IV SA/Po 614/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/P.Miładowski /-/B.Popowska M. T. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad W. K-T. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] w dniu [...] kwietnia 2009r. wydał decyzję nr [...], w której na podstawie art. 5 ust. 2, art. 17, art. 24 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm. – dalej ustawa), § 7 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), odmówił M. T. świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką W. K-T. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] uznał, iż wnioskodawczyni jako osoba nie spokrewniona z dzieckiem nie spełnia przesłanek zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ponieważ zgodnie z art. 17 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, o której mowa w art. 17 ust. 2c ustawy. M. T. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, pismem z dnia [...] maja 2009r. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 8, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez niewyjaśnienie przesłanek rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącej organ I instancji nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący dlaczego odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad dzieckiem W. K-T., będącą dzieckiem umieszczonym w rodzinie zastępczej niespokrewnionej. Skarżąca zarzuciła organowi I instancji, ze ograniczył się do powołania na przepis art. 17 ustawy, nie podając szczegółowo żadnego z ustępów tego przepisu, w związku z czym uzasadnienie prawne decyzji nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, przez co narusza dyspozycję art. 107 § 1 i 3 kpa oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa) i zasadę przekonywania (art. 11 kpa). Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] po rozpatrzeniu odwołania, w dniu [...] maja 2009r. wydało decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 ust.1 ustawy stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał również na art. 17 ust 2c ustawy zgodnie z którym, w przypadku gdy o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, ze zm. – dalej k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny ustalając prawo do świadczenia uwzględnia się dochód rodziny zastępczej oraz dochód tego dziecka. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając fakt, iż z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że W. K –T. została umieszczona w rodzinie zastępczej na której nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] uznało, że rozstrzygnięcie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy w [...] zostało poprzedzone prawidłowym i wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego i nie znalazło podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. M. T. wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której powołała się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008r. sygn. akt P 41/07. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Skarżąca w skardze podniosła, iż Trybunał dokonując oceny zawartej w tym wyroku nie rozważał zgodności z Konstytucją wyłączenia z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem umieszczonym w niespokrewnionej rodzinie zastępczej. Mając powyższe na uwadze skarżąca uznała, że przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy w tym zakresie są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 72 ust. 2 Konstytucji RP. Naruszają bowiem zasadę równości w realizacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez to, że rodziny naturalne, rodziny adopcyjne i rodziny zastępcze spokrewnione, na których ciąży obowiązek alimentacyjny traktuje się w sposób odmienny niż rodziny zastępcze niespokrewnione, tylko z tego powodu, że nie wiąże ich z wychowywanym dzieckiem stosunek pokrewieństwa na tyle bliski, by łączył się z obowiązkiem alimentacyjnym. Taka regulacja stanowi dyskryminację tej formy rodziny zarówno w stosunku do rodziny naturalnej, adopcyjnej, jak i rodziny zastępczej spokrewnionej, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem przyjętego dziecka. Skarżąca powołała się przy tym na ugruntowany w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego pogląd, zgodnie z którym wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w przekonujących argumentach. Różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych może więc być uznane za zgodne z Konstytucją, jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej i służy urzeczywistnianiu tych zasad (wyrok TK z 16.12.1997r., K 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997; wyrok z 13.04.1999, K 36/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 40). W uzasadnieniu skargi M. T. powołała się również na wyrok Trybunału Konstytucyjny z 22 lipca 2008r. sygn. akt P 41/07, z którego wynika, że zarówno rodzina naturalna jak i rodzina zastępcza są podmiotami zobowiązanymi do pieczy nad dzieckiem. W razie zaś rezygnacji z pracy zarobkowej ze względu na konieczność opiekowania się niepelnoprawnym dzieckiem sytuacja rodziców naturalnych i zastępczych jest taka sama. Różnicowanie ich pozycji w tym zakresie jest przejawem naruszenia zasady równości. Jak zauważyła skarżąca formułując powyższą tezę Trybunał nie zróżnicował rodzin zastępczych na spokrewnione i niespokrewnione, lecz stwierdził, że sytuacja rodzin zastępczych, bez względu na ich rodzaj, w razie rezygnacji z pracy zarobkowej ze względu na konieczność opiekowania się niepelnoprawnym dzieckiem jest taka sama. Mając powyższe na uwadze skarżąca stwierdziła, że różnicowanie sytuacji rodzin zastępczych spokrewnionych i niespokrewnionych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych stanowi przejaw niczym nieuzasadnionej dyskryminacji. W skardze podniesiono również, że skoro warunkiem, jaki muszą spełniać kandydaci na rodzinę zastępczą jest posiadanie stałego źródła utrzymania (art. 73 ust 1 pkt 7 ustawy), a więc pracy, to należy przyjąć, że pomoc udzielana na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej stanowi - zgodnie z zasadą subsydiarności - uzupełnienie w budżecie domowym rodziny zastępczej tych stałych dochodów wypracowanych przez rodziców. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy ponadto wskazał na pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] oraz orzeczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] .06.2005r. z których wynika, że dla W. K –T. skarżąca wraz z mężem pełni funkcję rodziny zastępczej i z tego tytułu pobiera pomoc pieniężną w wysokości 1.076,40 zł. miesięcznie na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu, wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, inny akt lub czynność z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Z treści powołanych przepisów wynika bowiem, iż sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego - bada z urzędu zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem materialnym i przepisami normującymi postępowanie przed organami administracji .Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego bezspornym jest, iż skarżąca wraz z mężem na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2005r. sygn. akt [...] została ustanowiena rodziną zastępczą dla W.K – T., wobec której Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] lipca 2007r. wydał orzeczenie zaliczające ją do osób niepełnosprawnych wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do oceny legalności decyzji organów pierwszej i drugiej instancji odmawiających M. T. świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką W. K-T. dla której skarżąca stanowi rodzinę zastępczą niespokrewnioną. Na wstępie zwrócić należy uwagę na fakt, iż ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych przewidział przesłanki pozytywne, od których wystąpienia uzależnione jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jak i przesłanki negatywne, których wystąpienie powoduje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje. Przesłanki nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w ustawie mają charakter rozłączny. Oznacza to, że zaistnienie już jednej z nich powoduje wystąpienie prawnej przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do grupy przesłanek pozytywnych zalicza się przesłankę zawartą w art. 17 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku, gdy o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, ustalając prawo do świadczenia uwzględnia się dochód rodziny zastępczej oraz dochód tego dziecka (art. 17 ust. 2c ustawy). Przesłanki negatywne zawarte są zaś w art. 17 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje min. gdy osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem (art. 17 ust. 5 lit. b ustawy). Brzmienie wskazanych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje na fakt, iż M. T. jako osoba, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.o. nie spełnia przesłanki pozytywnej przyznania wnioskowanego świadczenia. Brak pokrewieństwa z dzieckiem, dla którego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2005r. sygn. akt [...] została wraz z mężem ustanowiona rodziną zastępczą, powoduje również wystąpienie przesłanki negatywnej. Oznacza to, iż organy administracyjne I i II instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką W. K-T. nie naruszyły obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Odnosząc się do podniesionej w skardze argumentacji nawiązującej do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008r., sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109, Dz.U. Nr 138, poz. 875), stwierdzić należy, że za niekonstytucyjny uznano art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy w zakresie, w jakim wyłączono możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rodziny zastępcze spokrewnione. W wyroku z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008/6/107, Dz.U. nr 138, poz. 872), Trybunał Konstytucyjny orzekł zaś wyłącznie o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko w takim zakresie, w jakim przepis ten uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko członkiem rodziny. Powołane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczą więc prawa do pomocy ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym (także dorosłym) w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dziecka. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając jednoznaczną treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 2c i ust. 5 pkt 2 lit. b w brzmieniu nadanym w ustawie z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456) będących podstawą orzekania w niniejszej sprawie, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie stwierdził podstaw do zakwestionowania konstytucyjności tych przepisów w zakresie, w jakim wyłączają z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem umieszczonym w niespokrewnionej rodzinie zastępczej, w związku z czym na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji. /-/ I. Kucznerowicz /-/ P. Miładowski /-/ B. Popowska ja