I GZ 333/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 9 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1143/09 w zakresie częściowego zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie I Objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1143/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. zasądził od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz J. M. (zwanego dalej: skarżącym) kwotę 417 złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 17 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., uchylił zaskarżoną decyzję, orzekł, że nie podlega ona wykonaniu oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżącego kwotę 297 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu orzeczenia WSA wskazał, iż jego powodem uchylenia był brak w decyzji organu odwoławczego, utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, odniesienia się do kwestii wprowadzenia do obrotu przez skarżącego 4011,74 litrów oleju opałowego o nieokreślonym źródle pochodzenia. W ocenie sądu, naruszało to zasadę dwuinstancyjności postępowania. Jak wskazał sąd pierwszej instancji, z akt administracyjnych sprawy wynikało, że kwota należna podatku akcyzowego z tytułu wprowadzenia wskazanej ilości oleju opałowego do obrotu wynosi 931 zł. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie Sąd nie dostrzegł naruszenia prawa. W końcowej części uzasadnienia wskazano, że podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowił art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwanej jako p.p.s.a.). Od powyższego orzeczenia w części dotyczącej kosztów postępowania – skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł zażalenie, domagając się zmiany orzeczenia w części poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego dalszej części należnej kwoty, tj. 6.200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt I GZ 128/10, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę zwrotu kosztów postępowania do ponownego rozpoznania przez WSA we W. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że w uzasadnieniu wyroku powołano się na art. 200 p.p.s.a., który w przypadku uwzględnienia skargi przewiduje zwrot kosztów postępowania. Z kolei treść zaskarżonego postanowienia wskazuje, iż kwota 297 zł stanowi częściowy zwrot kosztów postępowania. Podstawy takiego rozstrzygnięcia należy doszukiwać się w dyspozycji art. 206 p.p.s.a., którego jednak nie powołano w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę ponownie w zakresie zwrotu kosztów postępowania powołał się na treść art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie natomiast do art. 206 p.p.s.a. w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zdaniem sądu pierwszej instancji, w świetle powołanych przepisów należało przede wszystkim prawidłowo ustalić wysokość kosztów postępowania poniesionych przez skarżącego, niezbędnych do celowego dochodzenia jego praw. Taki charakter, według WSA, posiadały: 1) wpis od skargi w kwocie 1.880 zł, 2) wpis od zażalenia na postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w kwocie 100 zł, 3) opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 4) wynagrodzenie radcy prawnego. Charakteru takiego nie posiada uiszczona przez stronę tytułem wpisu od zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych kwota 100 zł. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 227 § 1 i 2 p.p.s.a. nie pobiera się opłat sądowych od zażaleń na zarządzenie przewodniczącego lub postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Zatem uiszczona kwota, jako nienależna, winna zostać zwrócona skarżącemu w oparciu o art. 225 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji odwołał się ponadto do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest należność pieniężna w kwocie 93.984 zł, a zatem ewentualnie należne z tego tytułu wynagrodzenie radcy prawnego, stosownie do § 6 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia wynosi 3.600 zł. Z kolei w przypadku postępowania zażaleniowego przepisy rozporządzenia - § 14 ust. 2 pkt 2 lit. d) – przewidują wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 120 zł. Oceniając zasadność zwrotu kosztów sądowych, sąd pierwszej instancji wskazał, że oba postępowania (o charakterze incydentalnym wobec postępowania głównego) wszczęte zażaleniami, tj. na postanowienie w przedmiocie wstrzymania zaskarżonej decyzji oraz na postanowienie zasądzające skarżącemu kwotę 297 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów, doprowadziły do uchylenia zaskarżonych orzeczeń. Wobec tego sąd pierwszej instancji uznał, że – stosownie do art. 200 p.p.s.a. - na rzecz strony skarżącej należy zasądzić zwrot wszystkich uzasadnionych kosztów poniesionych na etapie tych postępowań. Na kwotę tę składa się wpis od zażalenia na postanowienie w przedmiocie wstrzymania zaskarżonego aktu (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika w obu postępowaniach zażaleniowych (2 x 120 zł). Z uwagi na jedynie częściowe uwzględnienie skargi i to w zakresie niewspółmiernym do wartości przedmiotu sporu (poniżej 1%), Sąd uznał za zasadne zasądzenie od organu części poniesionych przez stronę skarżącą kosztów, co znajduje podstawę w treści art. 206 p.p.s.a. Z sytuacją częściowego uwzględnienia skargi mamy do czynienia również w przypadku, gdy dochodzi do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, jednakże podstawą takiego orzeczenia była konieczność przekazania sprawy organowi z uwagi na zakwestionowanie przez sąd zgodności z prawem określenia lub ustalenia tylko niewielkich kwot wynikających z zaskarżonego aktu organu administracji. W oparciu o wskazaną proporcję i w odniesieniu do wysokości poniesionych kosztów (wpis w wysokości 1.880 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 3.600 zł) Sąd uznał, że należny jest zwrot kwoty 60 zł. Sąd pierwszej instancji zasądził zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w całości, gdyż złożenie tego dokumentu warunkowało występowanie radcy prawnego tak w postępowaniu głównym, jak też w postępowaniach wywołanych wniesieniem środków zaskarżenia w postaci zażalenia. II Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, działający poprzez radcę prawnego. Domagał się on zmiany zaskarżonego postanowienia i zasądzenia od organu kwoty 6 080 zł, a ponadto zasądzenia od organu kosztów postępowania wraz z kosztami w postępowaniu zażaleniowym. W uzasadnieniu wskazał, że skarżącemu przysługuje – stosownie do art. 205 § 1 p.p.s.a. zwrot kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Według strony, powyższe wiąże się z koniecznością zwrotu następujących kosztów: wpisu od skargi 1880 zł, wpisu od zażalenia 100 zł, kosztów zastępstwa radcy prawnego w postępowaniu zażaleniowym 900 zł, kosztów zastępstwa radcy prawnego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji 3600 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł. Wobec powyższego skarżącemu przysługuje zwrot kosztów postępowania w kwocie 6497 zł. Ponieważ sąd przyznał skarżącemu tytułem zwrotu kosztów kwotę 417 zł, do zwrotu pozostała kwota 6 080 zł. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione, choć nie wszystkie argumenty w nim zawarte zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że przepisem, który reguluje zwrot kosztów postępowania jest art. 200 p.p.s.a., który stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponadto należy mieć na uwadze treść art. 205 § 1 oraz § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego (§ 1), natomiast do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 2). Z powyższych uregulowań wynika zatem wyraźnie, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie. Niniejsza sprawa dotyczyła należności pieniężnej w kwocie 93.984 zł. W wyniku skargi decyzja została uchylona, jednak – jak wskazał sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku – przyczyną uchylenia był brak uzasadnienia decyzji co do wprowadzenia do obrotu 4011,74 l oleju, a to powodowało, że decyzja w tym zakresie umykała spod kontroli i pociągało za sobą konieczność jej uchylenia w całości. Ta sytuacja uzasadniała w ocenie sądu pierwszej instancji zastosowanie art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Oceniając treść takiego rozstrzygnięcia należy zwrócić uwagę na specyfikę decyzji podatkowej. Jak to wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, odnoszącego się do art. 206 p.p.s.a., pod pojęciem częściowego uwzględnienia skargi (art. 206 p.p.s.a.) rozumieć należy zarówno sytuację, w której Sąd uchylił część zaskarżonej decyzji, jak i sytuację, w której, z uwagi na niepodzielność decyzji podatkowej, uchylił ją w całości, jednakże z treści uzasadnienia wyroku wynika, że tylko część zarzutów skargi została uwzględniona i że tylko one będą przedmiotem rozważań przy ponownym rozpoznaniu sprawy przed organem II instancji. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. Sąd miał zatem prawo zastosować art. 206 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że skarżona należność pieniężna wynosiła 93 984 zł, zaś należność od niewyjaśnionej w decyzji ilości 4011, 74 l oleju wynosi 931 zł. Mimo prawidłowego zastosowania zasady zwrotu kosztów, Sąd I instancji nieprawidłowo dokonał obliczenia zwrotu "niezbędnych" kosztów. Nie jest uzasadnione obliczenie kwoty zwracanych kosztów postępowania na podstawie stosunku procentowego kwoty "wygranej" do całej wartości żądania co doprowadziło Sąd I instancji do zasądzenia zwrotu kosztów w 1 %. Koszty niezbędne – to takie koszty, które musiałby ponieść skarżący, aby "wygrać" sprawę w tej części, w której ją rzeczywiście wygrał. W sprawie niniejszej skarga okazała się uzasadniona, co do kwoty 931 zł (należność z tytułu podatku akcyzowego od 4011, 74 l oleju), co do której to ilości oleju organ nie zawarł w decyzji stosownego uzasadnienia. Gdyby skarżący kwestionował decyzję tylko w tej części, uiściłby wpis w kwocie 100 zł - stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z kolei wynagrodzenie radcy prawnego wyniosłoby w takim wypadku 180 zł (zgodnie z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu). Zwrotowi, zgodnie z powołanymi wyżej zasadami określonymi w art. 200 i 205 p.p.s.a. podlegałaby kwota 280 zł. Zasądzenie z tytułu zwrotu uzasadnionych kosztów postępowania jedynie 60 zł, nie jest zatem prawidłowe. Uiszczając 60 zł skarżący ani nie opłaciłby, ani nie uzyskałby żadnej pomocy prawnej. Zatem zasądzenie kwoty 60 zł stanowi tylko iluzoryczny zwrot kosztów niezbędnych do dochodzenia prawa uzasadnionego co do kwoty 931 zł. W tej sytuacji orzeczenie sąd pierwszej instancji musiało zostać uchylone. Odnosząc się natomiast do pozostałych obliczeń należy zwrócić uwagę, że były one prawidłowe. Sąd prawidłowo obliczył wysokość wynagrodzenia pełnomocnika za postępowanie zażaleniowe, bowiem stosownie do § 14 ust. 2 pkt 2 lit. d powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, wynagrodzenie radcy prawnego w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji weźmie pod uwagę powyższe wskazania, jak również nakład pracy pełnomocnika w całym postępowaniu, uwzględniając również wynagrodzenie za "wygranie" sprawy w zakresie objętym niniejszym postępowaniem zażaleniowym. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.