I SA/Wa 939/09

WyrokWSA w Warszawie2009-08-12

Skład orzekający: Gabriela Nowak, Daniela Kozłowska, Maria Tarnowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o sprzedaży lokalu mieszkalnego, wydana przez organ administracji państwowej, może zostać uznana za nieważną lub wydaną z naruszeniem prawa, jeśli decyzja poprzedzająca, odmawiająca dawnemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu, została uznana za wydaną z naruszeniem prawa, ale nie stwierdzono jej nieważności w całości?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu odwoławczego, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym brak powiadomienia stron o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz brak analizy przesłanek nieważności decyzji. Sąd uznał, że nawet jeśli decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej została wydana z naruszeniem prawa, ale nie stwierdzono jej nieważności, to Skarb Państwa nadal był uprawniony do dysponowania nieruchomością i sprzedaż lokalu nie stanowiła rozporządzenia cudzą własnością, co wykluczało stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży.
Stan faktyczny
Skarżąca W. G. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika W. z 1978 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego D. B., argumentując, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ poprzedzająca ją decyzja odmawiająca dawnemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu została uznana za wydaną z naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dwukrotnie odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje Kolegium, stwierdzając naruszenia proceduralne oraz brak analizy merytorycznej.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, oraz zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej W. G. kwotę 460 złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2009 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej W. G. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. G. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika W. z dnia [...] lutego 1978 r. nr [...], orzekającej o sprzedaży D. B. lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w budynku przy ul. [...] w W., wraz z urządzeniami służącymi do wspólnego użytku oraz z prawem użytkowania wieczystego [...] części działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło następujący stan sprawy: Orzeczeniem administracyjnym Prezydium W. z dnia [...] sierpnia 1952 r. nr [...] odmówiono dawnemu właścicielowi – T. S. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonego przy ul. [...] nr hip. [...] oraz stwierdzono, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] października 1952 r. nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie administracyjne z [...] sierpnia 1952 r. Decyzją z dnia [...] lutego 1978 r. nr [...] Naczelnik W. orzekł o sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. Aktem notarialnym z dnia 2 sierpnia 1978 r. D. B. nabyła od Skarbu Państwa prawo własności tego lokalu wraz z udziałem stanowiącym [...] części budynku i urządzeń służących do wspólnego użytku oraz prawo użytkowania wieczystego [...] części działki. Kolejną umową notarialną nieruchomość tę nabył P. T. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. nr [...] stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku oraz gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali, została wydana z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził jej nieważność. Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] października 1997 r. nr [...] uchylił orzeczenie administracyjne Prezydium [...] z dnia [...] sierpnia 1952 i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Burmistrz Gminy W. decyzją z dnia [...] marca 2001 r. nr [...] ustanowił na rzecz W. G., następczyni prawnej dawnego właściciela, użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego [...] części gruntu o pow. [...] m², oznaczonego jako dz. ew. nr [...] oraz do analogicznej części budynku, w którym sprzedanych zostało 10 spośród 17 lokali mieszkalnych. W dniu 11 lipca 2006 r. W. G. złożyła wniosek o stwierdzenie, że decyzja Naczelnika W. z dnia [...] lutego 1978 r. nr [...], orzekająca o sprzedaży D. B. lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W., została wydana z naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lipca 2007 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu nr [...], a decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z [...] lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2008 r. sygn. akt I S.A./Wa 2005/07 uchyli obydwie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Sąd wskazał, że w aktach administracyjnych przesłanych do Sądu nie było wniosku W. G. wszczynającego postępowanie i Kolegium zaniechało poinformowania stron o zakończeniu postępowania dowodowego. Sąd stwierdził też, że organ orzekając merytorycznie, założył niejako a priori, iż w sytuacji gdy uznano, że decyzja o odmowie przyznania byłemu właścicielowi nieruchomości [...] własności czasowej, w trybie art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, została – w części dotyczącej poszczególnych lokali – wydana z naruszeniem prawa, to nie jest możliwe ustalenie, że decyzje o sprzedaży lokali dotychczasowym ich najemcom, które poprzedziły zawarcie stosownych umów notarialnych, zostały wydane z naruszeniem prawa. Szczególnego rozważenia, w kontekście nowej linii orzeczniczej, wymagałoby zagadnienie, czy w realiach tej sprawy nie byłoby jednak możliwe przyjęcie, że decyzja o sprzedaży lokalu rażąco naruszała prawo, co – ze względu na ochronę przewidzianą rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych – mogło skutkować przyjęciem, że decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z naruszeniem prawa – tak jak wnosiła skarżąca. Decyzja o sprzedaży lokalu wydana została w sytuacji, gdy decyzja o odmowie przyznania własności czasowej w całości rażąco naruszała prawo, a zatem nabycie własności budynku, w którym mieści się powyższy lokal, przez Skarb Państwa nie było w pełni prawidłowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...] orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika W. z dnia [...] lutego 1978 r. o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu są dla Kolegium wiążące. Sąd zobowiązał Kolegium przede wszystkim do wnikliwego rozważenia argumentów wnioskodawczyni, zbadania czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego, tj. czy jej wydanie nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa lub czy zaszły inne okoliczności wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. Kolegium uznało, że pełne przywrócenie stanu prawnego nastąpiło jedynie w odniesieniu do części nieruchomości – tej części, która dotyczy niesprzedanych lokali. Decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] listopada 1996 r. nie dokonała natomiast pełnego przywrócenia stanu prawnego sprzed dnia [...] sierpnia 1952 r. w odniesieniu do tej części nieruchomości, która obejmuje sprzedane lokale. W odniesieniu do części nieruchomości, obejmującej sprzedane lokale decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r., choć pozbawiona domniemania legalności, pozostała w obrocie prawnym, zatem nie nastąpiło naruszenie prawa przy sprzedaży lokalu mieszkalnego, bowiem Skarb Państwa w dacie wydawania kwestionowanej decyzji władny był dysponować nieruchomością. W. G. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. Kolegium uznało, iż w sprawie zachodzi przesłanka z art. 158 § 2 k.p.a. przemawiająca za odmową stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika W. z dnia [...] lutego 1978 r. W analizowanej sprawie Kolegium wnikliwie rozważyło argumenty strony. Podstawowym problemem w sprawie jest kwestia, czy skutek prawny decyzji dekretowej, którą organ uznał za wydaną z naruszeniem prawa jest taki sam, jak decyzji, której nieważność stwierdzono. Decyzją organu nadzoru stwierdzono nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej jedynie w części obejmującej niesprzedane lokale, natomiast w części obejmującej lokale sprzedane na podstawie decyzji poprzedzających zawarte następnie akty notarialne, orzeczono o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa. Skarb Państwa, który w roku 1978 r. był właścicielem gruntu przy ul. [...], mógł gruntem tym dysponować, a także mógł dysponować budynkiem, ponieważ w 1996 r. odmowna decyzja dekretowa została tylko w części unieważniona, a w części uznana za naruszającą prawo. Skutek ex tunc obejmuje w tym przypadku jedynie tę część nieruchomości, co do której orzeczono o stwierdzeniu nieważności decyzji. W pozostałej części skutek ten nie nastąpił, bowiem decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, choć obarczona wadą, to pozostaje nadal w obrocie prawnym. Skutki prawne, jakie wywołała decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej w części, w której nie stwierdzono jej nieważności, nie zostały usunięte. Nie jest zatem uzasadnione twierdzenie, że późniejsza decyzja Naczelnika W. z [...] lutego 1978 r. o sprzedaży lokalu nr [...] była wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a działanie tego organu jako rozporządzenie cudzą nieruchomością było bezprawne. Przeciwnie, Skarb Państwa jako właściciel władny był rozporządzać tym przedmiotem z wyłączeniem innych osób (art. 140 k.c.). Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 1998 r. sygn. OPK 4/98, na którą powołuje się skarżąca, została oparta o stan faktyczny, w którym decyzję dekretową unieważniono w całości, zaś w przytoczonej tezie chodzi o rozstrzygnięcie sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu. Sąd w uchwale tej wyraźnie wskazał, że nieodwracalne skutki prawne należy przypisywać nie decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, bowiem ona sama przez się nie pociąga zazwyczaj za sobą zdarzeń ze sfery prawa cywilnego, ale decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego, która takie skutki za sobą niesie. Gdyby decyzja o sprzedaży lokalu nie została skonsumowana w umowie notarialnej, wówczas ochrona taka nie działałaby i a contrario – gdyby sprzedaż lokalu nastąpiła bez decyzji – wyłącznie w formie umowy cywilnoprawnej, jedynie wówczas organ stwierdzający nieważność decyzji dekretowej powinien w tej części orzec o jej wydaniu z naruszeniem prawa z powodu nieodwracalnych skutków prawnych. Wbrew twierdzeniom strony kwestionowana decyzja nie narusza § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste (Dz. U. z 1975 r. Nr 2, poz. 9), gdyż rozporządzenie to normowało nie zasady sprzedaży lokali mieszkalnych, lecz domów mieszkalnych najemcom lokali zamieszkałym w tych domach. Przedmiotem decyzji z [...] lutego 1978 r. była sprzedaż lokalu, a nie budynku. Nie nastąpiło również naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 14, poz. 84). Stosownie do powołanego przepisu w domach stanowiących własność Państwa mogło nastąpić wyodrębnienie własności wszystkich lub niektórych samodzielnych lokali mieszkalnych, jeżeli własność poszczególnych lokali zostanie przeniesiona na rzecz osób fizycznych. Stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] października 1952 r. ze skutkiem ex tunc nie objęło części budynku przy ul. [...] dotyczącej sprzedanych lokali nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Właścicielem lokalu nr [...] w dniu jego sprzedaży był Skarb Państwa. Organ administracji państwowej mógł zatem swobodnie dysponować lokalami będącymi własnością Państwa. Możliwe zatem było wyodrębnienie i sprzedaż lokali w przedmiotowym budynku, mimo że w wyniku stwierdzenia (w części) nieważności decyzji z [...] października 1952 r. odmawiającej dawnemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu ze skutkiem ex tunc, budynek nie był wyłączną własnością Skarbu Państwa – lecz współwłasnością. W tym stanie prawnym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika W. z dnia [...] lutego 1978 r. orzekającej o sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] lutego 2009 r. Skarżąca zarzuciła wydanym decyzjom: - błędną wykładnię art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że wydanie decyzji nadzorczej stwierdzającej, że decyzja o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej, wydana została z naruszeniem prawa – nie wywołała skutku ex tunc (tak jak decyzja nieważnościowa), podczas gdy z celu i brzmienia tych przepisów wprost wynika, że również w tym przypadku decyzja nadzorcza ma skutek ex tunc, a odmowa stwierdzenia nieważności jest efektem dopiero późniejszych zdarzeń, tj. zawarcia notarialnej umowy sprzedaży mieszkania i wpisów do ksiąg wieczystych, która to okoliczność miała miejsce już po wydaniu decyzji lokalowej objętej niniejszym postępowaniem nadzorczym, tj. po dniu [...] lutego 1978 r. W dniu wydania decyzji lokalowej decyzja ta obarczona była wadą rażącego naruszenia prawa (budynek był bowiem własnością prywatną a nie Skarbu Państwa), a nieodwracalność skutków prawnych powstała już po wydaniu tej decyzji – z chwilą zawarcia notarialnej umowy sprzedaży; - naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. polegające na zaniechaniu powiadomienia przez organ administracji stron postępowania o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym; - naruszenie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na zaniechaniu powiadomienia przez organ stron postępowania o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, pomimo wyraźnego wskazania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt I S.A./Wa 2005/07; - naruszenie art. 153 p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 marca 2008 r., nakazujących Kolegium dokonanie wszechstronnej analizy "czy w realiach tej sprawy nie byłoby jednak możliwe przyjęcie, że decyzja o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W., rażąco narusza prawo, co (...) mogłoby skutkować przyjęciem, że decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z naruszeniem prawa – tak, jak o to wnosiła skarżąca" i ograniczenie się do powtórzenia wcześniejszej argumentacji abstrahującej od oceny wyrażonej przez WSA, a w konsekwencji wydanie decyzji sprzecznej z oceną prawną i wskazaniami sądu zawartymi w wyroku uchylającym poprzednie decyzje organu; - błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzja Naczelnika W. z dnia [...] lutego 1978 r. nie jest obarczona wadą prawną mogącą stanowić przesłankę stwierdzenia jej nieważności, podczas gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), bowiem Naczelnik zezwalając osobom fizycznym na nabycie lokalu nr [...] dopuścił się rozporządzenia cudzą własnością, gdyż Skarb Państwa nie był właścicielem wspomnianego lokalu, nie było zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do wystawienia lokalu na sprzedaż dotychczasowym najemcom; - błędną wykładnię art. 156 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż w sytuacji gdy zostało stwierdzone, że decyzja o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej, w odniesieniu do sprzedanych lokali, wydana została z naruszeniem prawa, a w pozostałym zakresie stwierdzono jej nieważność – niemożliwe jest stwierdzenie, iż decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z rażącym naruszeniem prawa, lecz z uwagi na chroniącą działających w dobrej wierze nabywców rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 157 k.p.a. w związku z art. 158 k.p.a.), podczas gdy NSA w uchwale z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. OPK 4/98 wyraźnie potwierdził taką możliwość; - naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1974 r. – prawo lokalowe poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i całkowicie błędne uznanie, iż możliwe było wyodrębnienie i sprzedaż lokali w przedmiotowym budynku, podczas gdy w wyniku stwierdzenia (w części) nieważności decyzji odmawiającej dawnemu właścicielowi przyznania prawa do gruntu przy ul. [...] ze skutkiem ex tunc, przedmiotowy budynek nie był wyłączną własnością Skarbu Państwa czy gminy, lecz współwłasnością i w związku z tym Naczelnik W. nie miał podstaw do wyodrębnienia i sprzedaży lokalu nr [...] w tym budynku, którego współwłaścicielką była dawna właścicielka; - naruszenie § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż skarżącej nie przysługiwało pierwszeństwo nabycia lokalu, podczas gdy jako dawna właścicielka miała prawo ubiegać się o nabycie przedmiotowego lokalu z wyłączeniem innych osób; - naruszenie innych przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 8, 12, 77 i 80 k.p.a. poprzez pominięcie dla oceny legalności decyzji o sprzedaży z [...] lutego 1978 r. okoliczności stanu faktycznego sprawy; - naruszenie przepisu art. 77 Konstytucji RP poprzez odmowę stwierdzenia nieważności bezprawnej decyzji i tym samym próbę zamknięcia wnioskodawczyni drogi do dochodzenia uzasadnionych, podczas gdy art. 77 ust. 1 Konstytucji RP wprost stanowi, iż każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Uzasadnienie skargi zawiera rozwinięcie przedstawionych zarzutów. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Odnosząc się zarzutów przedstawionych w skardze Sąd uznał, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. jest uzasadniony, bowiem z akt sprawy wynika, że strony postępowania nie zostały powiadomione o możliwości zapoznania z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, na co zwrócił już wcześniej uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. i co było jedną z okoliczności uzasadniających uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2007 r. i z [...] lipca 2007. Sąd w tym wyroku wyraźnie stwierdził, że przed wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego, Kolegium winno powiadomić strony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem i zapewnić osobom zainteresowanym wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Było to wiążące organ wskazanie co dalszego postępowania, o jakim mowa w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Niewykonanie powyższego przez organ musi skutkować uznaniem, że zaskarżone decyzje naruszają również ostatnio powołany przepis i skarga w tym zakresie jest uzasadniona. W zaskarżonych decyzjach brak również analizy, czy w niniejszej sprawie nie zachodziły pozytywne przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Było to kolejne wskazanie Sądu co dalszego postępowania, które nie zostało wykonane, a co Sąd rozpoznający tę sprawę zauważa z urzędu, które to uprawnienie daje mu przepis art. 134 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd administracyjny nie posiada kompetencji do ustalania przesłanek nieważności za organ, bowiem kontroluje działania administracji w tym zakresie i nie może zastępować organu. Z zaskarżonych decyzji nie wynika żeby organ rozważał wszystkie okoliczności sprawy w kontekście istnienia wad decyzji o sprzedaży lokalu określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Przedstawione wyżej naruszenia prawa uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] lutego 2009 r. Sąd nie podziela natomiast zarzutu skargi, że doszło do naruszenia art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem organ nie zastosował się do wyrażonej w wyroku oceny prawnej. W ocenie Sądu rozpoznającego ponownie sprawę w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. nie została wyrażona ocena prawna, jaką przypisuje jej skarga. Zacytowany w skardze fragment uzasadnienia tego wyroku o treści: czy w realiach tej sprawy nie byłoby jednak możliwe przyjęcie, że decyzja o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W., rażąco narusza prawo co (...) mogłoby skutkować przyjęciem, że decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z naruszeniem prawa – tak, jak o to wnosiła skarżąca. Zwrócić bowiem trzeba uwagę, że decyzja o sprzedaży lokalu wydana została w sytuacji, gdy decyzja o odmowie przyznania własności czasowej w całości naruszała prawo a zatem nabycie własności budynku, w którym mieści się powyższy lokal przez Skarb Państwa nie było w pełni prawidłowe oznacza, że wypowiadający to stanowisko Sąd ocenił, że odmowa stwierdzania nieważności decyzji o sprzedaży lokalu dokonana została bez szczegółowego i wszechstronnego rozważenia i w związku z tym konieczne jest ponowna analiza w tym zakresie. Sąd w powołanym wyroku zauważył też, że skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przytoczyła szerszą argumentację, a organ nie dokonał głębszej analizy tych argumentów, z góry niejako wykluczając, aby w tej sprawie mogło zapaść inne rozstrzygnięcie. Powyższy cytat i ocena Sądu, że SKO nie odniosło się w sposób dostateczny do zasadniczego w sprawie problemu, a ponadto nie dokonał oceny przedstawionych przez stronę argumentów nie jest oceną prawną w rozumieniu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponowne ustalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w tym zakresie spełniają te warunki. Należy zgodzić się z poglądem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że stwierdzenie nieważności decyzji usuwa taką decyzję z obrotu prawnego i nie tylko przywraca stan poprzedni, ale również znosi jej skutki. Natomiast stwierdzenie w trybie art. 158 § 2 k.p.a., że decyzja została wydana z naruszeniem prawa oznacza, że decyzja, chociaż wadliwa, pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne. Pogląd ten ugruntowany jest zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie i nie budzi wątpliwości. Bezspornym w sprawie jest, że w części obejmującej przedmiotowy lokal i związany z nim udział w użytkowaniu wieczystym nie stwierdzono nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa do gruntu, ale stwierdzono, że wydane zostały z naruszeniem prawa. Tak więc w tej części decyzja pozostawała i pozostaje w obrocie prawnym, a także wywoływała i wywołuje określone skutki prawne. Takim skutkiem jest fakt, że na mocy decyzji o odmowie przyznania własności czasowej Skarb Państwa, będący z mocy prawa na mocy art. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, właścicielem gruntu, stał się również właścicielem, na podstawie art. 8 dekretu m.in. przedmiotowego lokalu. Poprzez stwierdzenie, że decyzja o odmowie przyznania własności czasowej w części dotyczącej przedmiotowego lokalu została wydana z naruszeniem prawa, nie nastąpiło zniesienie tych skutków. Skarb Państwa pozostawał właścicielem gruntu i przedmiotowego lokalu do czasu jego sprzedaży. Fakt, że wadliwa decyzja pozostaje w obrocie prawnym, a Skarb Państwa wadliwie stał się właścicielem przedmiotowego lokalu, sam w sobie nie powoduje, że decyzja o sprzedaży lokalu rażąco narusza prawo. Jednakże nie oznacza to, że decyzja o sprzedaży lokalu nie narusza innych przepisów, które miały zastosowanie przy jej wydaniu (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 924/08). Zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wobec rozporządzenia przy sprzedaży lokalu nr [...] cudzą własnością nie jest zasadny. Należy przede wszystkim zauważyć, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji dekretowej w części niesprzedanych lokali i wydanie decyzji z naruszeniem prawa w części dotyczącej lokali, które zostały zbyte ich najemcom, mają różny charakter. Stwierdzenie nieważności decyzji (orzeczenia) oznacza skutek ex tunc. Takiego skutku nie ma decyzja o uznaniu kwestionowanej decyzji za wydaną z naruszeniem prawa. Tę różnicę - pomiędzy stwierdzeniem nieważności a wydaniem decyzji z naruszeniem prawa - przewiduje art. 156 § 2 k.p.a., który stanowi m.in., że nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Z art. 158 § 2 k.p.a. wynika zaś, że jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji z przyczyn określonych w art. 156 § 2 k.p.a., organ ograniczy się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że przywrócenie stanu prawnego nastąpiło jedynie w odniesieniu do części nieruchomości, tej która dotyczy niesprzedanych lokali oraz przynależnych im praw do gruntu. Skoro w przedstawionym wyżej zakresie nie została stwierdzona nieważność decyzji dekretowej z dnia [...] sierpnia 1952 r., to w tej części wskazana decyzja pozostaje w obrocie prawnym. Nieuprawnione jest więc stwierdzenie, że sprzedaż lokalu stanowiła rozporządzenie cudzą rzeczą i że decyzja z [...] lutego 1978 r. z tego powodu rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji brak było też podstaw do stwierdzenia z podanej przyczyny na podstawie art. 158 § 2 w związku z art. 156 § 2 k.p.a. wydania decyzji o sprzedaży lokalu z naruszeniem prawa. Ograniczenie się w decyzji nadzorczej w odniesieniu do lokalu nr [...] do stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa powoduje, że jej skutek nie został cofnięty i Skarb Państwa pozostał nadal we wskazanym zakresie właścicielem nieruchomości i był uprawniony jako właściciel do rozporządzania nią (por. rozważania zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. OPS 14/99 – ONSA 2000, z. 3, poz. 93). Sąd nie podziela poglądu przedstawionego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2008 r. sygn. I SA/Wa 367/08, w którym pominięte zostały różnice między skutkami prawnymi decyzji o stwierdzeniu nieważności i decyzji orzekającej jej wydanie z naruszeniem prawa. Sąd opowiada się natomiast za stanowiskiem przedstawionym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. I OSK 177/07. W wyroku tym Sąd przyjął: Poza sporem jest (...), że prawomocną decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] lutego 1996 r. stwierdzono jedynie wydanie z naruszeniem prawa powyższej decyzji w części dotyczącej m.in. lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku na opisanej wyżej nieruchomości oraz udziału przypadającego właścicielowi tego lokalu w częściach wspólnych tego budynku i gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tego lokalu. Zatem skutki prawne, jakie wywołała decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej w części, w której nie stwierdzono jej nieważności, nie zostały usunięte. Nie można więc skutecznie twierdzić (...), że w sensie prawnym późniejsza decyzja (...) o sprzedaży na rzecz dotychczasowych najemców lokalu mieszkalnego (...) winna być postrzegana jako wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a działanie tego organu jako rozporządzenie cudzą własnością. Przeciwnie, Skarb Państwa jako właściciel władny był rozporządzać tym przedmiotem z wyłączeniem innych osób (art. 140 Kodeksu cywilnego). Słuszne jest więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w tym stanie rzeczy brak było podstaw do przyjęcia, że decyzja o sprzedaży najemcom lokalu mieszkalnego dotknięta jest ciężką wadliwością w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło