III SA/Kr 1108/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Halina Jakubiec spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 września 2008 r , Nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji U Z A S A D N I E N I E` Decyzją z dnia 25.09.2008r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), po rozpoznaniu odwołania E. B. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2008r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u E. B. choroby zawodowej układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi wymienionej w poz. 25 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do w/w rozporządzenia. Organ odwoławczy przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji o tym, że E. B. był zatrudniony w Drukarni [...] w latach 1980 do 2001r. na stanowiskach: maszynista typograficzny i maszynista offsetowy. Podczas obsługi maszyny typograficznej i offsetowej miał kontakt z benzyną ekstrakcyjną, naftą, farbami drukarskimi, z roztworem kwasu ortofosforowego oraz ksylenem zawartym w preparacie Hydro - Wasch. Badania środowiska pracy przeprowadzane w latach 1983, 1987, 1997 i 2001 przy maszynie offsetowej nie wykazywały przekroczeń normatywów higienicznych. Organ podkreślił, że w sprawie orzekały dwie jednostki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy, który wydał orzeczenie lekarskie w dniu [...] 2007r. Nr [...] oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który wydał orzeczenie lekarskie z [...] 2007r. Nr [...] - placówka naukowo-badawcza resortu zdrowia i opieki społecznej rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych, której orzeczenia są merytorycznie ostateczne. W ten sposób został wyczerpany tryb postępowania przewidziany przepisem § 7 cytowanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. W ocenie organu wskazane jednostki lekarskie w sposób szczegółowy, wyczerpująco i jednoznacznie dowiodły braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w poz. 25 wykazu chorób zawodowych. Stwierdzone zostało, że zgodnie z wykazem chorób zawodowych do chorób układu wzrokowego pochodzenia zawodowego zalicza się: alergiczne zapalenie spojówek, ostre zapalenie spojówek lub rogówki, zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi, zaćmę wywołaną działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego oraz centralne zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki wywołane krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego. Z badań klinicznych i okulistycznych oraz analizy dokumentacji medycznej skarżącego wynika natomiast, że przeszedł on pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego obu oczu. Schorzenie to nie jest wymienione w wykazie chorób zawodowych. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wyjaśnił ponadto, że przeprowadzone u skarżącego badania okulistyczne w roku 2005 i 2006 w trakcie hospitalizacji z powodu pozagałkowego zapalenia nerwu wzrokowego prawego i nawracającego zapalenia pozagałkowego obu nerwów wzrokowych wykazały istnienie u badanego wady refrakcji (nadwzroczności) obu oczu, różnowzroczność, niedowidztwo i zez oka lewego, znaczne obniżenie ostrości widzenia obu oczu, zwężenie obwodowe pola widzenia oka prawego, niemniej jednak wyniki badań okulistycznych wykazują dużą zmienność, a ponadto badania ostrości widzenia i pól widzenia mają charakter subiektywny i nie znalazły potwierdzenia w wykonanych badaniach przeprowadzonych pod kątem istnienia u skarżącego choroby zawodowej. Pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego nie figuruje w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Wobec powyższego, organ nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji, zaznaczając, że nie tylko nie nastąpiło rozpoznanie kliniczne choroby zawodowej przez jednostki orzecznicze ale też brak jest udokumentowanego narażenia na czynniki chemiczne na stanowisku pracy. Wskazaną wyżej decyzję E. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wniósł o uchylenie decyzji i przeprowadzenie ponownych badań specjalistycznych wobec nowych załączonych do skargi dokumentów medycznych. Są nimi: pismo Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] 2000r. znak [...], pismo Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] 2002r. znak [...], orzeczenie lekarskie OMP z dnia [...] 2004r., pismo Centrum Medycyny [...] z [...] 2000r., pismo z dnia 14.01.2001r. stanowiące uzupełnienie opinii sądowo - lekarskiej, pismo Urzędu Wojewódzkiego z 28.06.2000r. i informacja dla lekarza kierującego sporządzona w dniu 14.05.2008r. przez Szpital w K. Ten ostatni dokument zawierał informację, że rozpoznano u skarżącego ślepotę całkowitą lub znaczne zaburzenie widzenia, a ślepota może być spowodowana wadami oka lub chorobami i uszkodzeniami natury neurologicznej lub mechanicznej. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie, dodając, że wbrew twierdzeniom skarżącego dołączone do skargi dokumenty nie są nowymi dokumentami medycznymi. Cześć z nich znajduje się w aktach sprawy. Są to dokumenty orzekające w sprawie niezdolności do pracy oraz na potrzeby postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2007r., sygn. akt III SA/Kr 125/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy przepisy art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) są zgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP". Pytanie to Trybunał Konstytucyjny przyjął do rozpoznania pod sygnaturą P 23/07. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008r., sygn. P 23/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te utraciły moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008r. nr 116, poz. 740. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma fakt, że organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie strony skarżącej stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Powołanym wyżej wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz.U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz, że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k. p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia RM, które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Wynika z powyższego, że postępowanie w sprawie dotyczącej strony skarżącej prowadzone było w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w/w przepisy tracą moc obowiązującą z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, które nastąpiło w dniu 2 lipca 2008r. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Utrata mocy prawnej zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, jak i rozporządzenia z 30.07.2002r. nastąpiła w dniu 3 lipca 2009r., w tym też w dniu weszły w życie ustawa z dnia 22 maja 2009r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009r., Nr 99, poz. 825), która nadała nową treść art. 237 § 1, dodając § 1 (1) art. 237 Kp oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 30 sierpnia 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009r., Nr 105, poz. 869), wydane na podstawie delegacji określonej w art. 237 § 1 pkt 3 - 6 i § 1 (1) Kodeksu pracy. Wyeliminowanie z porządku prawnego kontrolowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów stanowi w ocenie Sądu podstawę do wznowienia postępowania w sprawie. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wznowienie postępowania jest nie tylko, jak zauważył Trybunał przykładowo w wyroku z dnia 2.03.2004r., SK 53/03, OTK ZU-A 2004/3/16 dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu. Stosownie do art. 145 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, może stanowić podstawę wznowienia. Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno w postępowaniu sądowoadministarcyjnym przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej (podobnie WSA w Gliwicach w wyroku z 16.07.2009r. sygn. akt IV SA/GL 120/09). Sąd wobec tego na podstawie powołanego przepisu uchylił zaskarżoną przez E. B. decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę strony skarżącej w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z 30 sierpnia 2009r. w sprawie chorób zawodowych.