II SA/Gd 324/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 9 kwietnia 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 3 marca 2009 r. odmawiającą skarżącemu pomocy w formie bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na zakup 1 tony węgla, grzejnika do ciepłej wody oraz pomocy w wyrębie drzewa. Skarżący oświadczył w skardze, że zrezygnował z kupna węgla oraz grzejnika do ciepłej wody i zwrócił się do Sądu o przyznanie zapomogi w wysokości 700 zł, a w przypadku uznania że kwota ta jest za duża o zmniejszenie jej i przyznanie mu świadczenia w wysokości "chociaż 477 zł". Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez organ II instancji: Skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o zapomogę na zakup 1 tony węgla, grzejnika do ciepłej wody oraz pomocy w wyrębie drzewa. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na poprawę sytuacji materialnej skarżącego w związku z otrzymaną pomocą finansową od syna w kwocie 7.300 zł oraz otrzymanym z KRUS w styczniu 2009 r. wyrównaniem dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 1631,90 zł. Miesięczny dochód skarżącego to 939,72 zł, co zdaniem organu powinno zabezpieczyć podstawowe potrzeby skarżącego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący podniósł, że pomoc od syna trafiła do rąk opiekunki, dokonał darowizny domu na rzecz syna, a jego zadłużenie w bankach przekracza otrzymane z KRUS wyrównanie. Rozpoznając powyższe odwołanie Kolegium ustaliło, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód to emerytura i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 939, 72 zł. Ponadto skarżący korzysta z pomocy odpłatnych usług opiekuńczych oraz dożywiania z 50% odpłatnością. W październiku 2008 r. otrzymał zasiłek specjalny celowy na częściowe pokrycie kosztów opału. Otrzymana od syna kwota 7.300 zł. przeznaczona została na remont domu. Wedle oceny Kolegium, nie zachodzi szczególna okoliczność uzasadniająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego zasiłku, a topole o których pisze skarżący zostały porąbane i ułożone w komórce przy pomocy sąsiada już w październiku 2008 r. Dalej Kolegium podniosło, iż skarżący w marcu 2009 r. dokonał darowizny nieruchomości o wartości 140.000 zł na rzecz syna, zapewniając sobie jedynie dożywotnią służebność mieszkania. Z daniem Kolegium, skarżący nie wykorzystał i nie zabezpieczył sobie tym samym własnych środków, możliwości i uprawnień, o których mowa w art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało ponadto, że w marcu 2009 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował na zasiłki celowe kwotą 12.400 zł, z czego skorzystało 14 osób samotnie gospodarujących oraz 78 rodzin. Średnia wysokość pomocy to 134, 78 zł. Wypłacono także dwa zasiłki celowe w kwocie 500 zł. Z uwagi na niewystarczające środki jakimi dysponuje ośrodek, pomoc została ograniczona. Odpowiadając na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do powyższej odpowiedzi na skargę skarżący podniósł, że pomoc należała się przede wszystkim jemu, gdyż jest bardzo biedny. Ponownie zarzucił także, niechęć pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej do jego osoby, efektem której jest nieprzyznanie zapomogi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zgodnie z § 2 tego przepisu kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższa regulacja oznacza, iż Sąd rozpoznając niniejszą sprawę kontroluje, czy postępowanie organów administracji było zgodne z przepisami prawa postępowanie to normującymi oraz czy organy rozstrzygając kwestię zasiłku specjalnego, prawidłowo zastosowały normy prawa materialnego mające do tej kwestii zastosowanie. Konsekwencją takiego ukształtowania roli sądu administracyjnego w kontroli działania organów administracji publicznej jest brak możliwości merytorycznego rozstrzygania o uprawnieniach lub obowiązkach będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Innymi słowy, Sąd nie ma prawnej możliwości decydowania o przyznaniu bądź odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego zapomogi. Nawet w przypadku uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, co nie ma miejsca w niniejszym postępowaniu, Sąd nie mógłby przyznać skarżącemu świadczenia, o które wnosił w skardze. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, stwierdzić należy, iż postępowanie zarówno Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, jak i Kolegium Odwoławczego przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami prawa. Organy obu instancji także prawidłowo zastosowały normy prawa materialnego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Brzmienie powyższego przepisu wyraźnie wskazuje na wyjątkowość przyznawania specjalnego zasiłku celowego do sytuacji szczególnie uzasadnionych. Instytucja ta jest wyjątkiem od zasady udzielania pomocy osobom spełniającym określone ustawą kryterium dochodowe i powinna być przez organy administracji stosowana jako ostateczna forma pomocy. Podkreślić należy wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Celem analizowanej regulacji jest stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe (zob. Komentarz do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz). Jak trafnie zauważyło Kolegium w zaskarżonej decyzji, rozstrzygając o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego, należy mieć na uwadze cel pomocy społecznej wyrażony w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl wskazanego przepisu, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że pomoc społeczna przyznawana jest jedynie w sytuacji, gdy określona osoba nie jest w stanie nawet przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości prawnych, zarobkowych, majątkowych przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Podkreślenia wymaga to, iż słowo "przezwyciężyć" stanowi o doraźnym i tymczasowym charakterze pomocy społecznej. Pomoc ta nie może stać się stałym źródłem utrzymania dla jej beneficjentów. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowego postępowania stwierdzić należy, że skarżący w oczywisty sposób nie wykorzystuje swoich zasobów, uprawnień i możliwości do zabezpieczania swoich potrzeb życiowych. Trafnie zauważyło Kolegium, że skarżący przekazał na rzecz syna nieruchomość, zabezpieczając sobie jedynie prawo dożywotniego mieszkania. Nie było przeszkód prawnych, aby w zamian za przekazanie synowi domu, ustalono na rzecz skarżącego rentę, choćby w niewielkiej wysokości. Ponadto skarżący uznając, iż żyje w niedostatku, posiada uprawnienie żądania alimentów ze strony syna, na zasadach określonych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Na marginesie zauważyć należy, że skarżący oświadczył na rozprawie, iż syn pracuje w Niemczech jako doradca osób zakładających własne firmy, należy więc się spodziewać, iż byłby on w stanie obowiązek alimentacyjny wykonać. Tylko bowiem w przypadku, gdyby wykorzystanie opisanych możliwości okazałoby się niemożliwe z przyczyn niezależnych od skarżącego, można byłoby rozważać przyznanie mu zasiłku specjalnego. Kontynuując uznać także należy za trafną ocenę dokonaną przez Kolegium, iż nie zachodzi przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący dostał od syna 7.300 zł na remont mieszkania. Pieniądze te częściowo zostały przeznaczone na cel objęty wnioskiem o zasiłek – założono centralne ogrzewanie, a zatem grzejnik na wodę stał się zbędny. Na rozprawie przed Sądem skarżący przyznał, że kwota ta przekazana została przez syna do rąk opiekunki, aby sam "nie miał kłopotów z Ośrodkiem Pomocy Społecznej, który zarzuca mu że jest bogaty". Skarżący przyznał także, że dostał od syna 500 zł na węgiel, co wskazuje jednoznacznie, że jest on w stanie zaopatrzyć się w opał wykorzystując własne możliwości. Ustalenia organów w tym zakresie uznać zatem należy za prawidłowe. Z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, że skarżący dokonał ścięcia i zabezpieczenia topoli przed złożeniem wniosku o przyznanie zasiłku specjalnego również na ten cel. Organy obu instancji słusznie zauważyły, iż skoro problem ten został już przez skarżącego rozwiązany, to nie ma podstaw do udzielenia na ten cel zasiłku, gdyż pomoc społeczna służy przezwyciężaniu trudności, a nie jest rekompensatą za ich pokonanie. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, Nr 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.