III SA/Lu 321/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 października 2009 r sprawy ze skargi J. T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. decyzją z dnia [...] września 2008 r., Nr [...] po rozpoznaniu odwołania J. T. od decyzji Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia [...] lipca 2008 r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej "zespół cieśni w obrębie nadgarstka", utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że sprawy dotyczące chorób zawodowych regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) - zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia - "przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanymi dalej - narażeniem zawodowym". Z powyższego przepisu wynika, że do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika muszą być spełnione nierozłączne warunki, a mianowicie rozpoznana choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych, przyczyną zaś tej choroby muszą być czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy. Spełnienie jednego z tych warunków wyklucza możliwość (nie daje podstaw) rozpoznania u pracownika choroby zawodowej. Z karty oceny narażenia zawodowego z dnia 4 listopada 2004 r., zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności dołączonych do umów o pracę J.T. oraz z treści pism kierowanych do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej wynika, że J. T. była zatrudniona w LSM od 20 października 1976 r. do 31 grudnia 2003 r. i pracowała w okresie od 20 października 1976 r. do 3 maja 1981 r. oraz od 5 grudnia 1985 r. do 31 grudnia 1990 r. na stanowisku malarza budowlanego. W czasie pracy na tym stanowisku, do malowania pomieszczeń mieszkalnych, pralni, suszarni, wyposażenia placów zabaw, ławek przy alejkach używała pędzla lub wałka. Czynności malarskie były wykonywane przez 4 godziny w ciągu zmiany, pozostały czas przeznaczony był na przygotowanie frontu robót. Prace malarskie mogły powodować obciążenie kończyn górnych w stawie nadgarstkowym i być przyczyną ucisku na nerw pośrodkowy ze względu na monotypię wykonywanych ruchów. J. T. w okresie od 4 maja 1981 r. do 4 grudnia 1985 r. i od 1 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 2003 r. pracując na stanowisku sprzątaczki, robotnika magazynowego, inspektora i starszego inspektora ds. samorządowych nie była narażona na wykonywanie ruchów monotypowych ani innych ruchów, które powodowały ucisk na pień nerwu pośrodkowego. Wydawanie narzędzi z magazynu i części zapasowych, archiwizowanie akt (układanie, spinanie lub zszywanie, wiązanie i wynoszenie do innego pomieszczenia), podliczanie faktur, stemplowanie druków, ekspedycja poczty (w tym adresowanie listów), nadzór nad wykorzystaniem pomieszczeń administrowanych przez LSM, nadzór nad stanem sanitarno technicznym placów zabaw, alejek, pralni, suszarni itp., czyli wykonywane czynności w okresie od 4 maja 1981 r. do 4 grudnia 1985 r. i od 1 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 2003 r. nie były czynnościami obciążającymi nadgarstki. Jednostka orzecznicza pierwszego stopnia tj. WOMP w L., w orzeczeniu lekarskim nr 932/358/04 z dnia 8 grudnia 2004 r. ustaliła, że rozpoznany u J. T. "zespół cieśni w obrębie nadgarstka" nie ma związku z pracą zawodową, gdyż pierwsze dolegliwości w stawie nadgarstkowym, pojawiły się po roku 1999, a więc 9 lat po ustaniu narażenia na obciążenie pracą tego nadgarstka. Choroby zawodowej nie rozpoznała również jednostka orzecznicza drugiego stopnia tj. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Z orzeczenia lekarskiego Nr KP/194/05 wynika, że brak jest związku przyczynowego między warunkami pracy, a rozpoznanym schorzeniem. Zdaniem Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, 9-cio letni okres od zakończenia pracy w narażeniu na nadmierne obciążenie nadgarstka, do wystąpienia objawów choroby tego nadgarstka wyklucza zawodowy jej charakter. Decyzje organów obu instancji uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt. III SA/Lu 406/06. Ponownie rozpatrując sprawę Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wystąpił do jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia o ponowne przeanalizowanie zebranej dokumentacji medycznej i wydanie opinii uzupełniającej. Po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji medycznej wydano w jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia, tj. w WOMP w L. orzeczenie lekarskie Nr 5116/100/07, stwierdzające chorobę zawodową "zespół cieśni w obrębie nadgarstka" bez rzeczowego uzasadnienia stanowiska, mimo że pierwotnie ta sama jednostka orzekła o braku podstaw do zmiany wydanego orzeczenia lekarskiego Nr 932/358/04 z dnia 8 grudnia 2004 r. Jednostka orzecznicza drugiego stopnia (tj. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi) poinformowała natomiast, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w wydanym orzeczeniu lekarskim, nr KP/194/ 05 z dnia 19 maja 2005 r. W tych okolicznościach wystąpiono do innej jednostki orzeczniczej drugiego stopnia, tj. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu o przebadanie J. T. i wydanie orzeczenia w sprawie choroby zawodowej. J.T. odmówiła ze względów rodzinnych wyjazdu na badanie do Sosnowca. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu na podstawie dokumentacji medycznej zebranej w jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia, tj. w WOMP w L. wydał w dniu 27 marca 2008 r. orzeczenie lekarskie zaoczne o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, z uwagi na brak istotnego narażenia zawodowego. Mając na uwadze dwa zgodne w treści orzeczenia lekarskie z jednostek orzeczniczych drugiego stopnia, tj. Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu o braku podstaw do rozpoznania u J. T. choroby zawodowej "zespół cieśni w obrębie nadgarstka", ze względu na brak z jednej strony w środowisku pracy czynników, które mogłyby spowodować to schorzenie, z drugiej zaś strony zbyt długi (9-cio letni) okres, jaki upłynął od zakończenia pracy w narażeniu do wystąpienia pierwszych objawów choroby, organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa pod względem merytorycznym i oparta została na właściwych podstawach prawnych. Skargę sądową na powyższą decyzję złożyła J. T., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała ustalenia faktyczne twierdząc m.in., że stemplowanie druków polegało przecież na wykonywaniu ruchów monotypowych, w równych odstępach czasu. Czynności te trwały kilka godzin dziennie, przez kilka lat (od 1996 r.). Biegły sądowy – lekarz ortopeda C. R., powołany w toczącej się sprawie przed Okręgowym Sądem Pracy w L. stwierdził, że warunki pracy wykonywanej przez skarżącą stwarzały możliwość powstania choroby "cieśni kanału nadgarstka prawego". Biegły ten podał przykład, że pracownica przychodni ostemplowała około 5000 druków i doznała w/w choroby. Rozpoznanie to potwierdził również w zaświadczeniu lekarskim z dnia 26 sierpnia 2008 r. Skarżąca zarzuciła także, iż nie uwzględniono jej pracy wykonywanej przy obsłudze komputera (używanie klawiatury). Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. wnosił o oddalenie skargi. W odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł dodatkowo, że w związku z zarzutami zawartymi w skardze i dowodami do niej dołączonymi zwrócono się do jednostek orzeczniczych drugiego stopnia, które wydawały orzeczenia w przedmiotowej sprawie, z prośbą o ewentualną ich weryfikację. Zarówno Instytut Medycyny Pracy w Łodzi jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu nie znalazły podstaw do zmiany orzeczeń lekarskich. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzje w obu instancjach wydane zostały na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) – zwanego dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia, dla stwierdzenia choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych wystarczające jest istnienie wysokiego prawdopodobieństwa, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Niesporne jest, że u J. T. rozpoznano zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego, który został wymieniony pod poz. 20 pkt 1 Załącznika do rozporządzenia. Dla stwierdzenia, że owa choroba jest chorobą zawodową, konieczne było ustalenie, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednym z istotniejszych dowodów branych pod uwagę w postępowaniu jest ocena narażenia zawodowego, którą w myśl § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., opracowuje się na formularzu stanowiącym Załącznik Nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U. Nr 132, poz. 1121). W aktach administracyjnych znajdują się dwie różne i sprzeczne ze sobą karty oceny narażenia zawodowego sporządzone przez pracownika PPIS w L. – pierwsza, z dnia 4 listopada 2004 r. (k. 17 – 14v) oraz druga, z dnia 16 listopada 2005 r. (k. 52 – 51v). Pierwsza z nich, niekorzystna dla skarżącej uwzględnia okres narażenia zawodowego na czynniki, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej: 1976-1981, 1985-1990, druga zaś wskazuje okres od 1996 r. do 2003 r. Oba dokumenty nie czynią zadość wymogom, o których mowa w poz. 14 Załącznika Nr 4 do w/w rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. Nie uwzględniają bowiem wszystkich czynności wykonywanych przez skarżącą w okresie pracy w LSM, które mogły powodować nadmierne obciążenie nadgarstka prawej ręki (poz. 14 pkt a), nie zawierają również dokładnego chronometrażu czynności powodujących nadmierne obciążenie nadgarstka prawej ręki. Ponadto karty oceny narażenia zawodowego zostały sporządzone przez osobę nieuprawnioną (pracownika PPIS w L.). Tymczasem § 2 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. stanowi, że ocenę narażenia zawodowego przeprowadza właściwy państwowy inspektor sanitarny. Nie jest również miarodajna w sprawie, tzw. "uzupełniająca karta oceny narażenia zawodowego" z dnia 17 lutego 2006 r. sporządzona przez Zastępcę PPIS w L. (k. 87 – 86 akt administracyjnych), bowiem jest ona fragmentaryczna, a nadto nie została opracowana na urzędowym formularzu wymaganym prawem. Ocena narażenia zawodowego brana jest pod uwagę, jako istotny dowód zarówno przez jednostkę orzeczniczą, jak również przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego przy wydawaniu decyzji (zob. § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.). Skoro w toku postępowania nie sporządzono elementarnego dowodu, o którym mowa wyżej, przedwczesne było skierowanie skarżącej na badania lekarskie do właściwych jednostek orzeczniczych, a następnie żądanie wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej rozpoznania. Ponadto należy zauważyć, że w aktach administracyjnych znajdują się sprzeczne ze sobą orzeczenia jednostek orzeczniczych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. w orzeczeniu z dnia 27 kwietnia 2007 r. (k. 133 akt administracyjnych) rozpoznał u skarżącej chorobę zawodową w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka prawego uznając, że w latach 1996-2003 pracowała ona w narażeniu zawodowym (przeciążenie kończyn górnych w obrębie nadgarstka) oraz, że istnieje związek pomiędzy wystąpieniem objawów stwierdzonego schorzenia, a wykonywaniem pracy obciążającej ruchami monotypowymi staw nadgarstkowy, która była przyczyną schorzenia. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu oraz pierwotnie Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. uznały natomiast, że brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii stwierdzonej u skarżącej choroby. Przyjęły, bowiem, że J. T. pracowała w narażeniu zawodowym wykonując prace malarza do 1990 r. Czynności wykonywane przez nią po tym okresie, aż do 2003 r. nie powodowały przeciążenia w obrębie nadgarstka prawego ani nie były obarczone dużą monotypią ruchów, a tym samym nie były przyczyną powstania choroby. Ta druga grupa orzeczeń nie jest przekonująca, jeśli się weźmie pod uwagę, że jednostki orzecznicze nie przeanalizowały wszystkich czynności wykonywanych przez skarżącą i czasu ich trwania, w okresie od 1990 r. do 2003 r. w czasie zatrudnienia w LSM (np. stemplowanie druków, zszywanie i przewiązywanie akt archiwalnych, ręczne wypisywanie faktur, przygotowywanie korespondencji, posługiwanie się klawiaturą komputera). Ponadto orzeczenie wydane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu w dniu 27 marca 2008 r. obarczone jest istotną wadą, bowiem zostało sporządzone bez przeprowadzenia bezpośrednich badań skarżącej, które są niezbędne w myśl § 4 ust. 1 i § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W aktach administracyjnych znajduje się pismo J. T., która prosiła o przełożenie zaplanowanej obserwacji szpitalnej wyznaczonej na dzień 21 stycznia 2008 r. z uwagi na chorobę matki i syna, udokumentowaną zaświadczeniem lekarskim (k. 203 i k. 202). W tych okolicznościach, obowiązkiem jednostki orzeczniczej było ustalenie innego terminu badań, a dopiero w przypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa, owa jednostka mogła przystąpić do sporządzenia orzeczenia lekarskiego. Dodatkowo należy zauważyć, że postępowanie od początku było wadliwie ukierunkowane, skoro pierwotnie jednostki orzecznicze otrzymały od organu inspekcji sanitarnej wyłącznie pierwszą kartę oceny narażenia zawodowego z dnia 4 listopada 2004 r. (niekorzystną dla skarżącej, zgodnie z którą pracowała ona w narażeniu zawodowym jedynie do 1990 r.). Nie jest zatem wykluczone, że z tego powodu późniejsze orzeczenia jednostek orzeczniczych były negatywne dla skarżącej. Na marginesie podnieść trzeba, że Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w L. po wydaniu decyzji z dnia 3 września 2008 r. i złożeniu nań skargi przez J. T. w dniu 17 września 2008 r., sam musiał mieć wątpliwości co do zasadności wydanej przez siebie decyzji oraz orzeczeń opracowanych przez jednostki orzecznicze II stopnia, skoro zwrócił się do nich z prośbą o ustosunkowanie się do dowodów załączonych do skargi. Przeprowadzenie dowodów przez określony organ administracji publicznej już po wydaniu decyzji ostatecznej jest niedopuszczalne, a dowody takie, jako uzyskane sprzecznie z prawem należy pominąć. Stwierdzone wyżej wady orzeczeń wydanych przez jednostki orzecznicze oraz naruszenie przez organy decyzyjne obu instancji wskazanych przepisów postępowania, a nadto przepisów art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Rozpatrując ponownie sprawę organy decyzyjne przeprowadzą postępowanie na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869) z tym, że przy wydawaniu orzeczeń przez jednostki orzecznicze i decyzji nie mogą być brane pod uwagę orzeczenia jednostek orzeczniczych wydane w dotychczasowym postępowaniu, z uwagi na stwierdzone wady. W pierwszej kolejności Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. opracuje ocenę narażenia zawodowego w sposób wymagany prawem, następnie postąpi w myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. Dalsze postępowanie uzależnione jest od treści wydanego orzeczenia lekarskiego i ewentualnych wniosków składanych przez J. T. Mając powyższe na względzie, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).