II GZ 222/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 13 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 286/09 w zakresie oddalenia wniosku o zwrot wpisu i zasądzenie kosztów dojazdu i utraconego zarobku w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W dniu 3 grudnia 2008 r. na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w B. skarżący cofnął skargę oraz wniósł o zwrot uiszczonego wpisu. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 347/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. umorzył postępowanie sądowe w sprawie i oddalił wniosek skarżącego o zwrot wpisu. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 37/09, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. Przyczyną uchylenia zaskarżonego orzeczenia był brak podpisu jednego z członków składu orzekającego na sentencji postanowienia. Na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w B., w dniu 3 września 2009 r. skarżący podtrzymał cofnięcie skargi oraz złożył wniosek o zwrot wpisu od skargi i o zwrot kosztów dojazdu oraz utraconego zarobku, w związku ze stawiennictwem w Sądzie. Postanowieniem z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 286/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w punkcie pierwszym umorzył postępowanie sądowe, w punkcie drugim oddalił wniosek o zwrot wpisu i zasądzenie kosztów dojazdu i utraconego zarobku. W uzasadnieniu postanowienia podano, że umorzenie postępowania nastąpiło na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w wyniku skutecznego cofnięcia skargi, zaś fakt, iż cofnięcie skargi nastąpiło już na posiedzeniu w dniu 3 grudnia 2008 r. przesądził o odmowie zwrotu wpisu (art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając zaś wniosek skarżącego o zwrot kosztów dojazdu na rozprawy i utraconego zarobku, Sąd pierwszej instancji podał, że zgodnie z art. 205 § 3 p.p.s.a. zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności (z tytułu niezbędnych kosztów postępowania) oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne. Takimi przepisami są dekret z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie należności świadków i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 48, poz. 284 ze zm.). W szczególności z art. 13 w zw. z art. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1950 r. wynika, iż odszkodowanie za utracony zarobek i zwrot kosztów podróży przysługuje stronie jedynie wówczas, gdy została ona wezwana do sądu i jej stawiennictwo określono jako obowiązkowe. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, zarówno na rozprawę w dniu 3 grudnia 2008 r. jak i 3 września 2009 r. nie był wzywany do osobistego stawiennictwa, lecz jedynie zawiadamiany o terminie rozprawy, z wyraźnym zaznaczeniem, że jego stawiennictwo nie jest obowiązkowe. W związku z powyższym zdaniem Sądu również wniosek o zwrot utraconego dochodu i kosztów przejazdu nie zasługiwał na uwzględnienie, na podstawie art. 205 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 13, art. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. J. B. złożył zażalenie zaskarżając w całości punkt drugi tego postanowienia i wniósł o jego zmianę w tym zakresie poprzez zarządzenie zwrotu wpisu od skargi w całości lub co najmniej w połowie lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego punktu w całości i zwrócenie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o dopuszczenie dowodu z protokołu rozprawy z dnia 3 grudnia 2008 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Bk 332/08 na okoliczność, że skarżący nie wyrażał zgody na rozprawę w niniejszej, kolejnej sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono obrazę art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę zwrotu wpisu przez Sąd na podstawie wskazanych przepisów i nieuwzględnienie okoliczności, że brak przesłanek do zwrotu wpisu nastąpił z winy sądu, który wyznaczył rozprawę wbrew wyraźnej i wielokrotnej woli skarżącego – dysponenta prawa do skargi i konstytucyjnego prawa do sądu, a przez to wydane orzeczenie o odmowie zwrotu wpisu narusza zasadę słuszności i konstytucyjne prawa skarżącego o charakterze podmiotowym. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przyznał, że faktem jest wycofanie skargi dopiero na rozprawie, jednakże okoliczność, że do rozprawy doszło wbrew woli skarżącego, nakazywała obciążyć kosztami postępowania Skarb Państwa za skutki niewłaściwego działania sądu. Wynika to z odpowiedniego stosowania zasady słuszności, o jakiej mowa w art. 208 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, gdyż postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. Odnosząc się w pierwszej kolejności do odmowy uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku o zwrot uiszczonego wpisu należy podać, że zgodnie z treścią przepisu art. 232 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego, jeżeli odrzucenie lub cofnięcie nastąpiło przed wysłaniem odpisu skargi organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, a także odpisu środka odwoławczego albo skargi o wznowienie postępowania innym stronom, zaś zgodnie z art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie połowę wpisu od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, z tym że posiedzenie mediacyjne nie wyłącza zwrotu. Skoro skarżący, jak sam przyznał wystąpił ze stosownym wnioskiem dopiero na posiedzeniu, w dniu 3 grudnia 2008 r., wobec wyżej przytoczonych przepisów nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie było podstaw prawnych do zwrotu skarżącemu uiszczonego wpisu od skargi. Odnosząc się do zarzutów skarżącego, należy wyjaśnić, że na powyższą ocenę Sądu nie miały wpływu podnoszone okoliczności dotyczące wyznaczenia rozprawy wbrew jego woli, gdyż takiej przesłanki dla zwrotu uiszczonego wpisu od cofniętej skargi Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje. Podstawy zwrotu wpisu nie mógł także stanowić przywołany przez stronę art. 208 p.p.s.a., zgodnie z którym niezależnie od wyniku sprawy, sąd może włożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów – w całości lub w części – wywołanych jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem. "Niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie" dotyczy zachowania strony w trakcie postępowania sądowego, zaś adresatem tej normy jest Sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że to Sąd ma możliwość dokonania oceny zachowania strony i w związku z tym dokonania określonego w tym przepisie ukształtowania zwrotu kosztów. Wobec powyższego zupełnie nieusprawiedliwione jest wnioskowane przez skarżącego na podstawie tego przepisu obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa za skutki niewłaściwego działania Sądu. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów dotyczących odmowy zasądzenia kosztów dojazdu i utraconego zarobku, należy wskazać, że stosownie do treści art. 205 § 1 p.p.s.a do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony oraz równowartość utraconego zarobku. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji zasady ustalania wysokości należności związanych z osobistym działaniem strony w postępowaniu regulują przepisy dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym. Zgodnie z art. 13 dekretu w przypadku, gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności z tytułu jej udziału w postępowaniu sądowym, przyznaje się ją w wysokości przewidzianej dla świadków. Zauważyć jednak należy, że równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie stanowi niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście tylko wówczas, gdy strona zostanie wezwana do stawiennictwa obowiązkowego, co wynika z porównania z regulacjami zawartymi w odrębnych przepisach (art. 2 i 3 w zw. z art. 13 dekretu o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym). Powyższe stanowisko przyjął także NSA w postanowieniu z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II GZ 129/09 oraz postanowieniu z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II GZ 39/08. Nadto taką sytuację w postępowaniu sądowoadministracyjnym przewiduje art. 91 § 3 p.p.s.a. dotyczący wezwania do osobistego stawiennictwa (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, str. 487). Nie miała ona jednak miejsca w niniejszej sprawie, skoro stawiennictwo J. B. na rozprawie zarówno w dniu 3 grudnia 2008 r., jak i w dniu 3 września 2009 r. nie było obowiązkowe (zawiadomienia o rozprawie doręczone skarżącemu w dniu 10 listopada 2008 r. oraz w dniu 7 sierpnia 2009 r.). Brak było więc podstaw do zasądzenia zwrotu należności w postaci utraconego zarobku i kosztów dojazdu. Mając na uwadze wskazane powody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.