II OSK 1256/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny sędzia del. NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Gd 307/07 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. J. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] maja 2007 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia [...] kwietnia 2007 r. o odmowie wymeldowania M. J. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G.. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym: wnioskiem skarżących z dnia [...] stycznia 2007 r. K. J. wniósł o wymeldowanie córki ze wskazanego wyżej mieszkania, twierdząc, iż w połowie 2004 roku wyjechała ona z Polski wraz z matką, która na stałe zamieszkuje w Niemczech. Nadto podał, że nie łoży ona na utrzymanie mieszkania, a jej zameldowanie wywołuje dodatkowe koszty. M. J. przyznała powyższe okoliczności faktyczne, wszak wskazała, że na terenie Niemiec przebywa czasowo w związku z pobieraniem nauki i ma zamiar po jej zakończeniu powrócić do Polski. Dołączyła zaświadczenie ze szkoły, z którego wynika fakt uczęszczania do szkoły w Niemczech z przewidywanym terminem zakończenia nauki w czerwcu 2008 r. Organ pierwszej instancji wydając decyzję odmowną opartą m.in. o przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), na podstawie przesłuchania wnioskodawcy, przesłuchania świadka S. J. oraz dokumentów, ustalił i zważył, iż M. J. nie opuściła przedmiotowego lokalu na stałe i trwale. Nie zerwała z nim wszelkich więzi, bo zamieszkuje w innym miejscu czasowo, w związku z pobieraniem nauki. Tymczasem cytowany przepis obliguje do wymeldowania osobę, która opuściła miejsce stałego pobytu bez wymeldowania się. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania wnioskodawcy zasadzającego się na podważeniu dokonanych ustaleń i rozważań i dowodzącego, że wyjazd córki ma charakter trwały, a jej sprzeciw wobec żądania wymeldowania jest wyrazem szykan przeciwko niemu. Podał on również, że jako właściciel lokalu cofnął zgodę na zamieszkiwanie córki w nim. Tych argumentów nie podzielił Wojewoda Pomorski i zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał powyższą decyzję w mocy. Doszedł bowiem do przekonania, że M. J. nie opuściła wspomnianego mieszkania na stałe, bo czasowo przebywa poza nim w związku z nauką, zatem tam tkwi nadal jej centrum życiowe. Przeto uznał brak przesłanek prowadzących do wymeldowania uregulowanych w art.15 ust.2 cytowanej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. J. zarzucał naruszenie przepisów postępowania poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zebranymi dowodami, odstąpienie od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, wadliwą ocenę dowodów, w konsekwencji czego wywodził, że M. J. opuściła na stałe sporny lokal, zatem winna zostać wymeldowana. Nadto zarzucił naruszenie art.15 ust.2 cytowanej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r., twierdząc poza tym, że podstawą rozstrzygnięcia winien być jej przepis art. 15 ust.3. W toku postępowania dołączył wyrok eksmisyjny swego syna z przedmiotowego lokalu. Oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przytoczył brzmienie art.15 ust.2 cytowanej wyżej ustawy, wskazując, że do wymeldowania osoby zameldowanej na pobyt stały może dojść wówczas, gdy osoba ta opuściwszy lokal nie dokonała obowiązku wymeldowania się. Pojęcie opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu wyjaśniło orzecznictwo, stanowiąc, że przesłanka ta jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zdaniem tego Sądu zebrany materiał dowodowy był wystarczający i został przez organy prawidłowo oceniony. A wynika zeń, że M. J. nie opuściła lokalu na trwałe, bo zamierza do niego wrócić po ukończeniu nauki w Niemczech. Brak przeprowadzenia rozprawy nie miał wpływu na wynik sprawy, podobnie jak orzeczenie eksmisji syna skarżącego z tego lokalu. Jako podstawę prawną wyroku przywołał ten Sąd przepis art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwanej Ppsa. W skardze kasacyjnej K. J., wskazując na podstawy: 1. naruszenia prawa materialnego (art.174 pkt 1 Ppsa), a to art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez brak jego zastosowania i uznanie, że M. J. nie opuściła lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G. w sposób trwały i dobrowolny, 2. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.174 pkt 2 Ppsa), a to: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, - art. 78 i art. 89 k.p.a. poprzez odstąpienie przez organ od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, ewentualnie jego uchylenia i rozpoznania sprawy. Nadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. W jej motywach wskazał, iż ustalenie czy doszło do trwałego opuszczenia lokalu, będącego warunkiem wymeldowania osoby, która go opuściła, nie powinno zostać dokonane wyłącznie na podstawie oświadczenia zainteresowanej osoby. Natomiast powinno uwzględniać całokształt okoliczności sprawy pozwalających na ustalenie zamiaru tej osoby co do stałego miejsca zamieszania. Zatem w ocenie autora skargi kasacyjnej należało zbadać czy M. J. w spornym mieszkaniu ma swoje rzeczy oraz czy są inne oznaki wskazujące na koncentrację tamże jej spraw życiowych. Zdaniem skargi kasacyjnej okoliczności sprawy, a to długoletnie zamieszkiwanie poza granicami Polski, brak przechowywania w przedmiotowym lokalu własnych przedmiotów, odwiedzanie go okazjonalnie, świadczą o zamiarze stałego pobytu poza nim. Skoro zatem w lokalu objętym postępowaniem nie koncentrują się sprawy życiowe M. J. należało orzec o jej wymeldowaniu. Odmienne rozstrzygnięcia uznane zostały w skardze kasacyjnej za wadliwe. Zebrany materiał dowodowy, wśród którego znalazło się tylko oświadczenie córki skarżącego, uznane zostało za niewystarczające, przeto zdaniem autora skargi kasacyjnej sprawa nie dojrzała do rozstrzygnięcia. Zwłaszcza, gdy nie przeprowadzono wnioskowanej rozprawy administracyjnej. Podważono wreszcie ocenę wiarygodności dowodów dokonaną przez organy orzekające. Te uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, a skoro nie uwzględnił ich Sąd pierwszej instancji, zaskarżony wyrok, zdaniem skarżącego, należało uchylić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. Rozpoznając skargę kasacyjną - po myśli art. 183 Ppsa - Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, biorąc pod rozwagę nieważność postępowania. Skarga kasacyjna została oparta na podstawach naruszenia prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy braku przesłanek nieważności postępowania, te podstawy podlegały analizie w sprawie. Przepis art. 174 pkt 1 Ppsa przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Naruszenie obu rodzajów przepisów dotyczyć może tylko tych, które były, bądź powinny były być zastosowane przez Sąd pierwszej instancji. Konstrukcja obu zarzutów skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie nie jest do końca poprawna. Przede wszystkim nie precyzuje ona sposobu naruszenia prawa materialnego, bo nie wskazuje wyraźnie czy chodzi o błędną wykładnię art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych czy też jego niewłaściwe zastosowanie. Tymczasem treści zarzutu Sąd drugiej instancji nie może domniemywać ani się domyślać. W części wstępnej skargi kasacyjnej powiedziano tylko tyle, że naruszenia przepisu art.15 ust.2 tej ustawy upatruje się w braku jego zastosowania, co jest oczywiście nieporozumieniem, bo przepis ten Sąd pierwszej miał na uwadze, zaś organy orzekające na jego podstawie wydały swe decyzje. W przywołanej ustawie, w tym w cytowanym przepisie, nie ma innej podstawy do odmowy wymeldowania, co oznacza, że brak przesłanek w nim wymienionych uzasadnia wydanie decyzji odmownej. Wszak w takim wypadku postawą rozstrzygnięcia jest ten właśnie przepis. Oceny treści tego zarzutu nie ułatwia uzasadnienie skargi kasacyjnej, które w tym aspekcie odnosi się bardziej do materii natury faktycznej bazując na błędnym przyjęciu przez Sąd spełnienia przesłanek uregulowanych w art.15 ust.2 cytowanej ustawy. Wszak kwalifikuje się on bardziej do kategorii zarzutów procesowych. Stąd badanie poprawności zastosowania tego przepisu można było przeprowadzić przez pryzmat prawidłowości ustaleń faktycznych. W tym aspekcie zarzut ten jednak jest chybiony. Jak trafnie powiada skarga kasacyjna, co zresztą też poprawnie wywiodły organy orzekające w sprawie oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, przesłanką wymeldowania osoby zameldowanej na pobyt stały, która opuściła go bez wymeldowania, jest trwałe i dobrowolne opuszczenie, bo takie jest jednolite orzecznictwo w tej materii. Kwestia dobrowolności nie była sporną, toteż można ją pominąć. Zagadnienie trwałego opuszczenia lokalu jest również bogato komentowane w judykaturze, toteż zbędne jest przytaczanie przykładów. Dość stwierdzić w uproszczeniu, że taki stan występuje wówczas, gdy okoliczności sprawy pozwalają na twierdzenie, że osoba, która opuściła lokal przebywa w innym miejscu z zamiarem stałego pobytu, zatem nie ma intencji stałego zamieszkiwania w danym lokalu. Te okoliczności ustalane są na podstawie całokształtu materiału sprawy, przy czym badaniu podlega kwestia miejsca centrum życiowego, czyli miejsca koncentracji podstawowych spraw bytowych. W niniejszej sprawie ustalając brak tej przesłanki powołano się na oświadczenie M. J., zaświadczenie ze szkoły w Niemczech oraz zeznania świadka S. J.. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego były to dowody wystarczające. Przeciwdowodem były zeznania skarżącego. Ocena wiarygodności tych dowodów nie nasuwa zastrzeżeń. Zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego było twierdzenie o czasowym pobycie córki skarżącego poza miejscem stałego zameldowania z podanej przyczyny, jaką było pobieranie. Fakt skonfliktowania rodziny nie mógł przemawiać za odmową dania im wiary i uznaniem za wiarygodne zeznań skarżącego. Pozostałe okoliczności, a to brak kluczy, rzeczy w spornym mieszkaniu, nie mają znaczenia dla podważenia tej oceny, bo kwestię kluczy wyjaśnił S. J., powiadając, że je udostępni siostrze, zaś kwestia przedmiotów córki nie była dokładnie znana nawet skarżącemu, który tam stale nie mieszka. W istocie podzielić też wypadnie wywód, że przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było konieczne, a w każdym razie nie miało wpływu na wynik sprawy, pomijając nawet obawy co do dojścia do skutku tej czynności. Utrwalony jest pogląd praktyki, wedle którego czasowy pobyt poza miejscem stałego zameldowania spowodowany nauką nie uzasadnia wymeldowania. W tym zakresie można się posiłkować przepisem art.8 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, jako ilustrującym przypadki pobytu czasowego. Zresztą sposób sformułowania i uzasadnienie zarzutu naruszenia prawa procesowego w skardze kasacyjnej nasuwa zastrzeżenia, bowiem nie nawiązuje do obowiązków sądu administracyjnego i nie odnosi się do dokonanej przezeń oceny, a podważa poprawność postępowania organów administracyjnych. Uchybienie przepisom kodeksu postępowania administracyjnego może być podstawą zarzutu z art.174 pkt 2 Ppsa tylko w takim zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji je oceniał, czy powinien był oceniać, a w konsekwencji, w zakresie, w jakim wynik tej oceny stanowił przesłankę zaskarżonego wyroku. W tym aspekcie zarzut ten okazał się nietrafny. Mając powyższe okoliczności na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 Ppsa, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Końcowo trzeba dodać, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jako właściwy w tej materii, gdyż w zakresie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zastosowanie mają wyłącznie przepisy regulujące zasady ponoszenia kosztów między stronami, do której to materii nie należą koszty nieopłaconej pomocy prawnej.