II FZ 9/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 622/09 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 24 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 622/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej H.N. o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten Skarżąca złożyła w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 16 września 2010 r., którym oddalono jej skargę na wskazane w sentencji postanowienie. Zwróciła się o wyznaczenie pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia w terminie siedmiu dni powyższego wniosku na formularzu PPF Skarżąca oświadczyła, iż jej sytuacja materialna nie zmieniła się od czasu złożenia poprzedniego wniosku. W rezultacie nie widzi potrzeby ponownego wypełniania formularza. Równocześnie przesłała potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię wcześniejszego wniosku. Postępowanie nim zainicjowane zakończyło postanowienie Sądu z 19 kwietnia 2010 r. o odmowie ustanowienia pełnomocnika i umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, od których uiszczenia zwolniono Skarżącą na mocy prawomocnego postanowienia Sądu z 2 listopada 2009 r. Zażalenie na postanowienie z 19 kwietnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z 8 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 278/10. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia o skutkach jego niewykonania, nie nadesłała wypełnionego formularza PPF w zakreślonym, siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 12 listopada 2010 r. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie o przyznanie prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony, o czym stanowi art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Wniosek ten składa się na urzędowym formularzu. Wymóg ten wynika z art. 252 § 2 p.p.s.a. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że wprowadzenie do postępowania sądowoadministracyjnego urzędowego formularza podyktowane jest potrzebą stosowania jednolitych kryteriów dla wszystkich podmiotów ubiegających się o prawo pomocy, a ponadto wymuszeniem na wnioskodawcy zawarcia we wniosku informacji niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, LexisNexis 2009, s. 651). Skutki prawne niezłożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu reguluje art. 257 p.p.s.a. Stanowi on, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 21 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I OPS 1/08) sankcję tę stosuje się po bezskutecznym wezwaniu strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie takie wezwanie do Skarżącej skierowano. W odpowiedzi na nie, nadesłała ona kserokopię uprzednio złożonego formularza, którą opatrzyła adnotacją "potwierdzam za zgodność z oryginałem", datą i podpisem. Równocześnie w piśmie z 8 listopada 2010 r. Skarżąca wyjaśniła, że od czasu złożenia poprzedniego formularza jej sytuacja materialna nie uległa zmianie. Takie zachowanie Skarżącej Sąd I instancji ocenił jako niewykonanie wezwania do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W efekcie wniosek ten pozostawił bez rozpoznania. Ze stanowiskiem tym Naczelny Sąd Administracyjny się nie zgadza. Jak to już wyżej zaznaczono prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek. Żaden przepis p.p.s.a. nie ogranicza uprawnienia strony do wystąpienia z takim wnioskiem tylko jeden raz. Dopuszczalne jest zatem wielokrotne składanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w danej sprawie. W praktyce zdarzają się sytuacje, w których – tak jak w okolicznościach niniejszej sprawy – strona, ubiegając się ponownie o udzielenie prawa pomocy – składa formularz tej samej treści co poprzedni, zwłaszcza jeśli jej sytuacja materialna nie uległa zmianie. Nie można w takim przypadku twierdzić, że ten kolejny wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu, tylko dlatego, że jego uzasadnienie jest tożsame z tym zawartym we wcześniejszym wniosku, co do którego Sąd już się wypowiedział. Innym zagadnieniem jest natomiast to, w jaki sposób ten ponowny wniosek powinien zostać załatwiony. W okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodziła zatem przesłanka pozostawienia wniosku bez rozpoznania wobec jego niezłożenia na urzędowym formularzu. Skarżąca zastosowała się bowiem do wezwania referendarza sądowego z 21 października 2010 r., gdyż do pisma z 8 listopada 2010 r. dołączyła formularz PPF. Nie ma przy tym znaczenia, że jest to kserokopia uprzednio złożonego formularza. Istotne jest, że kserokopia ta została przez Skarżącą własnoręcznie podpisana. Podpisanie formularza sprawia, że wywołuje on skutki procesowe. A contrario, uznanie przez Sąd I instancji, iż Skarżąca nie wykonała wezwania, a przez to nie spełniła wymogu z art. 252 § 2 p.p.s.a. należy uznać za nadmierny formalizm i pozbawienie Skarżącej prawa do sądu, co stanowi naruszenie jednej z fundamentalnych zasad demokratycznego państwa prawnego, gwarantowanej w art. 45 ust. 1 Konstytucji. W niniejszej sprawie zasada ta nabiera szczególnego znaczenia, gdyż chodzi w niej o zapewnienie Skarżącej prawa do kontroli instancyjnej wydanego w stosunku do niej wyroku Sądu I instancji oddalającego skargę. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powinien ocenić, czy zawarte w nim oświadczenia są wystarczające do jego załatwienia. Sąd I instancji zbada również, czy rzeczywiście nie doszło do istotnej zmiany sytuacji materialnej Skarżącej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.