VI SA/Wa 534/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2009 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej P. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. VI SA/Wa 534/09 UZASADNIENIE Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy Uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w K. (zwanej dalej "Komisją Egzaminacyjną"). Na mocy powyższej uchwały ustalono negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką P.K. (dalej jako "skarżąca"). Jak wynika z uzasadnienia uchwały, P. K. uzyskała z testu wyboru 189 punktów. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez P. K. liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. W odwołaniu skarżąca zakwestionowała jako wadliwe pytanie nr 109 testu. Jednocześnie skarżąca wniosła o ponowne przeliczenie punktów i wydanie decyzji stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku jej egzaminu. Minister Sprawiedliwości nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącej, ustosunkowując się do podniesionej przez nią argumentacji w sposób następujący. Kwestionowane było pytanie nr 109, o treści: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna: A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej, B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego, C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia". Minister wyraził pogląd, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie jest odpowiedź A, natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi B. Zdaniem organu nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, a więc - jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może ona skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Wskazał, iż w tym wypadku odpowiedź na skarżone pytanie wynika wprost z przepisu prawa, tj. art. 398(5) §1 k.p.c, w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się ... "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej", a więc w konsekwencji jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem 7 dniowego terminu zakreślonego na zgłoszenie takiego wniosku, przeto dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Organ powołał się na orzecznictwo i doktrynę prawa dotyczące przedmiotowego problemu prawnego. Podstawą prawno-materialną wskazaną w zaskarżonej decyzji był art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). P. K. wniosła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 75 lit. i ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez sformułowanie pytania nr 109 w sposób pozwalający na udzielenie dwóch prawidłowych odpowiedzi, co w konsekwencji doprowadziło do uznania odpowiedzi na ww. pytanie za nieprawidłową, a tym samym, wskutek nie zaliczenia punktu za tę odpowiedź – do uznania wyniku egzaminu konkursowego skarżącej za negatywny. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez zaliczenie jako poprawnej odpowiedzi na pytanie nr 109 udzielonej przez skarżącą, a tym samym uznanie wyniku egzaminu za pozytywny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie podzielając podnoszonej przez P. K. argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada przy tym celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż zapadła ona w wyniku postępowania egzaminacyjnego, które częściowo nie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującym prawem, co w stosunku do skarżącej miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W myśl art. 75 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze: 1. nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, zwanego dalej "egzaminem konkursowym", 2. aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego, 3. wpis na listę aplikantów adwokackich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 75c ust. 2. uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego, 4. nie można odmówić wpisu osobie spełniającej warunki, o których mowa w ust. 2 i 3, 5. do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich przepisy art. 5-8 i art. 68 stosuje się odpowiednio. Stosownie natomiast do treści art. 75i: 1. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt, 2. test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy, 3. pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, 4. z przebiegu egzaminu konkursowego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji uczestniczący w egzaminie konkursowym. Członkowie komisji mogą zgłaszać uwagi do protokołu, 5. Przewodniczący komisji przesyła Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia. Sąd doszedł do przekonania, iż nie można podzielić argumentacji skarżącej co do wadliwego sformułowania pytania testowego nr 109. Przepis art. Art. 3985 § 1 k.p.c. stanowi bowiem jednoznacznie, iż "skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. W celu udzielenia właściwej odpowiedzi na pytanie nr 109, przepis powyższy należy czytać łącznie z art. 387 § 3 k.p.c., zgodnie z którym: "orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji zażądała doręczenia. (...)". Wskazywany przez skarżącą na potwierdzenie tezy o dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej bez uprzedniego złożenia wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem przepis § 4 k.p.c. ("Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi") dotyczy w ocenie Sądu sytuacji wniesienia tych środków zaskarżenia przez tzw. podmioty kwalifikowane: Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich, wyposażone w przedmiotowe uprawnienie na mocy art. 3985 § 2 k.p.c. ("Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli strona zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem - od chwili doręczenia orzeczenia stronie". W powyższym zakresie zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowo uzasadniona. Korzystając z przysługującego na mocy art. 134 § p.p.s.a. uprawnienia do przeprowadzenia kontroli legalności decyzji poprzez badanie sprawy poza zarzutami i wnioskami skargi, Sąd doszedł do przekonania, iż w ramach procedury kwalifikacyjnej doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, w myśl którego: "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W wypadku skarżącej – P. K. – naruszenie polegało na ustaleniu negatywnego wyniku egzaminu testowego w sytuacji, w której stan faktyczny polegający na stwierdzeniu uzyskania 189 punktów, a zatem braku 1 punktu dla uzyskania wyniku pozytywnego z całości egzaminu, oparty został o kilka wadliwie sformułowanych pytań testowych. Były to pytania nr: 75, 186, a także 82. Mianowicie – co do dwóch pierwszych pytań możliwe było udzielenie więcej niż dwóch prawidłowych odpowiedzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa, gdyż poruszone w tych pytaniach problemy prawne Sąd uznał za niemożliwe do jednoznacznego rozstrzygnięcia na podstawie literalnego brzmienia przepisów prawnych, zaś co do trzeciego Sąd stwierdził, iż na skutek omyłki autora testu brak jest właściwej odpowiedzi wśród propozycji zamieszczonych w teście. Skarżąca udzielając na ww. pytania odpowiedzi, które zostały ocenione jako niewłaściwe, gdyż były niezgodne z kluczem odpowiedzi, poniosła tym samym konsekwencje nieprawidłowego sformułowania pytań, co jest niesłuszne i pozostaje w sprzeczności z wyżej powołanym przepisem prawa materialnego. Powyższe naruszenie w rozpoznawanej sprawie miało istotny wpływ na jej wynik, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, iż już wskazanie jednego wadliwego pytania w odniesieniu do skarżącej zmieniałoby treść rozstrzygnięcia przy brakującym jednym punkcie dla uzyskania wymaganych 190 punktów. Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Według klucza poprawna odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", oparta na treści art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżąca wybrała odpowiedź "A". Zdaniem Sądu sam fakt niewłaściwego powołania przez organ w tzw. "kluczu odpowiedzi" art. 923 i 9351 k.c., dotyczące stosunków między małżonkami pozostającymi w separacji w odniesieniu do powołania do dziedziczenia z ustawy – nie przesądza z góry wadliwości stawianego pytania. Zdaniem Sądu niejednoznaczność stanu prawnego dotyczącego omawianej kwestii wynika przede wszystkim z treści art. 614 § 1 k.r. i op., który stanowi: "Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej". Sąd zauważa, iż przepis prawa materialnego regulujący co do zasady problem prawny postawiony w zadanym pytaniu, tj. art. 923 § 1 k.c. ("Małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne") może być traktowany jako lex specialis, o którym mowa w art. 614 § 1 k.r. i op. in fine. Wskazywać na to może wykładnia systemowa: treść Art. 614 § 3 k.r. i op. ("Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy"), przy jednoczesnym rozumieniu art. 923 § 1 k.c. jako przepisu o charakterze humanitarnym, rodzącym uprawnienie o charakterze obligacyjnym mające na celu ochronę podstawowych praw wdowca bądź wdowy. Reasumując – nie przesądzając jednoznacznego rozwiązania postawionej w powyższym pytaniu kwestii prawnej należy stwierdzić, iż możliwa jest na gruncie obowiązującego prawa obrona dwóch spośród trzech proponowanych odpowiedzi, co dyskwalifikuje wartość ww. pytania egzaminacyjnego. (podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 630/09). Odnośnie pytania nr 186 Sąd doszedł do wniosku, iż w tym wypadku nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. (podobnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 485/09, w wyroku z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 563/09). Pytanie brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd zważył, iż przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 k.p.a. Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. Zdaniem Sądu - analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Natomiast z poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym. Pytanie nr 86, które brzmiało: "według kodeksu cywilnego, umowa najmu nieruchomości lub pomieszczenia zawarta na czas dłuższy niż rok A. musi być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności, B. musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności, C. powinna być zawarta na piśmie dla celów dowodowych" – jest sformułowane w sposób wadliwy w świetle art. 660 k.c., zgodnie z którym: "Umowa najmu nieruchomości lub pomieszczenia na czas dłuższy niż rok powinna być zawarta na piśmie. W razie niezachowania tej formy poczytuje się umowę za zawartą na czas nie oznaczony". Powołany przepis prawa materialnego, na podstawie którego sformułowane zostało powyższe pytanie egzaminacyjne, jako skutek niezachowania formy pisemnej wprowadza wystąpienie odmiennego skutku, aniżeli wynikający z nieformalnej umowy stron. Jest to skutek "ad eventum", a nie "ad probationem" przewidziany w propozycji odpowiedzi wskazanej w kluczu jako prawidłowa. Prawidłowej w myśl prawa pozytywnego odpowiedzi wśród propozycji w ogóle nie było. (podobne stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zajął w sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 378/09, sygn. akt 665/09, sygn. akt 521/09). Jak wynika z powyższego – w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można uznać za zasadne pozbawienie skarżącej punków za odpowiedzi udzielone na wyżej wymienione pytania egzaminacyjne o numerach 75, 186 oraz 82, co winno być wzięte pod uwagę przy ponownej ocenie wyniku egzaminu P. K. przez Ministra Sprawiedliwości przy ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek niniejszego wyroku. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w sentencji. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.