II FZ 39/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 647/09 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 29 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 647/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu D. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że z przedłożonych przez stronę pism i oświadczeń wynikało, iż D. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku i nie osiąga dochodów, a w utrzymaniu pomagają mu rodzice. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została zawieszona na początku 2009 r., natomiast wykazane w deklaracji PIT-36 za 2008 r. dochody brutto w kwocie 3.730,54 zł pochodziły ze sprzedaży towarów zajętych przez komornika. W 2008 i 2009 roku D. G. przeszedł dwa zabiegi operacyjne i aktualnie jest w trakcie rehabilitacji. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia czy prowadzić działalności gospodarczej. Po wezwaniu do uzupełnienia wniosku skarżący przedstawił wyciągi z firmowych rachunków bankowych z ujemnym saldem w wysokości ok. 300 zł oraz kserokopię umowy najmu lokalu należącego do C. Sp. z o.o. w G. Ponadto wskazał m. in., że formalnie jest w związku małżeńskim z I. G., jednakże pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej i nie posiada wiedzy dotyczącej wysokości jej dochodów i majątku. Skarżący ponownie zaznaczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy nie posiadają żadnych oszczędności, a ich miesięczny dochód wynosi ok. 1.500 zł. Jednocześnie przyznał, że jest właścicielem 80.498 udziałów w G. Sp. z o.o. w upadłości o wartości nominalnej 8.049.800 zł. Na dalszym etapie postępowania (w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego) D. G. podkreślał, że ciąży na nim obowiązek utrzymania dwojga małoletnich dzieci, które obecnie - w związku z jego trudną sytuacją majątkową - pozostają na wyłącznym utrzymaniu matki. Skarżący podkreślił, że jego żona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w motywach rozstrzygnięcia argumentował, że skarżący nie wykazał okoliczności dających podstawę do zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). D. G. przedstawiał bowiem wybiórczo informacje dotyczące zarówno jego sytuacji finansowej, jak i osobistej. Początkowo nie ujawniał m. in. ani faktu posiadania udziałów w spółce (o wartości przekraczającej 8 mln zł) ani pozostawania w związku małżeńskim czy posiadania dzieci. Sąd wyjaśnił również, że dane uzyskane w innej sprawie sądowoadministracyjnej skarżącego potwierdzały, że prowadzi on z żoną wspólne przedsięwzięcia gospodarcze. Zdaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, fakt pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej oraz nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego nie zwalnia ich z obowiązku wzajemnej pomocy (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W zażaleniu D. G. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że strona jest w stanie uiścić wpis sądowy. Skarżący argumentował, że dochody uzyskiwane przez żonę nie mają żadnego znaczenia, gdyż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji. D. G. wskazał ponadto, że ciąży na nim obowiązek utrzymania dwojga małoletnich dzieci. W odniesieniu do posiadanych przez niego udziałów G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością znajdującą się w stanie upadłości skarżący podkreślił, że Sąd powinien rozważyć, czy wartość nominalna tych udziałów odzwierciedla ich wartość realną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie jest natomiast rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że informacje dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego były przekazywane w sposób wybiórczy, co istotnie podważało wiarygodność prezentowanej przez stronę argumentacji. Uzasadnione wątpliwości mógł przede wszystkim budzić fakt niewykazania przez D. G. w formularzu PPF udziałów w spółce o znacznej wartości nominalnej (8.049.800 zł) i ujawnienie tej okoliczności dopiero na wyraźne wezwanie Sądu. Niejasne pozostawały również wyjaśnienia skarżącego odnoszące się do jego relacji z żoną. Z jednej bowiem strony D. G. twierdził, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i rozdzielności majątkowej i nie dysponuje danymi o uzyskiwanych przez nią dochodach, z drugiej zaś pominął fakt, że I. G. posiada udziały w C. Sp. z o.o. (o wartości 50.000 zł), w której wspólnikiem jest również spółka G., należąca do skarżącego. Ustaleniu, że małżonkowie biorą udział we wspólnych przedsięwzięciach gospodarczych skarżący nie zaprzeczył zresztą w żaden sposób w treści rozpoznawanego środka zaskarżenia. Ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych w zażaleniu wyjaśnienia wymaga, że ustrój rozdzielności majątkowej i faktyczna separacja nie wyłączają obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Stąd też sugestie skarżącego, że dochody i stan majątkowy żony pozostają bez znaczenia dla sprawy nie mogły być ocenione jako uzasadnione. Na uwzględnienie nie zasługiwały również twierdzenia skarżącego dotyczące konieczności ustalenia przez Sąd rzeczywistej wartości udziałów w G. Sp. z o.o. postawionej w stan upadłości. W tym zakresie należy w pełni podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który w treści kwestionowanego postanowienia słusznie wskazywał, że obowiązek wykazania rzeczywistej wartości posiadanych przez stronę udziałów ciąży na skarżącym, a nie na Sądzie. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż nie dysponuje środkami dostatecznymi na poniesienie kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.