III SA/Po 337/08

Dnia 14 października 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Protokolant:: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Wojewody z dnia ...r. nr ... w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego S. Ż. kwotę ... złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Górecka /-/ W. Długaszewska /-/ T. M. Geremek WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Uzasadnienie. Decyzją Burmistrz orzekł o wymeldowaniu H. wraz z córką W. wraz z córką z pobytu stałego w B. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż z wnioskiem o wymeldowanie wystąpił S. wskazując, iż wymienione w decyzji osoby nie zamieszkują w miejscu stałego pobytu od 6 lat. Mieszkanie w B. jest współwłasnością S. i H. H. wraz z córkami są zameldowane na pobyt stały w przedmiotowym mieszkaniu od 25.11.1993r., zaś T. - zięć wnioskodawcy od 12.06.2006r. Organ meldunkowy I instancji przeprowadził postępowanie administracyjne, w trakcie którego przesłuchał strony postępowania jak i zawnioskowanych przez nie świadków oraz przeprowadził dowód z dokumentów: pisma Ośrodka Pomocy Społecznej, Komendy Powiatowej Policji oraz Prokuratury Rejonowej. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy uznał, iż zeznania H. oraz świadków A. w świetle pozostałych dowodów budzą zastrzeżenia co do ich wiarygodności . Wobec tego opierając się na pozostałych dowodach organ I instancji uznał, iż zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem wskazane we wniosku o wymeldowanie osoby w istocie nie zamieszkują w przedmiotowej nieruchomości od około 6 lat. Biorąc powyższe pod uwagę organ I instancji orzekł o ich wymeldowaniu. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli H., działając również w imieniu małoletniej W. jako jej przedstawiciel ustawowy, E. działający również w imieniu małoletniej A. jako jej przedstawiciele ustawowi. Odwołujący wnieśli o uchylenie decyzji wydanej przez Burmistrza w dniu 5 maja 2008r. i odmowę ich wymeldowania, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odwołaniu podnoszono okoliczność braku dobrowolności w opuszczeniu przedmiotowego mieszkania wskazując, iż wyłączną tego przyczyną było agresywne zachowanie wnioskującego o wymeldowanie S. Zarzucono organowi I instancji, że ten nie zwrócił się do Szpitala Psychiatrycznego o dokumentację medyczną celem potwierdzenia twierdzeń o niebezpiecznym dla rodziny zachowaniu S. Zakwestionowano także stanowisko organu I instancji dotyczące odmowy wiarygodności zeznaniom świadków wskazanych przez strony. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił wymeldowania z pobytu stałego H. wraz z córką i T. wraz z córką z lokalu w B. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy powołując się na zeznania H., świadków A. podał, iż opuszczenie przedmiotowego lokalu przez wymienionych w decyzji nie było dobrowolne wskutek niezgodnego z prawem zachowania S. Nadto organ odwoławczy wskazując na pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2007r. wydanym w sprawie II OSK 262/06 (Lex nr 321529) zwrócił uwagę na tę okoliczność, iż H. są zameldowane na pobyt czasowy trwający dłużej niż 3 miesiące w miejscowości D. do 2.02.2009r. , zaś D. do 1.03.2006r. w miejscowości P., co - zdaniem organu - powoduje, iż zameldowanie na pobyt stały nie może być kwestionowane, dopóki czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą. Obecnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył S., wskazując, iż nie zgadza się z powyższą decyzją. Skarżący twierdził, iż była żona H. wraz z niepełnoletnimi wówczas córkami wyprowadziła się dobrowolnie 23.06.2002r. zabierając ze sobą cały dobytek. Wyprowadzka byłej żony związana była z zamieszkaniem z konkubentem, z którym ma 4-letnią córkę. W. została zameldowana w przedmiotowym mieszkaniu dwa lata po wyprowadzce H. i nigdy nie zamieszkiwała pod tym adresem. Z kolei D. cztery lata po wyprowadzeniu się z przedmiotowego mieszkania wstąpiła w związek małżeński z T. i zamieszkała wraz z mężem u teściowej . Zięć T. jak i wnuczka A. zostali jedynie zameldowani na pobyt stały w przedmiotowym mieszkaniu jednak nigdy tam nie mieszkali, twierdząc, iż mieszkanie to wymaga remontu, w który jednak nie będą inwestować, gdyż D. mieli zamiar się budować. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu brak wnikliwego zbadania przedmiotu sprawy. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem i może zaskarżoną decyzję (inny akt administracyjny) uchylić lub stwierdzić jej nieważność, jeżeli w istotny sposób narusza ona przepisy. Uprawnienia sądu administracyjnego mają w zasadzie charakter kasacyjny, a nie reformatoryjny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do rozstrzygania sprawy zamiast organów administracyjnych. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję tylko w wypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności określona w art. 134 tejże ustawy, z której wynika, iż sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W świetle powyższych kryteriów skarga zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm.) stanowiącego podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ gminy na wniosek strony lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu - art. 9 ust. 2 b powołanej ustawy. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego, dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny ( wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006r., II OSK 561/05, Lex nr 194344). Obowiązkiem organu meldunkowego jest utrzymywanie aktualnego, zgodnego z rzeczywistością, stanu ewidencji meldunkowej. Informacja o braku zgodności prowadzonej ewidencji z rzeczywistością aktualizuje obowiązek organu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu usuniecie potwierdzonych niezgodności. Stosownie do treści art. 6 ust. 1 cytowanej już ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stąd do zrealizowania przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 powoływanej już ustawy dochodzi, gdy zostanie stwierdzone, że zameldowany na pobyt stały nie przebywa pod adresem wskazanym w ewidencji meldunkowej oraz, że jest to połączone z porzuceniem zamiaru stałego pobytu pod tym adresem. Zasadą postępowania administracyjnego jest orzekanie w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie. Stąd przyczyny opuszczenia miejsca stałego pobytu, w szczególności pozbawienie posiadania lokalu, przesądzają o braku podstaw do wymeldowania, gdy towarzyszy im zamiar przywrócenia stanu przebywania pod adresem zameldowania. Natomiast długotrwałe utrzymywanie się stanu pozbawienia posiadania połączone z brakiem działań ukierunkowanych na przywrócenie stanu poprzedniego uzasadnia twierdzenie, że doszło do opuszczenia miejsca stałego zameldowania, które posiada cechy trwałości i dobrowolności rozumianej jako co najmniej pogodzenie się z zaistniałą sytuacją. Dla sprawy meldunkowej liczy się bowiem to, czy zamiar stałego przebywania pod adresem stałego zameldowania istnieje w chwili orzekania. W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że H. wraz z córkami wyprowadziła się z przedmiotowego mieszkania w 2002 roku. Z kolei z akt administracyjnych nie wynika, aby T. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu kiedykolwiek . Zeznał on jedynie, że został zameldowany , zaś zamieszkiwał wraz z D. i ich córką u swoich rodziców, a także u H. Co do nieletniej W., córki H. , także z akt administracyjnych nie wynika, aby zamieszkiwała ona kiedykolwiek w przedmiotowym lokalu. W. urodziła się w 2004 roku, a więc już po wyprowadzeniu się H. z przedmiotowego mieszkania. Zameldowanie na pobyt stały w przedmiotowym lokalu T. i W. w istocie miało znamiona fikcji. Zarzuty stawiane organowi I instancji sprowadzają się do twierdzenia, że opuszczenie przedmiotowego lokalu nie nastąpiło dobrowolnie, bowiem spowodowane było znęcaniem się fizycznym i psychicznym skarżącego nad rodziną, a nadto powrót do mieszkania został przez skarżącego uniemożliwiony poprzez zmianę zamków w drzwiach. Otóż nawet gdyby przyjąć za organem odwoławczym, że w istocie sytuacja taka miała miejsce, należy odwołać się do utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującego na to, że za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z 12.04.2001r., V S.A. 3078/00, Lex nr 78937). W uzasadnieniu powyższego wyroku NSA wskazał, że prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza brak przesłanki "opuszczenia". Tym samym tylko taki środek prawny uznać należy za środek skutecznie zmierzający do umożliwienia powrotu do lokalu, z którego zostało się usuniętym. Wskazuje na to także inny wyrok NSA z dnia 18.04.2000r. (V S.A. 1424/99, Lex nr 79243). Skoro żadna z osób zameldowanych na pobyt stały w rzeczonym mieszkaniu nie skorzystała z możliwości ubiegania się o przywrócenie utraconego posiadania spornego lokalu, zatem uznać należało, iż H. wraz z córkami opuściła ten lokal i nie miała zamiaru do niego wracać. H. zeznała , że sama się nie wymelduje, wniosła o podział majątku gdyż walczy o to mieszkanie nie tyle dla siebie co dla swoich dzieci (protokół przesłuchania strony, k. 19 akt adm. ). Z kolei z zeznań D. wynika, że owo mieszkanie zostało im obiecane przez skarżącego w dniu ślubu (k. 49 akt adm.) i mają nadzieję do tego mieszkania wrócić (k. 38 akt). Otóż Sąd zauważa, iż problemy mieszkaniowe, spory rodzinne, kwestie własnościowe, a więc okoliczności powoływane przez strony postępowania administracyjnego w toku postępowań administracyjnych są bez znaczenia w postępowaniu meldunkowym. Biorąc powyższe pod uwagę - zdaniem Sądu – ocena faktyczna sprawy dokonana przez organ odwoławczy nie była prawidłowa. Sąd zauważa, iż powołanie się przez organ odwoławczy w uzasadnieniu skarżonej decyzji na wyrok NSA w Warszawie z dnia 31 stycznia 2007r. wydany w sprawie II OSK 263/06, błędnie podany jako 262/06 (Lex nr 321529), nie oznacza konieczności bezwzględnego przyjęcia tezy, iż zameldowanie na czas określony zawsze wyklucza automatycznie możliwość orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego pod innym adresem. Należy bowiem dokonywać wnikliwej analizy stanu faktycznego konkretnej sprawy tak, aby unikać utrzymywania fikcji meldunkowej poprzez meldowanie się na czas określony w zamiarze utrzymania zameldowania na pobyt stały pod innym adresem. W ocenie Sądu całokształt okoliczności przedmiotowej sprawy wskazuje na to, iż H. nie zamieszkują od ponad sześciu lat ( lub też niektóre z w/w osób nigdy nie mieszkały ) w spornej nieruchomości, a zameldowanie czasowe części z nich nie może służyć utrzymaniu fikcji meldunkowej. Należy w tym miejscu wskazać, iż osoby, którym w istocie odebrano możliwość dostępu do nieruchomości mogą skutecznie poprzez dostępne środki prawne żądać przywrócenia utraconego posiadania. W takim przypadku – połączonym z faktycznym zamieszkaniem w domu – osoby te mają podstawy do ubiegania się o zameldowanie w nim. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uwzględni przedstawione przez Sąd orzekający w niniejszym uzasadnieniu uwagi. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa ) mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego należało orzec o jej uchyleniu na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach i wstrzymaniu wykonania orzeczenia Sąd postanowił na podstawie art. 200 i art. 152 powyższej ustawy. /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/ T.M Geremek