I OZ 1066/09

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt IV SO/Po 14/09 odrzucającego wniosek K. T. o nałożenie grzywny na Prezesa Sądu Rejonowego (...) postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SAB/Po 16/09 odrzucił jako niedopuszczalną skargę K. T. z dnia 12 marca 2009 r. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego (...) w przedmiocie przyjęcia ustnego wniosku do protokołu. Sąd uznał, że Prezes Sądu Rejonowego nie był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, gdyż skarżący domagał się wydania zaświadczenia w sprawie, która była przedmiotem postępowania o wykroczenia, a więc w sprawie, która nie jest sprawą indywidualną rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Sąd uznał, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wydawania zaświadczeń, w tym przepisy mówiące o obowiązku wydania postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia (art. 219 k.p.a. ) i prawie do zażalenia na takie postanowienie. W dniu 8 kwietnia 2009 r. K. T. złożył ponownie wniosek o wydanie zaświadczenia w trybie art. 217 k.p.a., opisującego zachowanie pracowników Sekretariatu Wydziału (...) Sądu Rejonowego (...), którzy uniemożliwili mu fotografowanie dokumentów zgromadzonych w aktach o sygn. akt (....). W dniu 6 lipca 2009 r. K. T. złożył skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego (...) w przedmiocie wydania zaświadczenia zgodnie z jego wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2009 r., której to skardze nie nadano biegu, o czym poinformowano skarżącego. K. T. wniósł o nałożenie grzywny na Prezesa Sądu Rejonowego (...) za niedopełnienie obowiązku wynikającego art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt IV SO/Po 14/09, Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek K. T. o nałożenie grzywny w trybie art. 55 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na Prezesa Sądu Rejonowego (...). Sąd wskazał, że prezes sądu powszechnego, w którym rozstrzygane są sprawy o wykroczenia, w przypadkach o których mowa w art.156 § 1-4 k.p.k. w związku z art. 38 § 1 k.p.w. nie występuje w charakterze organu administracji publicznej w rozumieniu art. 217 § 1 w związku z art. 5 § 2 pkt 3, czy też z pkt 5 i 6 k.p.a. Dlatego też zainteresowany w sprawie o wykroczenie (strona, podmiot określony w art.416 k.p.k., obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy) nie mogą żądać wydania zaświadczeń w oparciu o art. 217 k.p.a. z akt sprawy o wykroczenia, gdyż w doktrynie "zaświadczenie" oznacza przewidziane w przepisach prawnych potwierdzenie pewnego stanu rzeczy przez właściwy organ państwowy lub społeczny na żądanie zainteresowanej osoby (J.Lang, Zaświadczenia w rozumieniu kpa, Organizacja, Metody, Technika 1988 nr 2 s.14 ). Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro prezes sądu nie występuje w charakterze organu administracji publicznej, to nie dotyczą go obowiązki, o których mowa w art. 54 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji niedopuszczalnym jest żądanie nałożenia grzywny w trybie art. 55 § 1 tej ustawy, wobec niezastosowania się do obowiązków z art. 54 § 2 ustawy. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że wniosek skarżącego o wymierzenie grzywny należało odrzucić jako niedopuszczalny. Na to postanowienie K. T. złożył obszerne zażalenie, w którym raz jeszcze wywodził, że prezes sądu powszechnego jest organem administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie wskazać należy, że postępowanie sądowoadministracyjne regulują przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). I tak, zgodnie z art. 1 tej ustawy, normuje ona postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Stosownie natomiast do art. 3 § 2 wskazanej ustawy, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Na mocy § 3 cytowanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Jak natomiast stanowi art. 217 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zgodnie z tym przepisem, tylko wydawanie zaświadczeń przez organ administracji publicznej jest uregulowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do słowniczka zamieszczonego w art. 5 § 2 k.p.a., organami administracji publicznej są ministrowie, centralne organy administracji rządowej, wojewodowie, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 (to jest inne organy państwowe oraz inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych). Zaświadczenie jest zatem pochodną istniejących faktów lub stanu prawnego i wraz ze zmianą tych faktów lub stanu prawnego zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom. Przy czym, podkreślić należy, że działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego - regulującego wydawanie zaświadczeń - nie można stosować do rozpoznania i rozstrzygania wniosków, które wymagają dokonania autorytatywnej konkretyzacji. Przyjęcie, że zaświadczenie jest formą dostateczną do obrony praw jednostki nie jest zgodne z regułą prawa do obrony. W związku z tym należy dojść do wniosku, że zaświadczenie, o którym mowa w art. 217 k.p.a., w powiązaniu z wymogiem uprawdopodobnienia interesu prawnego wnioskodawcy, nie będzie aktem obejmującym wszelkie zdarzenia o znaczeniu faktycznym dla ubiegającego się, ale aktem - wprawdzie różnym do decyzji administracyjnych i postanowień wydawanych w toku postępowania administracyjnego - niemniej, mającym na celu urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego wymaganego przez prawo, względnie potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego ze względu na interes prawny osoby ubiegającej się o zaświadczenie, a więc do której odnosi się przepis ustawy określający jej uprawnienie, obowiązek, powinność itp. Przedmiotem zaświadczenia w rozumieniu wskazanego przepisu nie mogą być zatem opisy działania lub zachowania innej osoby w odrębnym postępowaniu oraz ocena ich legalności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 1997 r., sygn. akt I SA 1377/96). W niniejszej sprawie, skarżący złożył wniosek o wydanie zaświadczenia w trybie art. 217 k.p.a., opisującego zachowanie pracowników Sekretariatu Wydziału (...) Sądu Rejonowego (...), którzy uniemożliwili mu fotografowanie dokumentów zgromadzonych w aktach o sygn. akt (...). Następnie, skarżący złożył wniosek o nałożenie grzywny na Prezesa Sądu Rejonowego (...) w trybie art. 55 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (który przewiduje możliwość wymierzenia organowi grzywny za niewykonanie obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 wskazanej ustawy, to jest za nieprzekazanie skargi sądowi administracyjnemu). Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zwrócić uwagę, że zgodnie z przytoczoną wyżej treścią art. 5 § 2 k.p.a., Prezes Sądu Rejonowego mógłby być uznany za organ administracji publicznej, gdyż jest innym, niż organ administracji publicznej organem państwowym, ale tylko wtedy, gdyby był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Skarżący domagał się natomiast wydania zaświadczenia w sprawie, która była przedmiotem postępowania o wykroczenie, a więc w sprawie, która nie jest indywidualną sprawą rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Zatem zaświadczenie, którego domagał się skarżący nie jest zaświadczeniem, określonym w art. 217 k.p.a., w związku z czym należy uznać, że w niniejszej sprawie Prezes Sądu Rejonowego (...) nie wykonywał obowiązków z zakresu administracji publicznej. Zasadnie zatem wniosek skarżącego o wymierzenie grzywny został odrzucony, jako niedopuszczalny. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.