III SA/Wr 514/09

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 września 2009 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i z małoletnim dzieckiem, a jego rodzina utrzymuje się: z jego wynagrodzenia za pracę (1.341, 67 zł brutto) oraz z zasiłku wychowawczego w wysokości 400 zł, jaki jego żona ma pobierać od 16 września 2009 r. (w lipcu i sierpniu br. otrzymywała świadczenie urlopowe w łącznej wysokości 523, 26 zł). Dodał, że ich wydatki kształtują się następująco: koszty związane z utrzymaniem mieszkania- 720 zł; koszty żywności - 400 zł; koszty utrzymania dziecka- 420 zł. W piśmie z dnia 21 września 2009 r. skarżący oświadczył, że za samo wynajęcie mieszkania płacą 460 zł, a nadto zobowiązani są pokrywać następujące wydatki: opłata za energię elektryczną- 67, 41 zł; za gaz (za 2 m-ce)- 144, 27 zł. Skarżący poinformował, że jego rodzice zamieszkują z nimi, a pobierają świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 3.169, 72 zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymują zasiłek rodzinny na dziecko (48 zł) i otrzymali jednorazowo w maju br. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1.000 zł. Na wstępie wskazać należy, iż stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym zwanej dalej "u.p.s.a." (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych należało, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 u.p.s.a., umorzyć jako bezprzedmiotowe (punkt 2 sentencji). Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Podkreślić należy, że wbrew postulatom skarżącego aby "nie mieszać jego rodziców do sprawy", akurat przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy ma to istotne znaczenie, bowiem badana jest wówczas całościowo sytuacja materialna wnioskodawcy. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów postępowania nie jest bowiem istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich), w szczególności jeśli weźmie się pod uwagę, że rodzice skarżącego zamieszkują z jego rodziną, zapewne partycypują w kosztach utrzymania, a ich dochody umożliwiają udzielenie skarżącemu pożyczki czy zaciągnięcie dla niego kredytu w banku. Dodać należy, że z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż na członkach rodziny (zwłaszcza na linii rodzice- dziecko) ciąży obowiązek niesienia pomocy (art. 87 KRO). To, że ktoś znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej z tego uprawnienia rezygnuje jest jego wewnętrzną sprawą, tym niemniej tak sytuacja nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku. Zauważyć również należy, że skarżący -mimo wezwania- nie wykazał (nie udokumentował), że ponosi miesięczne wydatki w wysokości wskazywanej we wniosku, w szczególności, że koszt utrzymania dziecka wynosi 420 zł, a koszty utrzymania mieszkania - 720 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.