II SA/Ol 656/09

Dnia 6 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2009 roku sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Rektora z dnia [...] nr [...] w sprawie zawieszenia postępowania w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku [...] I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. zasądza od Rektora na rzecz skarżącego P. B. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Dziekan Wydziału powiadomił P. B. o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia go z listy studentów Wydziału Nauki o Żywności w roku akademickim 2008/2009. Jednocześnie stosownie do art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zawiadomiono zainteresowanego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Na to postanowienie P. B. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie jako wydane z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że wydanie zaskarżonego postanowienia jest całkowicie bezzasadne i niedopuszczalne, dlatego musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Nie mogą bowiem toczyć się dwa postępowania w tej samej sprawie. Podniesiono, iż decyzją z dnia "[...]" Dziekan uchylił własną decyzję w sprawie skreślenia odwołującego z listy studentów. Jednocześnie postępowanie nie zostało umorzone, ani sprawa nie została rozstrzygnięta co do istoty. Rektor utrzymał taką decyzję w mocy, a decyzja Rektora stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i od tej pory gospodarzem sprawy jest sąd administracyjny. Wskazano, iż nie mogą toczyć się dwa postępowania administracyjne w przedmiocie skreślenia z listy studentów, gdyż jest to niedopuszczalne z punktu widzenia procesowego. Nie może również toczyć się jednocześnie postępowanie sądowe i administracyjne w tej samej sprawie. Z tych powodów zaskarżone postanowienie nie może się ostać, a zażalenie jest usprawiedliwione i konieczne. Jednocześnie P. B. odrębnym pismem procesowym złożonym w siedzibie organu w dniu "[...]" zażądał przeprowadzenia dowodu z dokumentów znajdujących się w biurze Rektora na okoliczność, że sprawy w przedmiocie jego skreślenia z listy studentów kierunku inżynieria toczą się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Ponadto wystąpił z żądaniem zawieszenia tego postępowania do czasu zakończenia wcześniej wszczętych postępowań, które nadal są w toku, gdyż nie zostały umorzone. P. B. podkreślił, iż nie mogą toczyć się dwa postępowania administracyjne w przedmiocie skreślenia z listy studentów, gdyż jest to niedopuszczalne z punktu widzenia procesowego. Z tego powodu, skoro wcześniej wszczęte postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone, drugie z tych postępowań winno zostać umorzone. Postanowieniem z dnia "[...]", Rektor stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów Wydziału Nauki o Żywności kierunku inżynieria chemiczna i procesowa w roku akademickim 2008/2009. Następnie postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Dziekan Wydziału, działając w trybie art. 98 § 1 w zw. z art. 101 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, odmówił zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z urzędu i nie zachodzą przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania określone w art. 97 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 98 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Zatem nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania wszczętego z urzędu. Niniejsze postanowienie, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, zostało doręczone stronie w dniu "[...]". W dniu "[...]" do organu I instancji wpłynęło zażalenie P. B. na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania z wnioskiem o jego uchylenie oraz zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołujący wskazał, iż błędne jest przekonanie organu, że postępowania wszczętego z urzędu nie można zawiesić. W niniejszej sprawie organ winien zawiesić postępowanie z urzędu do czasu wydania rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny. Nie mogą bowiem toczyć się dwa postępowania w przedmiocie skreślenia z listy studentów, jak również nie może toczyć się jednocześnie postępowanie sądowe i administracyjne w tej samej sprawie. Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Rektor utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż dopuszczalność fakultatywnego zawieszenia postępowania administracyjnego dotyczy jedynie postępowania wszczętego na żądanie strony. W rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało natomiast wszczęte z urzędu, zatem brak jest podstawowej przesłanki do zawieszenia postępowania jaką jest wszczęcie postępowania na wniosek strony, która wystąpiła o zawieszenie postępowania. Organ nie mógł zatem zawiesić toczącego się postępowania. Odnośnie przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania określonej w art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego wyjaśniono, że dopuszcza ona zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod tym pojęciem rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Organ ocenił, iż podnoszony przez stronę fakt nierozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie skargi na poprzednio wydaną decyzję o skreśleniu z listy studentów nie może stanowić zagadnienia wstępnego i rozstrzygnięcie Sądu w tym zakresie nie pozostaje w związku przyczynowym z prowadzonym obecnie nowym postępowaniem administracyjnym. Zatem organ nie może w oparciu o ten przepis zawiesić postępowania z urzędu. Na powyższe postanowienie P. B., reprezentowany przez radcę prawnego T. B. wniósł skargę, żądając stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia i poprzedzającego go postanowienia Dziekana, a także wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, iż postanowienie organu I instancji z dnia "[...]" zostało doręczone skarżącemu w dniu "[...]". W międzyczasie jednak skarżący, antycypując treść przyszłego rozstrzygnięcia Dziekana, złożył środek zaskarżenia w postaci zażalenia, które nadane zostało w dniu "[...]", zaś wpłynęło do organu w dniu "[...]". Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżący przedwcześnie złożył środek zaskarżenia, gdyż w tym czasie nie było jeszcze przedmiotu zaskarżenia – postanowienie nie weszło jeszcze do obrotu prawnego. Tym samym Rektor winien stwierdzić niedopuszczalność zażalenia, bowiem nawet jeśli skarżący przewiduje treść przyszłego rozstrzygnięcia, to i tak złożenie środka zaskarżenia przedwcześnie niweczy jego skuteczność. W takim przypadku postępowanie zażaleniowe nie zostaje wszczęte i niedopuszczalne było wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Rektor reprezentowany przez radcę prawną, E. G. wniósł o jej oddalenie oraz przeprowadzenie dowodu z akt sprawy załączonych do odpowiedzi na skargę w sprawach o sygn. II SA/Ol 517/09, II SA/Ol 402/09 i II SA/Ol 470/09. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, iż skarżący mógł zrealizować swoje prawo do złożenia zażalenia do dnia "[...]", co też uczynił. Jak podkreślono "z zachowania skarżącego należy domniemywać, że miał on możliwość zapoznania się z treścią postanowienia przed jego odbiorem na poczcie (mógł na przykład z łatwością dowiedzieć się przeglądając swoje akta w dziekanacie)." Zarzuty skargi są zatem bezpodstawne, zaś Rektor nie naruszył prawa. Stwierdzono, iż nawet w przypadku, gdyby Sąd uznał inaczej, to i tak, w ocenie organu, naruszenie to było małej wagi, gdyż nie wiązało się dla strony z żadnym negatywnym skutkiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na postanowienie Sąd dokonuje oceny, czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Wzruszenie aktu administracyjnego może nastąpić w przypadku, gdy kontrola wykaże, że narusza on przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 powołanej ustawy). W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl powołanego przepisu Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego określone zostały enumeratywnie w art. 97 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), natomiast możliwość fakultatywnego zawieszenia postępowania w sprawie wszczętej na żądanie strony określa art. 98 Kpa. W obu tych przypadkach zgodnie z art. 101 § 1 Kpa o postanowieniu w sprawie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej zawiadamia strony, przy czym jak wynika z § 3 tego przepisu na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania służy stronie zażalenie. Zgodnie zaś z treścią art. 141 § 2 Kpa zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od chwili jego ogłoszenia stronie. W sprawach nie uregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań - art. 144 Kpa. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Rektora z dnia "[...]" utrzymujące w mocy postanowienie Dziekana z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów Wydziału Nauki o Żywności kierunek inżynieria chemiczna i procesowa. W niniejszej sprawie bezsporny jest fakt, iż postanowienie organu I instancji zostało doręczone skarżącemu w dniu "[...]", co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Wprawdzie zażalenie na to postanowienie sporządzone przez skarżącego nie zawiera daty dziennej jego sporządzenia lecz z załączonej do pisma kserokopii koperty, w której przesyłka ta została przekazana organowi wynika, że została nadana w urzędzie pocztowym w dniu "[...]", zaś do organu wpłynęła w dniu "[...]". Słuszny jest zatem zarzut skarżącego, iż zażalenie zostało wniesione przed doręczeniem mu treści postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania. Skoro bowiem zgodnie z art. 141 § 2 Kpa zażalenie może być wniesione w ściśle określonym terminie, który zaczyna biec od daty doręczenia postanowienia lub jego ogłoszenia, to nie może budzić żadnej wątpliwości, że wniesione w tej sprawie zażalenie zostało z rażącym naruszeniem art. 141 § 2 Kpa. Jednocześnie niezrozumiałe jest dla Sądu stanowisko Rektora wyrażone w odpowiedzi na skargę, iż nawet w przypadku przyjęcia, że doszło w niniejszej sprawie do naruszenia prawa, to jest to naruszenie małej wagi, gdyż nie wiąże się dla strony z żadnym negatywnym skutkiem. Należy bowiem podkreślić, iż wśród naczelnych zasad regulujących postępowanie administracyjne w pierwszym rzędzie artykułowana jest zasada praworządności zwana także zasadą legalności wyrażona w art. 6 i początkowej części art. 7 Kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Nadto w treści zasady państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji RP mieści się prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich. Z tych samych powodów w państwie prawnym wymagane jest nie tylko zrozumiałe, precyzyjne i zgodne z innymi regułami, wynikającymi z istoty takiego państwa, unormowanie procedury, lecz również prawidłowe i ścisłe jej stosowanie w praktyce, w szczególności zaś jej przepisów, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania ( wyrok NSA z dnia 19 października 1999r. sygn. V SA 250/93, ONSA 1994, nr 2 poz. 84). Nadto stanowisko organu wskazuje, iż nie w pełni akceptowana jest konstrukcja środka zaskarżenia w postaci zażalenia, która opiera się na zasadzie skargowości. Samo postępowanie zażaleniowe jest bowiem postępowaniem skargowym, co oznacza, iż jest ono inicjowane tylko poprzez wniesienie takiego środka przez uprawnioną stronę. Organ nie może z urzędu wszcząć postępowania zażaleniowego, gdyż jest to niedopuszczalne (wyrok NSA z dnia 25 maja 1984r, sygn. II SA 2048/83, ONSA 1984, nr 1, poz. 5). Jednakże warunkiem skutecznego wszczęcia postępowania zażaleniowego jest wniesienie tego środka zaskarżenia w terminie przewidzianym w art. 141 § 2 Kpa. Należy również zaznaczyć, iż stosownie do art. 110 Kpa, który ma zastosowanie do postanowień na podstawie art. 144 Kpa, organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Oznacza to, że doręczenie lub ogłoszenie decyzji/postanowienia stanowi o ich wprowadzeniu do obrotu prawnego. W postępowaniu wstępnym organ odwoławczy/zażaleniowy podejmuje czynności mające na celu ustalenie czy odwołanie/postanowienie, na które służy zażalenie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Odwołanie/zażalenie przysługuje od decyzji/postanowienia, gdy przepis tak stanowi. Nie jest zatem dopuszczalne, jeżeli decyzja/postanowienie nie weszły do obrotu prawnego. W takiej sytuacji, gdy środek zaskarżenia zostaje złożony przed wejściem do obrotu prawnego decyzji / postanowienia, to organ odwoławczy/zażaleniowy winien w oparciu o art. 134 Kpa stwierdzić niedopuszczalność odwołania / zażalenia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2008r. sygn. akt II SA/Wa 1839/07, niepublikowany). Reasumując, rozpoznanie w niniejszej sprawie wniesionego zażalenia przed wejściem do obrotu prawnego postanowienia organu I instancji w przedmiocie zawieszenia postępowania zostało wydane z naruszeniem art. 141 § 2 Kpa, a waga tego naruszenia wyczerpuje przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Wobec powyższego, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 tejże ustawy.