I FZ 10/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2010r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wa 495/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku od towarów i usług za 1999r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009r., sygn. akt VIII SA/Wa 495/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podał, że skarżący wystąpił do tegoż Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada żadnego majątku, zaś jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej niemal w całości przeznaczany jest na utrzymanie mieszkania i rodziny - żony i 2 synów. Do wniosku załączył kopie zeznania PIT - 36 za 2008r., z którego wynika przychód 1.457.340 zł, koszty uzyskania przychodu 1.446.899 zł, dochód 10.440 zł. Dodatkowo na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał kserokopie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika, że jego małżonka w dniu 5 sierpnia 2009 r. podjęła działalność gospodarczą. Wnioskodawca wyjaśnił przy tym, że żona nie uzyskuje jeszcze dochodu, jednakże twierdzenia tego nie poparł żadnymi dokumentami. Ponadto skarżący załączył kopie zawiadomień o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych i wyjaśnił, że w chwili obecnej nie ma możliwości dokonywania na tych rachunkach żadnych operacji. Dodatkowo wnioskodawca nadesłał zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania i rodziny, które kształtują się na poziomie wyższym o kilkadziesiąt złotych od jego miesięcznego dochodu wynoszącego – wedle jego oświadczenia – 2500 zł brutto, w związku z czym niezbędna jest pomoc najbliższej rodziny. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała zwolnienie go z kosztów sądowych. W ocenie Sądu wątpliwości budzi zwłaszcza zestawienie danych odnośnie miesięcznego dochodu brutto wykazanego w formularzu PPF (ok. 2500 zł) z dochodem rocznym wynikającym z formularza PIT - 36 (10.440 zł). Ponadto Sąd stwierdził, że skarżący nie wypełnił należycie wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a."), przez co uniemożliwił Sądowi dokładną weryfikację wiarygodności niektórych danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz o pozytywne rozpatrzenie wniosku w oparciu o dotychczas złożone dokumenty, które – zdaniem skarżącego – w sposób wystarczający obrazują jego sytuację finansową, zwłaszcza formularz PIT – 36, spełniający wymogi "skarbowego dokumentu rozliczeniowego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 P.p.s.a.). W świetle powyższych uwag należy przyjąć, że postanowienie Sądu pierwszej instancji w pełni odpowiada przepisom prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne jest stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał jakoby jego sytuacja majątkowa uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu trafnie przyjęto, że wnioskodawca w sposób wybiórczy odniósł się do wezwania referendarza sądowego w przedmiocie uzupełnienia dokumentacji mającej zobrazować jego sytuację finansową. Wprawdzie do wniosku skarżący załączył część spośród żądanej dokumentacji, jednakże nie nadesłał przede wszystkim dokumentów, z których wynikałyby informacje na temat faktycznej zdolności zarobkowej jego małżonki. W świetle art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązujących oboje małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny według swych możliwości zarobkowych i majątkowych oraz współdziałania dla dobra rodziny, kwestia ta ma istotne znaczenie, tym samym zaniechanie w tym zakresie uniemożliwiło ustalenie i ocenę rzeczywistego statusu majątkowego skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wątpliwości wzbudza zestawienie danych odnośnie miesięcznego dochodu brutto wykazanego w formularzu PPF (ok. 2500 zł) z dochodem rocznym wynikającym z formularza PIT - 36 (10.440 zł). W tym miejscu – nawiązując do zarzutów zażalenia – należy również wskazać, że ani Sąd pierwszej instancji ani tutejszy Sąd nie kwestionuje wiarygodności danych wynikających z formularza PIT – 36. Jednakże trzeba mieć na uwadze, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą chociażby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, czy amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że tymi stosunkowo wysokimi przychodami skarżący może dysponować według własnego uznania. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, iż zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa, a taki charakter ma w istocie instytucja prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o treść art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.