I SA/Wa 140/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik WSA Joanna Skiba Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. sprawy ze skargi Akademii [...] im. [...] w K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę. Minister Infrastruktury, decyzją z [...] listopada 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzją z [...] czerwca 2008 r. nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] lutego 1961 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w K. gm. kat. [...] przy ul. [...], ozn. [...] kat. [...], lwh [...], o pow. [...] m2 z całej nieruchomości o pow. [...] m2. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że wywłaszczenie opisanej w decyzji nieruchomości dokonano w oparciu o ówcześnie obowiązujące przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Zaświadczeniem nr [...] z [...] marca 1960 r. Prezydium Rady Narodowej w m. K. Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego – zgodnie z lokalizacją ogólną ustaloną w założeniach projektowych zatwierdzonych na podstawie opinii Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego z 1 lipca 1958 r. – zatwierdziło lokalizację szczegółową przebudowy ul. [...]. Tym samym spełniony został warunek określony w przepisie art. 3 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. Zgodnie z art. 6 ustawy ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości. Z obowiązku tego ubiegający się o wywłaszczenie był zwolniony, jeżeli prowadzenie rokowań natrafiłoby na trudne do pokonania przeszkody, a w szczególności jeżeli osoba właściciela lub jego miejsce pobytu były nieznane. Prezydium Rady Narodowej m. K. zaniechało przed wszczęciem postępowania starań mających na celu ustalenie adresów zamieszkania właścicieli przedmiotowej nieruchomości, co w konsekwencji uniemożliwiło wystąpienie do nich z propozycją dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, jak również uzyskanie informacji o śmierci F.P., który zmarł w dniu 2 maja 1960 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, iż rokowania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości zostały przeprowadzone z rażącym naruszeniem art. 6 ustawy. Organ wskazał również, iż decyzja wywłaszczeniowa z [...] lutego 1961 r. oraz całe postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone w stosunku do osoby zmarłej, bowiem F.P. zmarł w dniu 2 maja 1960 r. Dodatkowo należy wskazać, iż aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1960 r. Rep. [...] F.P. darował swój udział – 2/3 przedmiotowej nieruchomości dzieciom – K.P. i I.M.. W niniejszej sprawie zarówno wnioskodawca wywłaszczenia jak i organ wywłaszczeniowy nie ustalili właścicieli, mimo iż w dniu 7 listopada 1960 r. wiadomo było, że w księdze wieczystej jest zgłoszony wniosek o zmianę właściciela. Zgodnie z orzecznictwem sądowym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, opubl. LEX nr 82653, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, opubl. OSP rok 2004, Nr 3, poz. 33, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, opubl. Lex Nr 190564) prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione musi być jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych. W skardze na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] listopada 2008 r. Akademia [...] im. [...] w K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] czerwca 2008 r. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to: 1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2008 r. w sytuacji, gdy ustalone na podstawie zgromadzonych dowodów fakty wskazały na konieczność odmiennego orzeczenia co do istoty sprawy poprzez uchylenie decyzji Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2008 r. i odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] lutego 1961 r. nr [...]; 2. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegające na przyjęciu, że decyzja Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] lutego 1961 r. została wydana z rażącym naruszeniem; 3. naruszenie art. 140 kpa w związku z art. 107 § 1 i 3 kpa polegające na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, z którego nie wynikają okoliczności wskazane w/w przepisach; 4. naruszenie art. 7, 77, 80 kpa polegające na tym, że organ nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji gdyby Sąd nie podzielił zasadności podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, których konsekwencją jest wadliwe ustalenie stanu faktycznego, to strona skarżąca zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości polegające na błędnym przyjęciu, iż wydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności w/w decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Decyzją tą organ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję, którą stwierdził nieważność orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] lutego 1961 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w Krakowie szczegółowo opisanej w komparycji decyzji. Celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 kpa. Natomiast przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie istnienia jej wad. Organ nadzoru dokonując oceny czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa, wyjaśnia stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanej decyzji. W rozpoznawanej sprawie organ nadzoru uznał, że kontrolowane orzeczenie z [...] lutego 1961 r. jest nieważne gdyż rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Jednym z rażących naruszeń prawa dających podstawę do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia organ uznał to, że postępowanie wywłaszczeniowe toczyło się w stosunku do osoby nieżyjącej, a kontrolowane orzeczenie z [...] lutego 1961 r. skierowane zostało również do osoby, która w dacie jego wydania nie żyła. Jest bowiem bezsporne, co potwierdziła także kserokopia skróconego odpisu aktu zgonu, że wskazany w orzeczeniu F.P. zmarł w dniu 2 maja 1960 r. Rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby zmarłej uznać należy za rażące naruszenie prawa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych licznie i od dawna co pozwala uznać je za utrwalone. Poza orzeczeniami powołanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji można dodatkowo jeszcze wskazać na wyroki wcześniejsze, jak wyrok NSA z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83 – OSPiKA z 1984 r. z. 5, poz. 108, czy wyrok NSA z 17 grudnia 1998 r. sygn. akt IV SA 2272/97 niepubl. F.P. umierając utracił zdolność prawną, a w konsekwencji zdolność procesową. Od momentu śmierci nie mógł być stroną postępowania. Zatem wadliwość orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] lutego 1961 r. polega na tym, że zostało ono skierowane do osoby nieistniejącej. Zgodnie z powołanymi wyżej wyrokami skierowanie decyzji do zmarłego pociąga za sobą nieważność decyzji. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stanowisko to podziela w pełni. Już tylko ta wadliwość orzeczenia uzasadniała stwierdzenie jego nieważności. Zbędne jest więc ocenianie przez Sąd zgodności z prawem pozostałych wad tego orzeczenia, które organ nadzoru wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, a które uznał za również uzasadniające nieważność tego orzeczenia. Nieskuteczne są więc zarzuty skargi odnoszące się do pozostałych ustaleń i ocen organu nadzoru zawartych w zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.