III SA/Wa 589/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie Sędzia WSA Hieronim Sęk (sprawozdawca), Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wykreślenia wpisu zastawu skarbowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] lipca 2008r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz W.K. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Wnioskiem z dnia 22 lutego 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. wystąpił do Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. (dalej: Naczelnik US) o wpisanie do rejestru zastawów skarbowych zastawu skarbowego na ruchomości w postaci samochodu osobowego Opel Omega, stanowiącego własność W. K. (dalej: Strona lub Skarżący). Powołał się na art. 27 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, dalej: u.s.u.s.) w związku z art. 42 i art. 44 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.), wskazując, iż wartość pojazdu wynosi 14.200 zł. Do wniosku dołączona została decyzja z dnia [...] stycznia 2008 r. o solidarnej odpowiedzialności Strony za zobowiązania spółki cywilnej "W." i wspólnika za nieopłacone przez Spółkę i wspólnika należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 34.129,11zł. 2. Naczelnik US w dniu 5 marca 2008 r. dokonał wpisu do rejestru zastawów skarbowych ww. pojazdu, informując o tym Stronę. 3. Pismem z dnia 22 kwietnia 2008 r., uzupełnionym pismem z dnia 27 maja 2008 r., Strona wniosła o wykreślenie dokonanego wpisu do rejestru zastawów skarbowych. Podkreśliła, że wartość samochodu nie przekracza kwoty wskazanej w art. 41 § 1 O.p z uwagi na zły stan techniczny. Samochód wymaga kosztownego remontu, a jego właścicielem jest również żona dłużnika na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej. 4. Naczelnik US decyzją dnia [...] lipca 2008 r. odmówił wykreślenia wpisu zastawu skarbowego obciążającego samochód Strony. Wskazał, że zgodnie z art. 42a § 1 O.p., wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu. W tej sprawie wskazana przesłanka nie wystąpiła, gdyż Strona jest właścicielem pojazdu obciążonego zastawem. 5. W odwołaniu z dnia 13 sierpnia 2008 r. Strona wywodziła, że organ podatkowy nie uwzględnił okoliczności, że wartość przedmiotu zastawu skarbowego była niższa niż 10.600 zł, nie uwzględniono jego stanu technicznego wskazanego w oświadczeniu Strony i jego małżonki, nie dokonano oględzin, nie powołano biegłego celem ustalenia wartości pojazdu, a także nie wskazano sposobu, w jaki obliczono wartość pojazdu. 6. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IS) decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdził, że spełnione zostały przesłanki do ustanowienia zastawu skarbowego, tj. wydano i doręczono decyzję o odpowiedzialności Strony za zobowiązania podatkowe. Ponadto, wierzyciel we wniosku wskazał ruchomość będącą przedmiotem ustawowego prawa zastawu - samochód osobowy marki Opel Omega i poinformował, że jego wartość wynosi 14.200 zł. Zdaniem Dyrektora IS wskazana przez wierzyciela wartość samochodu odpowiadała wartości rynkowej wykazanej w "Informatorze Rynkowym Samochodów Osobowych". Przepisy zaś Ordynacji podatkowej dotyczące ustanowienia zastawu skarbowego nie wskazują na konieczność powołania biegłego celem ustalenia wartości ruchomości podlegającej zastawowi skarbowemu. Dyrektor IS podniósł, że z art. 27 u.s.u.s. oraz art. 41 § 1 O.p. wynika, iż zabezpieczenie w postaci zastawu skarbowego na ruchomości można dokonać na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych. Ustanowienie zastawu na ruchomości będącej przedmiotem współwłasności na zasadzie małżeńskiej wspólności majątkowej jest więc zgodne z prawem. Z kolei przesłanki wygaśnięcia zastawu skarbowego, na które powoływano się w odwołaniu - art. 42 § 5 O.p. , nie występują w sprawie. 7. W skardze z dnia 25 lutego 2009 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o jej zmianę z uwzględnieniem art. 234 O.p. oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W przypadku nieuwzględnienia powyższego wniósł o powołanie biegłego celem oszacowania rzeczywistej wartości przedmiotu zastawu skarbowego oraz dokonanie oględzin przedmiotu zastawu. Zarzucił naruszenie: - art. 41 § 1 O.p. przez nieuwzględnienie okoliczności, iż przedmiot zastawu skarbowego w chwili jego ustanowienia nie reprezentował wartości oznaczonej ww. przepisem, tj. co najmniej 10.600 zł, - art. 122 O.p. przez fakt, iż organy podatkowe nie wyjaśniły wszelkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, - art. 187 § 1 O.p. przez nie rozpatrzenie przez organy podatkowe w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym nie powołanie biegłego celem oszacowania wartości przedmiotu zastawu skarbowego. W uzasadnieniu powołano się na okoliczności podnoszone w toku postępowania przed organami podatkowymi, w szczególności dotyczące wartości pojazdu, jego stanu technicznego, barku wyceny rzeczoznawcy, ustalenie wartości pojazdu niezgodnie z rzeczywistością, brak sprawdzenia stanu pojazdu. W ocenie Skarżącego należało przeprowadzić ekspertyzę mającą na celu określenie rzeczywistej wartości pojazdu, powołując w tym celu biegłego. Przyjęcie wartości pojazdu w oparciu o "Informator Rynkowy Samochodów Osobowych" było niewystarczające, gdyż nie odzwierciedla on wartości konkretnego pojazdu, przy uwzględnieniu stanu w jakim się znajduje. Ponadto stosowany jest dla samochodów sprawnych, bezwypadkowych. 8. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika US. I. Stosownie do przepisów art. 27 ust. 1-2a u.s.u.s. należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych (ust. 1); do zastawu tego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych (ust. 2); zastaw ten wpisuje się do rejestru zastawów skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 O.p. (ust. 2a). Odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej oznacza, że wartość poszczególnych rzeczy lub zbywalnych praw majątkowych mających być przedmiotem zastawu musi spełniać także kryterium wartościowe. Mianowicie w świetle art. 41 § 1 in fine O.p. w dniu ustanowienia zastawu wartość ta musi wynosić co najmniej 10.600 zł (dla roku 2008 zgodnie z pkt 1 obwieszczenia Ministra Finansów z dnia 21 sierpnia 2007 r. w sprawie wysokości kwot wymienionych w art. 41 § 1 i w art. 112 § 1 pkt 3 ustawy - Ordynacja podatkowa, M.P. Nr 54 poz. 614). Ustawowe prawo zastawu ograniczone więc zostało do przedmiotów (praw) o wskazanej wartości lub większej. Skoro tak, to tego rodzaju okoliczność winna być uwzględniana w toku realizacji tegoż prawa zastawnego. Przedmioty (prawa) o niższej wartości od wskazanej kwoty granicznej nie są bowiem objęte ustawowym prawem zastawu. Tym samym prawnie wadliwe jest objęcie wpisem do rejestru zastawów skarbowych rzeczy ruchomej lub zbywalnego prawa majątkowego o wartości w dniu wpisu mniejszej niż 10.600 zł. Dokonanie zatem wpisu wymaga poprzedzenia go sprawdzeniem wartości rzeczy lub prawa nim obejmowanego. O uprawnieniach organu podatkowego w analizowanym zakresie (badaniu wartości przedmiotu zastawu) świadczy także art. 45 w związku z art. 39 § 1 i 2 O.p. Zgodnie z tymi przepisami organ podatkowy dokonuje spisu rzeczy ruchomych oraz praw majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego, czyli składników spełniających podane kryterium kwotowe. W tym względzie wykorzystać może instytucję wezwania strony do złożenia oświadczenia o rzeczach ruchomych (zbywalnych prawach majątkowych), które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego. Niezależnie więc od pewnej niedoskonałości regulacji prawnych w omawianej płaszczyźnie nie do zaakceptowania w świetle zasad konstytucyjnych byłoby czynienie wpisów w rejestrze zastawów skarbowych z naruszeniem jednoznacznie brzmiącej normy prawnej statuującej kryterium wartościowe zastawianych przedmiotów (praw). W konsekwencji wpisy dokonane wbrew wymogom ustawowym powinny być wykreślane. Organ podatkowy winien sprawować pieczę nad tym, aby dokonane wpisy nie uchybiały prawu, a stwierdzone przypadki wpisania przedmiotów (praw) nie spełniających kryterium kwotowego były wykreślane w celu wygaśnięcia zastawu skarbowego. Nie może bowiem funkcjonować w obrocie prawnym zastaw skarbowy na rzeczach ruchomych (zbywalnych prawach majątkowych) spod niego wyłączonych – o zbyt niskiej wartości. Słusznie więc organ odwoławczy wartość pojazdu zaliczył do przesłanek umożliwiających dokonanie wpisu. Oceniając jednak prawidłowość dokonanego wpisu, a tym samym istnienie podstaw do jego wykreślenia w związku ze złożonym przez Stronę wnioskiem naruszył przepisy postępowania dotyczące ustaleń faktycznych w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym niżej. II. W ocenie Sądu uzasadniony był zarzut skargi dotyczący uchybienia art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Zgodnie ze wskazanymi przepisami w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz mają obowiązek zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tym wymogom organy orzekające nie sprostały. Kluczowa dla oceny zasadności żądania wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych kwestia wartości samochodu przez organ pierwszej instancji w ogóle nie została wyjaśniona. Decyzja z dnia [...] lipca 2008 r. nie odnosi się do niej. Z kolei organ odwoławczy poświecił jej jedynie dwa zdania wskazując, że wartość pojazdu w kwocie 14.200 zł została podana przez wierzyciela (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) i że odpowiada ona wartości rynkowej wykazanej w "Informatorze Rynkowym Samochodów Osobowych". Tak lakoniczne ustalenia nie mogły zostać zaakceptowane przez Sąd. Przede wszystkim są gołosłowne. W aktach sprawy, a przypomnieć należy, że Sąd wydaje wyrok na ich podstawie (art. 133 § 1 ab initio ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego pozwalającego na ocenę, że wskazana wartość pojazdu jest prawidłowa. Powoływanie się przy wskazaniu wartości pojazdu na bliżej nieokreślone źródło dotyczące jego wartości ("Informator Rynkowy Samochodów Osobowych") jest w takiej formule nie do zweryfikowania nie tylko przez Stronę, ale i przez Sąd. Aby wskazany Informator mógł być podstawą ustaleń faktycznym należało go włączyć do akt jako dowód. Tylko w ten sposób możliwa byłaby ocena przyjętych ustaleń faktycznych. Brak zaś materiału dowodowego w najważniejszej dla załatwienia spawy płaszczyźnie czyni wyrażoną ocenę istnienia danej okoliczności dowolną. W myśl bowiem art. 191 O.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oczywistym jest, że jeśli brak dowodów to nie sposób mówić o udowodnieniu określonej okoliczności. O dowolności oceny świadczy również pominięcie części materiału dowodowego, w tym przypadku twierdzeń Strony dotyczących stanu technicznego samochodu objętego zastawem skarbowym (oświadczenie z dnia 18 kwietnia 2008 r. oraz pismo z dnia 22 kwietnia 2008 r.). Nie przeprowadzenie ustaleń w analizowanym zakresie mogło spowodować, iż przyjęta wartość jest niezgodna z rzeczywistą wartością przedmiotu zastawu w dacie jego ustanowienia. Strona bowiem wskazywała na różne wady pojazdu, które mogły wpłynąć na obniżenie jego wartości i w konsekwencji nie przekroczenie ustawowej wielkości 10.600 zł, będącej przesłanką warunkującą prawidłowość ustanowienia zastawu. III. W ponownie prowadzonym postępowaniu Naczelnik US wyeliminuje nieprawidłowości, o których była mowa wyżej. W szczególności dokona zebrania materiału dowodowego w taki sposób, który pozwoli na ocenę wartości przedmiotu zastawu w dniu jego ustanowienia. Dowodami może być przy tym wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 O.p.). Jeśli okaże się, że dokonanie ustaleń faktycznych będzie wymagało wiadomości specjalnych organ będzie mógł powołać biegłego w celu wydania opinii. IV. W tej sytuacji przedwczesna była ocena, czy uchybiono art. 41 § 1 O.p. odmawiając wykreślenia samochodu z rejestru zastawów skarbowych. Aby ocenić ten aspekt sprawy niezbędne jest dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych, a tego zabrakło. V. Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Według natomiast art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, na podstawie art. 152 ww. ustawy, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o wskazane przepisy orzekł jak w sentencji. VI. Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, a także koszty zastępstwa procesowego, o czym stanowi art. 205 § 4 oraz art. 212 § 1 P.p.s.a. Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy, zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 440 zł, stanowiącą sumę uiszczonego w sprawie wpisu sądowego (200 zł) i wynagrodzenia ustanowionego w sprawie radcy prawnego (240 zł).