II GSK 267/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Kuza Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 października 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1264/09 w sprawie ze skargi Ł. Ś. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 19 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1264/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę Ł. Ś. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr[...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia faktyczne: W dniu 20 września 2008 r. Ł. Ś. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Uchwałą z dnia [...] września 2008 r., nr[...], Komisja egzaminacyjna nr 2 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie ustaliła, że Ł. Ś. uzyskał z testu wyboru 189 punktów, co oznacza negatywny wynik egzaminu konkursowego. Po rozpoznaniu odwołania Ł. Ś., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr[...], Minister Sprawiedliwości, utrzymał w mocy powyższą uchwałę, w uzasadnieniu wskazując, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz.U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Minister nie podzielił zarzutów skarżącego dotyczących wadliwego sformułowania pytań nr 98, 206, 225 i 103. Odnosząc się do żądania skarżącego o uznanie odpowiedzi udzielonej na pytanie nr 177 za prawidłową, organ wskazał, że z testu i z karty odpowiedzi wynika, że skarżący nie był pewien, którą z proponowanych odpowiedzi wybrać, stąd we wskazanych dokumentach zakreślił dwie różne odpowiedzi. W karcie odpowiedzi skarżący zakreślił odpowiedź "A", natomiast odpowiedź "B" oznaczył znakiem "X". Zgodnie zatem z instrukcją, Komisja Egzaminacyjna potraktowała odpowiedź "B" jako odpowiedź ostatecznie wybraną przez skarżącego. Uwzględniając skargę Ł. Ś. na powyższą decyzję WSA w W., działając w ramach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) stwierdził wadliwość sformułowania pytania nr 100, które brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast prawidłową odpowiedzią według klucza odpowiedzi była odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej k.p.c.) w związku z art. 130 § 1 k.p.c. Według oceny Sądu literalne brzmienie ww. przepisów nie daje odpowiedzi na wskazane pytanie. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zdanie pierwsze "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku (art. 130 § 1 k.p.c.) nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w tym przepisie stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien zarządzić przewodniczący w trybie, przewidzianym w art. 130 § 1 k.p.c. Zdaniem Sądu, budzi wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. W tym stanie rzeczy, skoro skarżący otrzymał 189 punktów, a w przypadku pytania 100 istnieją podstawy do zakwestionowania prawidłowości jego sformułowania, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości, żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie 174 pkt 1 p.p.s.a. organ wnoszący skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca1982 r. o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie o numerze 100 egzaminu konkursowego nie spełniło wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu i ustalenie, iż odpowiedź na to pytanie nie wynikała z przepisu prawa a z orzecznictwa, podczas gdy konstrukcja i treść wskazanego pytania są w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy. Na podstawie 174 pkt 2 p.p.s.a. organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wbrew wywodom Sądu odpowiedź na pytanie nr 100 wynika wprost z przepisów prawa, a nie z orzecznictwa sądowego, które nie ma charakteru prawotwórczego, a jedynie interpretacyjny wobec przepisów prawa. Możliwość wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przywrócenie terminu Sąd Najwyższy wywiódł jedynie z brzmienia przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Co więcej, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie jest bezsporne, że możliwość wezwania strony do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu jest dopuszczalna, a więc pytanie nr 100 nie dotyczy zagadnienia, które budzi wątpliwości interpretacyjne. Istotnie, można by poczynić założenie, że w teście egzaminacyjnym nie powinny znajdować się pytania odnoszące się do kwestii prawnych, co do których wypowiadał się w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy. Jednak taka sytuacja jest oczywiście niemożliwa, gdyż przy takim założeniu nie było by w zasadzie obszarów prawa, do których mógłby odnosić się test egzaminacyjny. Ł. Ś. nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzucanego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że pytanie nr 100 nie spełnia wymagań określonych w tym przepisie. Powyższy przepis miał następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Sąd I Instancji co do nieprawidłowej redakcji pytania nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c., nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie przez pełnomocnika apelacji do takiego wniosku było traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło o tym, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. NSA stoi na stanowisku, że pytania na egzaminie konkursowym na aplikacje powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny, w szczególności pytania te (oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa) powinny być sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Sposób formułowania pytań testowych nie może także wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się od kandydatów na aplikantów (wyrok NSA z 19 listopada 2008 r. sygn. akt II GSK 641/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro w wyniku zakwestionowania omawianego pytania testowego skarżący uzyskałby 190 punktów, trafnie Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję, gdyż skarżący spełnił warunki przewiane w art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych dla pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a orzekł jak w wyroku.