II GSK 32/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk (spr.) Protokolant Paulina Piasecka po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 794/09 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. Zasądza od T. W. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 794/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę T. W. (dalej także skarżący) i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. I. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym sprawy: Skarżący w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. Uchwałą nr [...] z [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu na 188 punktów. Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o jej zmianę, uznanie za prawidłowe udzielonych przez siebie odpowiedzi na pytania nr 98, 99, 100, 103, 139, 187, 206, 225 oraz 238 i stwierdzenie, że uzyskał on pozytywny wynik z egzaminu. Ponadto podniósł błędne ustalenie przez Komisję Egzaminacyjną osiągniętego przez niego wyniku, który po podliczeniu wszystkich zaliczonych przez Komisję punktów powinien wynosić 189, a nie 188 punktów. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej k.p.a.) w zw. z art. 33¹º ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Po ponownym sprawdzeniu kart odpowiedzi i przeliczeniu punktów Minister stwierdził prawidłowość uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania dotyczących wadliwego sformułowania wskazanych wyżej pytań. Uwzględniając skargę T. W. na powyższą decyzję WSA w W. w uzasadnieniu wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania testowego nr 139, przez co uchybił w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Poza tym Sąd podzielił zarzuty skarżącego dotyczące wadliwości pytania testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską nr 100. Pytanie nr 100 brzmiało "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią było "C". Skarżący natomiast udzielił na to pytanie odpowiedzi "A". Odnoście tego pytania Sąd stwierdził, że ma rację skarżący, iż żaden przepis powołanej w pytaniu ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej k.p.c.) nie stanowi, że niedołączenie apelacji stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu. Dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. Pytanie nr 139 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą: A. przysługuje, B. nie przysługuje, C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego". Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B". Skarżący jako prawidłową wskazał odpowiedź "A". Odnośnie tego pytania wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżący wskazał na różnorodność orzecznictwa Sądu Najwyższego związanego z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały siedmiu sędziów SN, na którą powołuje się organ. W tej sytuacji Sąd uznał za nieuprawniony pogląd organu o jednolitym stanowisku w orzecznictwie i literaturze potwierdzającym, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem. Sąd, nie przesądzając na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, która z odpowiedzi wskazanych w pytaniu testowym nr 139 jest jednoznacznie prawidłowa, zwrócił uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które winny znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w wywodach Ministra Sprawiedliwości. Odnosząc się do pozostałych zakwestionowanych pytań Sąd stwierdził, że pytania testowe nr 98, 99, 103, 187, 206, 225 oraz 238 mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. II. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w W. z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 794/09, wniósł Minister Sprawiedliwości. Organ wnoszący skargę kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Powyższemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie nr 100 egzaminu konkursowego nie spełnia wymagań, o jakich mowa w treści przepisu, podczas gdy pytanie to jest w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości narusza przepisy prawa procesowego dotyczące niewłaściwego jej uzasadnienia w przypadku pytania testowego nr 139. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż nie można się zgodzić ze stanowiskiem Sądu I instancji w zakresie pytania nr 100. W ocenie organu nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Treść pytania wprost wskazuje bowiem, iż do wniosku nie została dołączona apelacja, co oznacza, iż złożone pismo zawiera braki uniemożliwiające jego rozpoznanie. W takiej sytuacji jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C". Skoro w pytaniu wskazano, że strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to jedyna prawidłowa odpowiedź brzmiała: przewodniczący wzywa stronę do uzupełniania tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu pisma. Podkreślono, że pytanie to zostało sformułowane wyłącznie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i w pełni realizuje wymagania stawiane konstrukcji pytań testowych przez art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Kasator wskazał nadto, że nie sposób zaakceptować twierdzenia Sądu I instancji, że Minister Sprawiedliwości nie wykazał jasno okoliczności przekonywujących o trafności rozstrzygnięcia w zakresie pytania nr 139. Stwierdzono, iż Minister Sprawiedliwości podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, stosownie do art. 7, 8, 77 oraz 80 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do zarzutów postawionych przez skarżącego dotyczących pytania nr 139 z wykorzystaniem odpowiedniej argumentacji prawnej i przytoczeniem właściwych przepisów i wyjaśnił powody, dla których nie uznał zarzutów wadliwości pytania nr 139. Dokonana również została szczegółowa analiza zarzutów skarżącego, uwzględniająca przepisy ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Kodeks spółek handlowych. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, kwestionowane przez skarżącego i Sąd I instancji pytanie nr 139 testu egzaminacyjnego, zostało skonstruowane prawidłowo, zgodnie z ww. przepisami i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi, która jednoznacznie wynikała z przepisów i norm prawnych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną T. W. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, iż zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zarzutami skargi kasacyjnej, a na podstawie art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę T. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości. Zarzuty skargi kasacyjnej oparto na obydwu podstawach z art. 174 p.p.s.a. W procesie kontroli legalności decyzji Sąd pierwszej instancji stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 339 ustawy o radcach prawnych odnośnie sformułowania pytania testu egzaminacyjnego nr 100. Przepis prawa materialnego, który w ocenie Sądu pierwszej instancji został naruszony, w stanie prawnym wiążącym dla sprawy brzmiał "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź". Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji co do nieprawidłowej konstrukcji pytania testu egzaminacyjnego nr 100, które dotyczy skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji bez równoczesnego jej załączenia. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji z przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c. nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie apelacji było brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 130 § 1 k.p.c. Dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło o tym, iż jest to brak formalny podlegający uzupełnieniu. Zatem zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie odnośnie konstrukcji pytania testu egzaminacyjnego nr 100 jest nieuzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że pytania na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny i niebudzący żadnych wątpliwości. Sposób sformułowania pytań testowych nie może wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się od kandydatów na aplikację (patrz: wyrok NSA z dnia 19 listopada 2008 r., II GSK 641/08). Kolejny zarzut skargi kasacyjnej, to naruszenie przepisów postępowania polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że decyzja Ministra Sprawiedliwości zawiera nieprawidłowe uzasadnienie, które nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., co do pytania testu egzaminacyjnego nr 139 na egzamin konkursowy na aplikację radcowską. Pytanie nr 139, które brzmiało "zgodnie z kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia powództwa przeciwko spółce o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą: A. przysługuje, B. nie przysługuje, C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego. Problematyka ujęta w tym pytaniu była wielokrotnie poddawana analizie zarówno przez judykaturę jak i doktrynę. Podjęta uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. wpisana do Księgi zasad prawnych nadal nie ujednoliciła stanowiska w tej sprawie i poddana została krytyce. Organ oceniając prawidłowość konstrukcji pytania testu egzaminacyjnego nr 139 powołał się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia na zróżnicowane stanowiska w tej sprawie, przywołując również cytowaną uchwałę 7 sędziów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nieuzasadnionym jest stanowisko Sądu I instancji, w którym uznano konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o poglądy doktryny w zakresie prawidłowości pytania nr 139. Koniecznym natomiast jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji i udzielenie odpowiedzi, czy pytanie testu egzaminacyjnego nr 139 wobec zróżnicowanych stanowisk spełnia wymogi przepisu 339 ustawy o radcach prawnych. Uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ T. W. po doliczeniu 1 punktu za nieprawidłowo skonstruowane pytanie testu egzaminacyjnego nr 100 uzyskał 189 punktów, zatem rozstrzygnięcie, co do prawidłowości pytania nr 139 zdecyduje jaki będzie ostateczny wynik egzaminu na aplikację radcowską. Z tych względów zarzut skargi kasacyjnej z punktu 2-ego jest uzasadniony. Sąd pierwszej instancji prowadząc ponownie postępowanie oceni pytanie testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską nr 139 w świetle wymagań jakie musi spełniać zgodnie z wymogami art. 339 ustawy o radcach prawnych, uwzględniając bogate orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349).