I SA/Bk 353/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę. Pismem z [...] stycznia 2009 r. Pan R. D. (dalej zwany również jako Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w B. z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne od 30 grudnia 1999 r. do 31 stycznia 2000 r., od 1 marca 2000 r. do 28 lutego 2001 r., od 1 kwietnia 2001 r. do 30 kwietnia 2001 r. Skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną z dwoma przewlekłymi chorobami, wymagającymi systematycznego przyjmowania dosyć drogich leków. Po rozpoznaniu sprawy, Dyrektor ZUS Oddział w B., działając z upoważnienia Prezesa ZUS, wydał [...] kwietnia 2009 r. decyzję nr [...], w której odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FP za ww. okresy w łącznej kwocie 14.743,23 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."), pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał na osiągany przez Skarżącego dochód w postaci świadczenia emerytalnego, jak też z tytułu zatrudnienia, a także posiadany przez niego majątek w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu położonego w B. W oparciu o powyższe organ ocenił, że istnieje możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji celem wyegzekwowania zobowiązań. Ponadto Skarżący posiada możliwość dobrowolnej ich spłaty chociażby w formie układu ratalnego. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził także, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w rozumieniu przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Wysokość uzyskiwanego przez wnioskodawcę, jak też małżonkę dochodu, przy uwzględnieniu wysokości należności z tytułu składek pozostałych do spłaty, nie pozbawi jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu, wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie zapłacić zobowiązań z tytułu składek z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Organ uznał także, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, iż stan zdrowia strony uniemożliwia pozyskanie dochodu na spłatę przedmiotowych zobowiązań, bowiem Skarżący otrzymuje od marca 2009 r. świadczenie emerytalne w kwocie 1.630,73 zł. Nie stwierdzono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy, a jedynie lekki stopień niepełnosprawności. Ponadto, od lutego 2007 r. Skarżący podjął dodatkowe zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy na czas określony do 31 marca 2010 r. Zdaniem organu, powyższe okoliczności przeczą twierdzeniu, iż stan zdrowia strony uniemożliwia spłatę należności. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydaną [...] czerwca 2009 r. decyzją nr [...], utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Organ powtórzył, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności. Skarżący uzyskuje bowiem stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego oraz w postaci wynagrodzenia za pracę z tytułu zatrudnienia w [...] Spółdzielni Pracy "J" w B. Ponadto posiada majątek w postaci nieruchomości o wartości w znacznym stopniu przekraczającym wysokość należności z tytułu składek wobec FUS oraz FP. W przedmiotowej sprawie istnieje zatem możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego celem przymusowego dochodzenia zobowiązań z tytułu składek. Organ podkreślił, że podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie wziął pod uwagę nie tylko dochody obecnie uzyskiwane przez Skarżącego i jego małżonkę, ale także wysokość uzyskanych dochodów w latach poprzednich, jak też posiadany majątek w postaci nieruchomości. W ocenie organu, ustalenia w zakresie możliwości spłaty należności chociażby w formie dobrowolnych wpłat, czy też w ramach układu ratalnego należy uznać jako prawidłowe i potwierdzone ustaleniami faktycznymi. Zdaniem organu, obecna sytuacja finansowo - materialna wnioskodawcy, nie jest na tyle trudna, aby spłata należności groziła w sposób oczywisty zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny. Organ podkreślił, iż dochód Skarżącego z tytułu zatrudnienia ulega stopniowemu wzrostowi. Od marca 2009 r. zostało mu przyznane świadczenie emerytalne. Organ stwierdził również, że to zobowiązany winien wykazać, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Pomimo wezwania Skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dodatkowych danych potwierdzających pogorszenie się sytuacji materialno-finansowej ani też żadnej dodatkowej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia członków rodziny. W skardze skierowanej do tut. Sądu, Skarżący prosząc o rozpatrzenie jego sprawy wskazał, że kwota zaległości nie powstała z jego zaniedbania, ale z tego tytułu, że ZUS Oddział w B. nie przestrzega decyzji z [...] lutego 1996 r., w której to zwolniono stronę z ubezpieczenia społecznego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podczas rozprawy w dniu 14 października 2009 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, stawiając jej zarzuty naruszenia art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "k.p.a."). Stwierdził, że w wydanej decyzji błędnie ustalono i oceniono stan faktyczny sprawy. Organ administracji nie dochował obowiązku informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, w szczególności nie poinformował o zmianie art. 9 u.s.u.s., w następstwie której Skarżący został objęty obowiązkiem płacenia składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W myśl postanowień art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Granice sprawy sądowoadministracyjnej wyznaczone są natomiast granicami sprawy administracyjnej. Powyższe oznacza, że Sąd nie może badać legalności decyzji, która została wydana w innym postępowaniu administracyjnym. Na tle powyższego należy podkreślić, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd jest decyzja Prezesa ZUS-u o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a nie zaś decyzja określająca Skarżącemu wysokość tych należności. Fakt podlegania przez Skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu oraz wypadkowemu za ww. okresy, wynika z decyzji Prezesa ZUS z [...] września 2008 r. Odwołanie od tego rozstrzygnięcia zostało oddalone przez Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. w wyroku z [...] stycznia 2009 r. w sprawie [...]. Zatem kwestia zasadności nałożenia na Skarżącego obowiązku zapłaty tych składek została rozstrzygnięta w innym postępowaniu. Przechodząc natomiast do oceny zaskarżonej w tej sprawie decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS-u za wymienione wyżej okresy, Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przykładowo przypadki, które wskazują na istnienie takich okoliczności. Należą do nich sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za umorzeniem należności przemawia również wg prawodawcy poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadza do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Powyższe nie oznacza, że wydawane w tego typu sprawach decyzje wymykają się spod kontroli sądów administracyjnych. Decyzje te podlegają w pełnym zakresie kontroli, co do ich zgodności z przepisami regulującymi proces ich podejmowania. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że wydając zaskarżoną decyzję organ prawidłowo ocenił istnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności ZUS-u. Słusznie przyjął, że w tej sprawie nie występuje przesłanka całkowita nieściągalności tych należności. Wywody organu o wypłacalności Skarżącego są przekonujące i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Organ trafnie zauważył, że Skarżący uzyskuje stały dochód z dwóch źródeł (świadczenie emerytalne w wysokości 1.630,73 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę z tytułu umowy o pracę zawartej na czas określony do 31 marca 2010 r.). Skarżący dysponuje ponadto spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego o pow. 48,60 m2 . Wartość tego prawa niewątpliwie przekracza wysokość zaległości wobec ZUS. Na uwagę zasługuje również fakt, że nie prowadzono dotychczas egzekucji administracyjnej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ administracyjny prawidłowo także ocenił sytuację Skarżącego pod kątem innych przesłanek, uzasadniających ewentualne umorzenie należności ZUS. Analizując przedstawione i udokumentowane przez stronę okoliczności, organ właściwie uznał, że stan jego zdrowia nie pozbawia go możliwości osiągania dochodu. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe, datowanym od października 2001 r. Niemniej jednak, jak wynika z akt sprawy, uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę oraz z tytułu świadczenia emerytalnego. Świadczy to o tym, że jego stan zdrowia nie jest na tyle trudny, aby uniemożliwiał mu osiąganie dochodu. Wnioskodawca nie wykazał ponadto, aby jego stan chorobowy był przewlekły oraz aby istniała konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem jego rodziny. Skarżący nie wykazał również faktu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zdaniem Sądu, obawy Skarżącego co do możliwości utraty zatrudnienia nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u. W tym postępowaniu oceniana jest bowiem aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony. Natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Należy podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca powinien wykazać swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację zasady wyrażonej w tym uregulowaniu zawiera przepis art. 77 § 1 k.p.a., statuujący zasadę prawdy obiektywnej (organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy). To czy dana okoliczność została udowodniona, organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Ocena owa winna być wszechstronna oraz zgodna z prawidłami logiki, nauki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z wymienionymi zasadami. Decyzja Prezesa ZUS została należycie uzasadniona i odpowiada wymogom stawianym przepisami prawa. Samo niezadowolenie Skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z prawem. Z tych powodów Sąd nie podzielił zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 8 i 9 k.p.a., sformułowane w kontekście niepoinformowania strony o zmianie art. 9 u.s.u.s., co skutkowało objęciem Skarżącego obowiązkiem płacenia składek. Istotą zasady przewidzianej w art. 9 k.p.a., jest informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego. Tymczasem wspomniany przepis art. 9 u.s.u.s. nie miał w zastosowania niniejszej sprawie, dotyczącej wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto podkreślić trzeba, że obowiązki organów wynikające z art. 9 k.p.a. nie mogą sprowadzać się do doradztwa prawnego, wykraczającego poza zakres informacji, o których mowa w tym przepisie. Organ administracji nie ma obowiązku informowania strony o zmianach przepisów prawa. W związku z tym, że Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszenia przepisów prawa, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.