigdy nie wydano. Zatem w całym spornym okresie w sensie prawnym pełnił zawodowa służbę wojskową. Skoro zaś przez cały czas pełnił zawodowa służbę wojskową, to każdego 10 dnia miesiąca organ miał obowiązek płacić terminowo uposażenie. Zatem za sporny okres skarżącemu przysługują odsetki od uposażenia na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy oraz art. 75 ust. 3 obecnej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Pogląd taki znalazł wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego i orzecznictwie sądów powszechnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu odsetki ustawowe, których domaga się skarżący, przysługują stosownie do art. 75 ust. 3 w/w ustawy z dnia 11 września 2003 r. w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Przyjęcie założenia, że z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji przysługuje automatycznie prawo do uposażenia, a także prawo do odsetek ustawowych od rzekomo należnego uposażenia jest założeniem nieuprawnionym i brak podstaw uzasadniających przyznanie prawa do odsetek. Skarżący nie zauważa, że związek prawa do uposażenia wiąże się z faktycznym pełnieniem zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 i art. 133 § 1 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy wynika zaś, że Dowódca Wojsk Lądowych decyzją Nr [....] z dnia [...] na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 1 i 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa stwierdził nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez organ wojskowy z powodu likwidacji zajmowanego dotychczas przez skarżącego stanowiska służbowego i odmowy przyjęcia niższego stanowiska służbowego, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z akt wynika także, że na skutek powyższej decyzji z dnia [...] oraz Rozkazu personalnego Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w B. Nr [...] z dnia [...] w związku z przybyciem w dniu [...] skarżącego do służby – Wojskowy Komendant Uzupełnień w I. Rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] przyjął skarżącego na stan ewidencyjny i wszelkiego rodzaju zaopatrzenie. Nie jest więc trafne stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżone decyzji, iż w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, a w konsekwencji uchylono rozkaz personalny, brak było podstaw do przyznania i wypłaty skarżącemu odsetek, ponieważ nie przysługiwało mu uposażenie "...za okres od dnia zaskarżenia do dnia "przywrócenia" i że "okoliczność... że... otrzymał... w związku z "przywróceniem" do zawodowej służby wojskowej stosowne określone należności nie ma w ogóle znaczenia". Godzi się bowiem zauważyć, że w sprawie nastąpiło stwierdzenie nieważności decyzji, a nie "zwykłe" uchylenie decyzji. Argumentacja organu byłaby prawidłowa, niewątpliwie mająca swe oparcie w prawie, gdyby doszło do uchylenia decyzji, a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałaby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie decyzji o zwolnieniu stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym. Wtedy też od tej daty służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia wraz z dodatkami i innymi należnościami (w tym i odsetek w wypadku zwłoki). Decyzja uchylająca bowiem wywiera skutki "ex nunc", czyli na przyszłość. Zupełnie odmienne są natomiast skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia – co też i miało miejsce w niniejszej sprawie. Generalnie rzecz biorąc stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji, obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania, to jest ze skutkiem "ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 Kpa korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną – eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie. W świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, iż wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z dalszym istnieniem stosunku służbowego. Aktualne więc było prawo skarżącego do uposażenia zasadniczego z dodatkami i wszelkimi należnościami przysługującymi skarżącemu, co zresztą znalazło swe odbicie w w/w Rozkazie dziennym z [...], gdzie expressis verbis stwierdzono "... że od 31 marca 2003 r. wyżej wymienionemu żołnierzowi przysługują należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej, tj. uposażenie...". Dotyczy to także odsetek w wypadku zwłoki z zapłatą uposażenia i dodatków. W tym miejscu należy zwrócić też uwagę na treść art. 81 w/w ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określający termin wypłaty uposażenia żołnierzy zawodowych. Stanowi on m.in. w ust. 1, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługuje. Ścisły związek z art. 81 ma przepis art. 75 ust. 3 tej ustawy stanowiący, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Jest zaś poza sporem, że zgodnie z w/w art. 75 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 przywoływanej ustawy z 11 września 2003 r. roszczenia żołnierzy zawodowych o wypłatę odsetek ustawowych od należnych odsetek podlegają rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym (vide także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. – II CZP 109/07 i orzecznictwo sądów administracyjnych po wydaniu tej uchwały np. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z 7 lutego 2008 r. – IV SAB/Po 24/07, czy prawomocne też wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lutego 2007 r. – II SA/Bd 1151/06 i z 30 października 2008 r. – II SA/Bd 691/08. Nie można było także w odniesieniu do niniejszej sprawy uznać, jak to uczynił organ w zaskarżonej decyzji, iż mają tu zastosowanie przytoczonej w tej decyzji przepisy dotyczące odszkodowania zawarte w art. 116 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zauważyć bowiem należy, że przepisy te w wersji wskazanej w zaskarżonej decyzji zostały wprowadzone do w/w ustawy nowelizacją z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), która weszła w życie 1 stycznia 2008 r. Art. 10 tej ustawy stanowi bowiem, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych. Z akt sprawy wynika natomiast, że postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji z 26 listopada 2002 r. toczyło się przed datą wejścia w życie nowelizacji i z chwilą, gdy decyzja stwierdzająca nieważność stała się ostateczna odsetki stały się wymagalne. W tym stanie rzeczy uznając, iż w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] doszło do naruszenia prawa, uznając zasadność skargi, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w/w ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w pkt 1 wyroku – tj. uchylił obie decyzje. Prowadząc ponownie postępowanie organ ponownie rozpozna wniosek skarżącego uwzględniając wskazane powyżej przepisy oraz po myśli art. 153 w/w ustawy – obowiązujące organ wskazania i oceny zawarte w niniejszym wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku oparto na art. 152 w/w ustawy z 30 sierpnia 2002 r.