II GSK 1056/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 851/09 w sprawie ze skargi T. V. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w W. I Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. V. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Relacjonując stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm., zwanej dalej ustawą o radcach prawnych), po rozpatrzeniu odwołania T. V., utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] września 2008 r., ustalającą dla T. V. negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przeprowadzonego w dniu [...] września 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów, tymczasem zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. Odnosząc się do pytania nr 139, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą: A. przysługuje B. nie przysługuje C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego", wskazał, że poprawną odpowiedzią według klucza była odpowiedź "B", natomiast T. V. jako właściwą zaznaczył odpowiedź "A". Minister Sprawiedliwości podał, że przepis art. 250 k.s.h. w związku z art. 252 § 1 k.s.h. wymienia osoby i organy, które posiadają legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Z brzmienia art. 250 k.s.h. wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa w przepisie, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jego członkom. Uprawnienie to przysługuje zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Organ podkreślił, że powyższe stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 1 marca 2007 r., w sprawie o sygn. akt III CZP 94/06, której nadano moc zasady prawnej. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy zaznaczył także, że odmienne poglądy wyrażane przez doktrynę, jak i wcześniej przez inne składy orzekające SN, opierały się na wykładni celowościowej i systemowej, prowadząc do niedopuszczalnego wykreowania mocą orzeczenia sądowego pożądanej, ale niewyrażonej w przepisie normy prawnej. Argumentacja Sądu Najwyższego potwierdza, że treść przyjętej uchwały stanowi literalne odzwierciedlenie treści przepisu art. 250 k.s.h. Wobec powyższego, w ocenie organu, twierdzenie skarżącego zawarte w odwołaniu, że pytanie nie opierało się na treści przepisu, ale na uchwale SN jest chybione. Minister Sprawiedliwości zauważył, że znajomość uchwał Sądu Najwyższego, które uzyskują moc zasad prawnych, stanowi fragment znajomości prawa, gdyż wiedza z zakresu prawa polega na umiejętności prawidłowym odkodowaniu norm prawnych z przepisów. Ze względu na powyższe, odpowiedź "B" jest jedyną prawidłową odpowiedzią, a pytanie nr 139 odpowiada wymogom określonym w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę T. V. zarzucił Ministrowi Sprawiedliwości, że ten nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania nr 139, w związku z powyższym uznał, że organ w zaskarżonej decyzji w sposób istotny uchybił art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, gdyż skarżący uzyskał jeden punkt mniej od wymaganego minimum, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. U podstaw wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). II W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zaskarżając to orzeczenie w całości domagał się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, w szczególności przepisów art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przez niesłuszne przyjęcie, że pytanie nr 139 testu konkursowego na aplikację radcowską zostało sformułowane w sposób niewłaściwy i nie odpowiada wymogom określonym w ustawie o radcach prawnych, gdyż jest niejednoznaczne i nieprecyzyjne, dotyczy niejednoznacznego zagadnienia prawnego, a odpowiedź była możliwa w oparciu o skomplikowany proces wykładni przepisów prawnych, nadto wiąże się z koniecznością opowiedzenia się po stronie jednego z rozbieżnych stanowisk prezentowanych w doktrynie i w orzecznictwie, zamiast wynikać z treści przepisów prawa, podczas gdy w rzeczywistości właściwa interpretacja obowiązujących przepisów powadzi do stwierdzenia, że prawidłowa odpowiedź na pytanie nr 139 wynika bezpośrednio z treści art. 250 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. 2) postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja zawiera niewłaściwe uzasadnienie w zakresie prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 139 testu konkursowego na aplikację radcowską, podczas gdy analiza decyzji prowadzi do wniosku, że jej uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Uzasadniając swoje zarzuty Minister Sprawiedliwości powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wskazującą że odpowiedź na pytanie nr 139 wynika wprost z literalnego brzmienia art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Minister Sprawiedliwości wskazał, że podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, stosownie do art. 7, 8, 77 oraz 80 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji przytoczył właściwe przepisy, dokonał ich wykładni oraz wskazał powody, dla których nie uznał zarzutów co do rzekomej wadliwości pytania nr 139. Nadto odniósł się do orzeczeń i poglądów doktryny, które skarżący podniósł w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Decyzja Ministra Sprawiedliwości zawiera zatem uzasadnienie faktyczne i prawne, co oznacza, że spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji uwzględniający skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z motywów wyroku Sądu I instancji wynika, że w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji Minister Sprawiedliwości nie wykazał bowiem dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności rozstrzygnięcia w zakresie spornego pytania testowego nr 139. W obrębie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Minister Sprawiedliwości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie m.in. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest usprawiedliwiony. Wynikający z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. obowiązek uchylenia kontrolowanej decyzji powstaje wówczas, gdy po pierwsze w toku jej kontroli sąd uzna, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, po wtóre ustali, że stwierdzone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o ile w kontrolowanym wyroku podjęto próbę wykazania wpływu potencjalnego uchybienia na wynik sprawy ("jeden punkt mniej od wymaganego minimum" – uzasadnienie wyroku), to w żadnej mierze nie wykazano powodów, dla których Sąd I instancji uznał, że kontrolowana decyzja narusza art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazać przy tym należy, że w ocenianej przez Sąd I instancji decyzji Minister Sprawiedliwości odnosząc się do poprawności konstrukcji spornego pytania wykazywał, iż prawidłowa odpowiedź na to pytanie wynika wprost z treści art. 250 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. Organ podkreślił też, że nie tylko samą prawidłowość tego stanowiska, ale również fakt, iż stanowi ono literalne odzwierciedlenie treści przepisu art. 250 k.s.h. potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 1 marca 2007 r., w sprawie o sygn. akt III CZP 94/06. Ponadto uzasadnienie ocenianej decyzji odnosi się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz do wskazanych tam odmiennych stanowisk doktryny i orzecznictwa poprzez stwierdzenie, że krytyczne oceny doktryny dotyczące spornej regulacji zawierają jedynie wnioski de lege ferenda, niemające znaczenia dla oceny uprawnień odwołanego członka zarządu w zakresie wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z ustawą, ze względu na jednoznaczną treść obowiązującego prawa. Odnosząc się zaś do orzecznictwa przyjmującego odmienne niż Minister stanowisko, organ wskazał na moc zasady prawnej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., sygn. akt III CZP 94/06, jako ostatecznie przełamującej różne poglądy zawarte w tym orzecznictwie. W tym stanie rzeczy brak jest jakichkolwiek powodów do uznania, że kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja narusza art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym nie istniały powody do jej uchylenia z przyczyn określonych w art. 145 § 1pkt 1 lit. c p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Sprawiedliwości w sposób zgodny z wymogami rzetelnej procedury uzasadnił prezentowaną tezę o poprawności konstrukcji pytania nr 139. Otwartym problemem jest natomiast poprawność tej tezy z przepisami prawa materialnego, gdyż takiej oceny Sąd I instancji nie dokonał, co czyni co najmniej przedwczesnym zarzut skargi kasacyjnej obejmujący naruszenie art. 331 ust. 3 i art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.