I FZ 193/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Bk 77/10 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 22 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2003 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 maja 2010r., sygn. akt I SA/Bk 77/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, oddalił wniosek A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Sąd pierwszej instancji podejmując takie rozstrzygnięcie wskazał, że okoliczności przedstawione we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dawały podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie miały okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego. Otóż Skarżący przekazując na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "S. Spółka jawna" z siedzibą w K., o wartości 1.035.323,94 zł, w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Wobec faktu, że w okresie tym toczyły się już liczne postępowania kontrolne wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw, skarżący powinien jednak brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że Skarżący oprócz uzyskiwanego, chociaż relatywnie niedużego, ale stałego dochodu, posiada też majątek chociażby w postaci dwóch garaży (użytkowanie wieczyste), które jak wynika z jego oświadczenia, nie są wykorzystywane. Według Sądu majątek ten może przynosić stronie dochód, który pozwoliłby na ponoszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. A. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie uwzględnienie wniosku w części poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu od złożonej skargi, bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: u.p.p.s.a.). W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że w złożonych oświadczeniach wystarczająco wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił, że podstawą przekazania spółki na rzecz syna było uzyskanie przez niego wieku emerytalnego. Stan zdrowia nie pozwalał skarżącemu na dalsze prowadzenie działalności wiążącej się z ciężką pracą. Jak wynika z daty aktów notarialnych przekształceń własnościowych spółce dokonano przed rozpoczęciem kontroli przez Urząd Kontroli Skarbowej w B. Skarżący wskazał również, że nie ma możliwości pożyczenia pieniędzy od syna, gdyż sytuacja finansowa prowadzonej przez syna spółki jest dramatyczna. Wyjaśnił, że był reprezentowany przez pełnomocnika, jednakże nie ma pieniędzy na dalsze opłacanie reprezentacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy, tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona jak również i przede wszystkim sytuację jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującego. W tym stanie rzeczy należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że dla oceny przedmiotowego wniosku znaczenie miały okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego. WSA trafnie zauważył, że przekazanie na rzecz syna ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej "S." wpisanej do rejestru KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł nastąpiło [...] maja 2008 r., czyli już w okresie toczących się postępowań kontrolnych wynikających z rozliczeń działalności tej stacji paliw. W takiej sytuacji Skarżący powinien brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. Przekazując synowi w okresie prowadzonych wobec spółki postępowań kontrolnych, w istocie wyzbył się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Okoliczność, że Skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia obciążenia kosztami postępowania wynikającymi z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym ogół społeczeństwa. Nie bez znaczenia powinien pozostawać również fakt, że działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskującego nie uległa całkowitej likwidacji i nadal jest prowadzona przez jego syna. Uprawnienia i obowiązki Skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w formie darowizny przez jego syna, na którym to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), wynika bowiem, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Podobnie w tej kwestii wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 41/05, niepubl.). Biorąc pod uwagę powyższe, należało uznać, że Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.