II GSK 934/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk (spr.) Protokolant Małgorzata Suchocka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 915/09 w sprawie ze skargi M. M. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 915/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę M. M. C. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., nr[...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne: M. M. C. w dniu 20 września 2008 r. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 roku ww. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego M. M. C. na 188 punktów, co zgodnie z przepisem art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oznaczało wynik negatywny. W odwołaniu od powyższej uchwały M. M. C. wniosła o uznanie za wadliwe pytań nr 22, 75, 95, 109, 132, 186, 191, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 242 i 248, w konsekwencji zmianę uchwały i uznanie, że uzyskała pozytywny wynik egzaminu konkursowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr[...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę, w uzasadnieniu wskazał, iż w wyniku dokonanej szczegółowej analizy przeprowadzonego egzaminu, zarówno prawidłowości jego przygotowania (w tym przygotowania testu egzaminacyjnego), jak również przebiegu samego egzaminu uznał, iż nie doszło do naruszenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. z 2005 r. Nr 258, poz. 2159 ze zm.), a egzamin przeprowadzono zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze. Organ dokonał analizy zarzutów odwołującej się dotyczących pytań nr 22, 75, 95, 109, 132, 186, 203, 242 oraz 248 i uznał w konsekwencji, iż są one bezzasadne. Wskazał na podstawę prawną swojego stanowiska, podnosząc, iż kwestionowane pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna odpowiedź poprawna. Minister nie zgodził się także z zarzutem, iż treść pytań nr 191, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, wykracza poza ustawowy zakres egzaminu, pytania te dotyczyły bowiem prawa podatkowego, a zatem dziedziny, która wchodzi w zakres szeroko pojętego pojęcia prawa finansowego. W skardze na powyższą decyzję M. M. C., wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Uwzględniając skargę Sąd I instancji stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji uznał za trafny zarzut skarżącej polegający na wadliwym skonstruowaniu pytań nr 186 i 204, w których nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe, a także pyt. nr 75, które nie posiadało żadnej prawidłowej odpowiedzi. Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Poprawną odpowiedzią z klucza na to pytanie była odpowiedź "C", natomiast skarżąca wybrała odpowiedź "A". W ocenie Sądu kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 935 (1) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 19, poz. 93 ze zm., dalej k.c.), kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy, zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy, tj. małżonka i "inne osoby bliskie". Sąd zauważył, iż sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Niewątpliwie stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne. Zdaniem Sądu, w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi "A" i "C", co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ponieważ skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", wzmiankowane naruszenie prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy z uwagi na ilość brakujących punktów do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego. Pytanie nr 186 brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.). Skarżąca dowodziła natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez nią odpowiedź "B". W ocenie Sądu zarzutom skarżącej odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 k.p.a. Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiedni przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącą odpowiedź "B". Pytanie nr 204 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega: A) wyrób akcyzowy, B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C) dostawa towarów niebędących wyrobami akcyzowymi." Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". W ocenie Sądu wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako "B" jest prawidłowa. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie sąd administracyjny stwierdził, że pytanie nr 204 nie spełnia wymagań o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze, przez co narusza ten przepis w stopniu mającym istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy. Sąd I instancji stwierdził, iż w odniesieniu do pytań nr 22, 95, 109, 132, 203, 242 i 248 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. W ocenie Sądu zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą o numerach 191, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów w tym zakresie, uznając iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w W. z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 915/09, wniósł Minister Sprawiedliwości. Organ wnoszący skargę kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), poprzez uwzględnienie skargi M. M. C. i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego – art.75i oraz art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1986 r. - Prawo o adwokaturze, w sytuacji gdy decyzja ta nie naruszała wskazanych przepisów; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 75i oraz art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1986 r. – Prawo o adwokaturze, przez błędną jego wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że pytania nr 186 i 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zostały sformułowane nieprawidłowo, gdyż zawierają dwie możliwe do udzielenia odpowiedzi, podczas gdy możliwa jest tylko jedna odpowiedź na te pytania, oraz że w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi bądź też nie posiadało żadnej prawidłowej, podczas gdy zawierało odpowiedź poprawną – a tym samym, pytania te są zgodne z przywołaną ustawą – Prawo o adwokaturze. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż za niezasadną uznać należy konstatację Sądu I instancji odnośnie pytania nr 186 testu konkursowego. W ocenie Ministra Sprawiedliwości poglądy prawne, na które powołuje się Sąd, dotyczą skutków prawnych wywołanych wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Zarówno rozważania doktrynalne, jak i orzecznictwo koncentrują się na sposobie rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a więc na zagadnieniu, co należy rozumieć pod pojęciem odpowiedniego stosowania w takiej sytuacji przepisów dotyczących odwołań od decyzji. Dyskusje te istotnie doprowadziły do ugruntowania się poglądu, że postępowanie z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy powoduje konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ w taki sposób, jakby rozpoznawał odwołanie. Zwrócić jednak należy uwagę, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy jest odrębną instytucją prawną i został uregulowany osobno i niezależnie od instytucji odwołania od decyzji, które występuje w klasycznym postępowaniu dwuinstancyjnym. W ocenie organu, nie jest właściwa argumentacja, która odnosząc się do skutków, jakie wywołuje wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zmierza do wykazania, z jakim postępowaniem mamy do czynienia - jedno, czy też dwuinstancyjnym. W ocenie kasatora również nie do zaakceptowania jest stwierdzenie Sądu, że pytanie nr 75 zostało skonstruowane wadliwie. Podniesiono, iż zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku twierdzenie, iż stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne, przez co wątpliwe jest wykluczenie a priori małżonka w separacji z kręgu osób bliskich, nie jest uprawnione. Zakłada ono, mimo braku takiego zastrzeżenia w treści pytania, istnienie więzi rodzinnych między małżonkami, które decydowałyby o stosunku bliskości. Twierdzenie powyższe jest całkowicie dowolne, jako że nie zostało poparte żadnymi argumentami, a nadto jest sprzeczne ze stanowiskiem doktryny. W przekonaniu Ministra Sprawiedliwości nie można zgodzić się także z zapatrywaniami Sądu I instancji odnośnie pytania nr 204. W szczególności, Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż analiza językowa, funkcjonalna i wewnątrzsystemowa przepisu art. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.) prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w zamkniętym katalogu, zawartym w art. 4 ust. 1 oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 tej ustawy, jako posiadanie wyrobów akcyzowych lub ich nabycie. Oba przepisy regulują opodatkowanie wyrobów akcyzowych w określonym kontekście prawnopodatkowym. Przedmiotem podatku akcyzowego, do którego odnosi się ustawowe sformułowanie "opodatkowaniu akcyzą, podlegają", nie są więc wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia związane z tymi wyrobami, mające miejsce w określonej fazie obrotu gospodarczego. M. M. C. nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza mu zakres dokonywanej oceny legalności orzeczenia sądu I instancji. Mimo sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia w wyroku WSA przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zamieszczono w niej żadnych wywodów co do przyjęcia za podstawę orzekania błędnych ustaleń faktycznych lub niewłaściwego zastosowania przepisów normujących postępowanie przed sądem I instancji i dlatego w tej części nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Zakres badania legalności zaskarżonego wyroku musiał więc być sprowadzony do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 oraz art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze przez błędne przyjęcie, że trzy pytania nie spełniały określonych w nim wymogów. Przepis art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze w dacie przystąpienia M. C. do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką stanowił, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą odpowiedź prawidłową kandydat uzyskuje 1 punkt". Treść przytoczonego przepisu jest jasna i przy tak jednoznacznie sformułowanych wymogach nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z cytowanego przepisu wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca, po pierwsze, przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie, jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Po wtóre, przesądził również o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu sprawdzającego pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Te dwie okoliczności prawne mają istotne znaczenie w procesie kontroli decyzji ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Obligują bowiem sąd administracyjny do badania czy pytania testu egzaminacyjnego odpowiadają wymogom stawianym przez art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ingerencja sądu administracyjnego w treść pytań wynika z obowiązku kontroli legalności decyzji ustalającej wynik egzaminu w aspekcie jej zgodności między innymi z przepisami prawa materialnego. Podkreślić przy tym należy, że w odróżnieniu od regulacji prawnych zawartych chociażby w art. 169 ust. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365) ocenie sądu administracyjnego z uwagi na treść art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze podlega nie tylko prawidłowość procedury ale również prawidłowość sformułowania pytania egzaminacyjnego w taki sposób, aby z trzech zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa. Sąd I instancji przyjął, że pytania nr 75, 186 i 204 nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Pytanie nr 75 stanowiło sprawdzenie wiedzy kandydata ze znajomości art. 923 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. W omawianym pytaniu odwołano się wprost do Kodeksu cywilnego, przy czym uprawneinie do mieszkania odniesiono do małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swoim współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędącego spadkobiercą swojego małżonka. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wadliwość tego pytania, wskazując, że wprowadzało ono w błąd poprzez zakreślenie granic problemu do przepisów Kodeksu cywilnego bez wskazania na normy prawne ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej k.r.o.). Nadto, zdaniem Sądu, omawiane pytanie nie było na tyle precyzyjne, by w oparciu o jego treść można było udzielić żądanej odpowiedzi. Trafna jest argumentacja jaką posłużono się w zaskarżonym wyroku przy ocenie pytania nr 75 oraz udzielonej na nie odpowiedzi przez M. M. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w okolicznościach faktycznych tego pytania sformułowanego na tle art. 923 k.c. odpowiedź udzielona przez skarżącą nie może być uznana za nieprawidłową, tym bardziej że dopiero w orzecznictwie sądów powszechnych i komentarzach do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dookreślono prawa małżonków w separacji. Przepis art. 935 k.c. wyłączający stosowanie do małżonka pozostającego w separacji przepisów o powołaniu do dziedziczenia nie ułatwia lecz wręcz utrudnia dokonywanie jednoznacznej wykładni art. 923 k.c., w którym nie uregulowano w podobny sposób sytuacji prawnej małżonka po orzeczeniu separacji. Już z tego powodu nie można wprost przenieść do art. 923 k.c. sformułowanej w art. 614 § 1 k.r.o. normy prawnej o zrównaniu w skutkach orzeczonej separacji z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód. Również w piśmiennictwie eksponuje się potrzebę dostrzegania szczególnych sytuacji, które nie pozwalają na proste utożsamianie skutków rozwodu i separacji przy analizie unormowania zawartego w art. 923 k.c. Przykładowo w pracy zbiorowej pod redakcją K. Piaseckiego, Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2002, s. 477–478, 482 ukazano w różnych płaszczyznach skutki orzeczenia separacji. Jednym z celów jej wprowadzenia do systemu prawa "jest stworzenie małżonkom warunków przemyślenia sytuacji panującej w ich małżeństwie (...). Skutkiem orzeczenia separacji nie jest rozwiązanie małżeństwa." Zaś w Kodeksie cywilnym, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck 2009, podkreśla się, że w art. 923 k.c. nie wymaga się, by osoby te pozostawały ze spadkodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, wystarczy, aby z nim w charakterze trwałym mieszkały, a stosunek bliskości potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzy rodzinne, lecz również faktyczne. Ponadto z różnych powodów, w tym następstw nieszczęśliwych wypadków czy innych zdarzeń losowych, małżonkowie pozostający nadal w formalnej jeszcze separacji mogą postanowić, że na nowo ułożą swoje życie, ale realizację tych planów przerywa śmierć jednego z nich. Wówczas jeszcze mocniej uwidacznia się charakter unormowania w art. 923 k.c. Sąd I instancji w sposób prawidłowy przyjął, że pytanie nr 186 również zostało sformułowane niezgodnie z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze ze względu na możliwość udzielenia na nie odpowiedzi A i B przewidzianej w teście. W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06 przypomniano ewolucję rozwiązań przyjmowanych w k.p.a., dorobek orzeczniczy oraz poglądy wyrażone w piśmiennictwie, które łącznie dawały podstawę do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym bez konieczności jego budowania na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. Zdaniem W. Dawidowicza punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej spawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ, czy też ten sam. Dwuinstancyjność jest pojęciem procesowym, a nie ustrojowym. W orzecznictwie dominujące jest podejście do zasady dwuinstancyjności w ujęciu materialnym. Uzasadnione są natomiast zarzuty Ministra Sprawiedliwości odnośnie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sformułowanego pytania nr 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. W dacie przeprowadzania egzaminu konkursowego obowiązywała ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, zaś przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 w pięciu punktach określa "opodatkowaniu akcyzą podlegają: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych". Dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się do znajomości treści przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy i wskazania z propozycji w treści pytania pkt B, jako odpowiadającego art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie można więc było odpowiedzi na to pytanie łączyć z art. 1 ustawy, określającym zakres ogólny przedmiotu jej regulacji, jak i art. 2 będący tzw. jej słowniczkiem. W konsekwencji niezrozumiałe jest stanowisko Sądu I instancji, "iż z zestawienia cytowanych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia wyrób akcyzowy i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Dopiero zaprzeczenie twierdzeniu, że opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy, pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej odpowiedzi wskazanej w punkcie A". Pomimo uznania, iż zarzuty skargi kasacyjnej były zasadne odnośnie dokonanej przez WSA oceny odpowiedzi udzielonej przez M. M. C. na pytanie nr 204, uzyskała wymaganą przepisami ilość 190 punktów, spełniając tym samym warunek, aby uznać, że wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką był pozytywny. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny skargę oddalił.