II GSK 805/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 lutego 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1170/09 w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r., VI SA/Wa 1170/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę I. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr[...], w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika sądowego. Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, iż Minister Sprawiedliwości w dniu 6 kwietnia 2009 r. nadał zaskarżoną decyzję na wskazany w piśmie z 2 marca 2009 r. przez skarżącą adres w Niemczech, wysyłając ją za pośrednictwem Konsula Generalnego RP w H. Przesyłka została pokwitowana własnoręcznym podpisem przez A. S., siostrę skarżącej w dniu 28 kwietnia 2009 r. Sąd wyjaśnił, że stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (t. j. Dz. U. z 2002 r., Nr 215, poz. 1823 ze zm.) na wniosek sądu lub innego właściwego organu Rzeczypospolitej Polskiej konsul: 1) doręcza pisma i inne dokumenty; 2) przesłuchuje strony, podejrzanych, świadków i biegłych; 3) przekazuje do wykonania sądom i innym organom państwa przyjmującego wnioski o udzielenie pomocy prawnej. W myśl art. 18 ust. 2 tej ustawy czynności wymienione w ust. 1 pkt 1 i 2 konsul wykonuje, stosując odpowiednio właściwe przepisy prawa polskiego, jeżeli odbiorca pisma lub innego dokumentu albo osoba, która ma być przesłuchana, jest obywatelem polskim i zgadza się dobrowolnie przyjąć pismo lub inny dokument albo złożyć zeznanie, wyjaśnienie lub opinię. W ocenie Sądu treść cytowanego wyżej przepisu wskazuje, iż odbiorca pisma (w tym wypadku skarżąca) musi wyrazić zgodę na taki tryb doręczenia jej korespondencji. Wyrażenie zgody następuje na skutek dobrowolnego przyjęcia pisma czyli złożenia własnoręcznego podpisu na zwrotnym poświadczeniu odbioru decyzji. Jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem skarżąca osobiście nie pokwitowała nadanego pisma - decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 kwietnia 2009 r.- lecz uczyniła to jej siostra A. S. Jednocześnie z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie wynika, aby skarżąca udzieliła swej siostrze pełnomocnictwa do odbioru korespondencji. W szczególności za takowe pełnomocnictwo nie może uchodzić pismo skarżącej z dnia 2 marca 2009 r., w którym skarżąca podała adres dla doręczeń w Niemczech jako adres zamieszkania siostry A.S. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nie została skutecznie doręczona skarżącej, bowiem element konieczny doręczenia dokonanego w trybie art. 18 ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej - zgoda skarżącej na taki sposób doręczenia - nie został spełniony. W konsekwencji Sąd uznał, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. jako kwalifikowany akt administracyjny, wymagający dla swojego bytu prawnego uzewnętrznienia woli organu w niej zawartego, wobec jej niedoręczenia, nie wywołuje skutku prawnego w postaci rozpoczęcia biegu ustawowego, trzydziestodniowego terminu do wniesienia od niej skargi do sądu administracyjnego, co skutkuje koniecznością odrzucenia skargi jako niedopuszczalnej. Skargę kasacyjną od postanowienia WSA w W. z dnia 26 lutego 2010 r., VI SA/Wa 1170/09, wniosła I. M. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, żądając "uwzględnienia skargi w całości i uchylenie postanowienia WSA w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznawani w zakresie dotyczącym przesłanek wraz ze wskazaniami co do sposobu uzupełnienia orzeczenia WSA przy ponownej ocenie zebranego materiału i wydaniu związanych z tym faktem postanowień". Ponadto strona wniosła o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego zapytania o zgodność z Konstytucją RP art. 39 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) w zakresie ograniczającym ustawowe prawo do obrony polegające na zagwarantowaniu terminów do odbioru korespondencji awizowanej za pośrednictwem urzędów pocztowych w sytuacji, gdy inne kraje stosują krótsze terminy odbioru korespondencji z urzędów pocztowych niż przewidują przepisy prawa polskiego, a także o skierowanie do TK zapytania o zgodność z Konstytucją przepisu art. 15a ust. 1 punkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach i egzekucji (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) w zakresie, w jakim przepis ten przesądza o konieczności odwołania komornika ze stanowiska bez różnicowania sytuacji wydania wyroku skazującego za przestępstwo umyślne, gdy jest ono związane bądź nie z prowadzonymi czynnościami zawodowymi przez komornika lub pozostającymi w związku z możliwością wykonywania przez komornika czynności zawodowych przy jednoczesnym nieuzasadnionym różnicowaniu przestępstw umyślnych na przestępstwa umyślne i przestępstwa umyślne skarbowe. W skardze kasacyjnej zawarto również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości prawem przepisanej. Zaskarżonemu postanowieniu strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. Naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) w związku z art. 39, 41 i 42 k.p.a. polegające na braku ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze w szczególności dotyczących przebiegu postępowania przed Ministrem jako organem pierwszej i drugiej instancji w sytuacji, gdy wskazane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz zasad postępowania jednoznacznie korelują z treścią skargi i w istocie leżały u podstaw jej odrzucenia; 2. Naruszenie art. 155 p.p.s.a. polegające na braku wydania postanowienia o powstaniu istotnych naruszeń prawa w toku postępowania administracyjnego polegających na braku powiadomienia skarżącej o możliwości zapoznania się z aktami przed wydaniem decyzji oraz o stosowaniu trybu doręczeń korespondencji za pośrednictwem konsulów, jak również o braku skutecznego doręczenia decyzji wydanej w pierwszej instancji oraz o konieczności usunięcia uchybień wywołanych tymi naruszeniami poprzez konieczność wcześniejszego ponownego wpisania skarżącej na listę komorników i wydaniu zarządzenia o odwołaniu zastępcy komornika powołanego przez Prezesa Sądu Apelacyjnego; 3. Naruszenie art. 145 § punkt 1 i 3 p.p.s.a. poprzez brak analogicznego zastosowanie tego przepisu przy wydawaniu skarżonego postanowienia i formułowaniu jego uzasadnienia, a w szczególności określenia okoliczności stanowiących o rażącym naruszenia prawa w toku postępowania; 4. Naruszenie art. 135 p.p.s.a. poprzez brak wydania postanowienia, o którym mowa w art. 155 p.p.s.a. oraz niewskazaniu konkretnych dyrektyw dotyczących całości postępowania przy ponownym rozpatrywaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości. Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła także naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wydanego orzeczenia polegające na naruszeniu art. 15 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w związku z treścią art. 31 oraz art. 32 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Przystępując do oceny zarzutów kasacyjnych zgłoszonych w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy w pierwszej kolejności podkreślić, że przedmiotem kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu braku skutecznego doręczenia skarżonej decyzji. W związku z powyższym wadliwość uzasadnienia wyroku mogłaby stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego wtedy, gdy uzasadnienie byłoby sporządzone w taki sposób, że niemożliwa byłaby kontrola instancyjna zaskarżonego postanowienia. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem stan faktyczny przyjęty za podstawę orzeczenia, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów podjął rozstrzygnięcie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu w tym zakresie. Wbrew stanowisku strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd I instancji podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie odrzucenia skargi, nie był uprawniony, ani tym bardziej zobowiązany do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności dotyczących przebiegu postępowania przed organem administracji publicznej. Z tej przyczyny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za nieuzasadniony. Za chybione należy również uznać pozostałe zarzuty zgłoszone w ramach podstawy kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Przede wszystkim stwierdzić należy, że całkowicie niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. Przepisy te nie miały i nie mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Określają one możliwości orzecznicze sądu administracyjnego i mają zastosowanie na etapie merytorycznego rozpoznania skargi. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarga podlega odrzuceniu. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu I instancji stanowił przepis art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jednakże strona wnosząca skargę kasacyjną podstawy tej nie zakwestionowała. Brak zarzutu kasacyjnego w tym zakresie uniemożliwia NSA kontrolę prawidłowości zastosowania tegoż przepisu prawa przez Sąd I instancji. W sposób uzasadniony nie można też stawiać Sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 155 i art. 135 p.p.s.a. Należy podkreślić, że wskazanie na naruszenie powyższych przepisów prawa nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, bowiem przepisy te statuują uprawnienie dla sądu administracyjnego, a nie wnoszącego skargę (zob. wyrok NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. II FSK 1424/07 zam. [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 488559). W związku z tym, że Sąd I instancji nie dokonał merytorycznej oceny sprawy, a ściślej nie wykładał, ani nie stosował wskazywanych przez stronę przepisów prawa materialnego, zarzut kasacyjny ich naruszenia również nie może zostać uwzględniony. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku strony o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego wskazanych w skardze kasacyjnej pytań prawnych. Rozstrzygnięcie przez NSA niniejszej sprawy, która rozpoznawana jest w granicach skargi kasacyjnej, w żaden sposób nie zależy od odpowiedzi Trybunału Konstytucyjnego na wnioskowane przez stronę pytania prawne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.