I OZ 2/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 768/09 cofającego P. M. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) lutego 2009 r., Nr (...) w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 768/09, cofnął P. M. prawo pomocy przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2009 r., w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) lutego 2009 r., Nr (...), w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2009 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. W związku z tym, w ocenie Sądu, okoliczność, że pomimo powoływania się przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na trudną sytuację majątkową, ustanowił on radcę prawnego z wyboru, poddaje w wątpliwość opisaną tym wniosku sytuację majątkową i uzasadnia cofnięcie przyznanego prawa pomocy w tym zakresie. Od tego postanowienia P. M. złożył zażalenie wskazując, że Sąd nie wziął pod uwagę § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). W obszernym uzasadnieniu podniesiono argumenty związane z upływającym terminem do wniesienia skargi kasacyjnej i niewyznaczeniem w tym czasie pełnomocnika z urzędu. Zdaniem skarżącego taka sytuacja zmusiła go do ustanowienia pełnomocnika z wyboru, gdyż, w przeciwnym razie jego zdaniem, straciłby on możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Przy czym skarżący podkreślił, że pełnomocnik, do którego się zwrócił, podjął się nieodpłatnego świadczenia pomocy prawnej. Tej natomiast okoliczności, zdaniem skarżącego, Sąd nie wyjaśnił. Powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II GZ 20/08, skarżący podniósł, że okoliczność ustanowienia pełnomocnika przez stronę, na rzecz której ustanowiono fachowego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, nie jest okolicznością wystarczającą do cofnięcia przyznanego prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 249 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Natomiast w myśl art. 263 powołanej ustawy o cofnięciu przyznania prawa pomocy orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym należy stwierdzić, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić, gdy strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji cofnął przyznane skarżącemu prawo pomocy tylko na tej podstawie, że skarga kasacyjna została sporządzona i wniesiona przez pełnomocnika z wyboru. Ta okoliczność pozwoliła Sądowi na wyciągnięcie wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty związane z udziałem pełnomocnika w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zapadło bez wyjaśnienia, czy w sprawie zaistniały przesłanki wymienione w art. 249 powołanej wyżej ustawy uzasadniające cofnięcie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji nie zażądał bowiem od skarżącego żadnych wyjaśnień dotyczących okoliczności związanych z ustanowieniem przez niego pełnomocnika, mimo przyznania mu prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ze względu na powstałe wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, Sąd pierwszej instancji powinien powziąć niezbędne kroki celem ustalenia okoliczności w zakresie majątku skarżącego, i na podstawie art. 255 w związku z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwać skarżącego do przedłożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Ma zatem rację skarżący w złożonym zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę przepisu § 3 ust. 2 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W niniejszej bowiem sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uzasadnienia zażalenia wynika, że z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia. W związku z tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności zaistniałe w niniejszej sprawie nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do uznania, że nie istniały lub przestały istnieć okoliczności, na podstawie których przyznane zostało prawo pomocy. Cofnięcie prawa pomocy może bowiem nastąpić wyłącznie po wykazaniu, że strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolności płatniczych lub, że sytuacja ta i zdolności płatnicze uległy znaczącej poprawie po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. W każdym natomiast wypadku cofnięcie prawa pomocy powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na jednoznaczne ustalenie wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 249 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.