II SA/Wa 714/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski Sławomir Antoniuk Protokolant Monika Michnik - Misterek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2009 r. sparwy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił A. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z przebiegu ubezpieczenia wynika, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 11 czerwca 1997 r. Z akt nie wynika, aby po tej dacie wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Nie była wówczas u niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2007 r. ustalił całkowitą niezdolność do pracy w okresie od 10 listopada 2006 r. do stycznia 2008 r. Następnie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. został A. K. uznany nadal za osobę całkowicie niezdolną do pracy do 31 lipca 2011 r. Zatem przez okres ponad 9 lat nie istniały przeszkody do kontynuowania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem emerytalnym lub rentowym. Zdaniem organu, nie można zatem przyjąć, że wnioskodawca nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Prezes ZUS stwierdził też, że sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Takimi okolicznościami nie są ani brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości, ani też dłuższe przerwy w zatrudnieniu bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której A. K. wniósł o jej zmianę. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż jest całkowicie niezdolny do pracy. Wskazał też, że w kwestionowanym okresie był zarejestrowany w urzędzie pracy w Z., jednakże nie otrzymał żadnej oferty pracy. Zarzucił organowi również, że nie rozpoznał jego sytuacji indywidualnie. Podał, że fakt jego zatrudnienia, wynoszący 24 lata i 10 miesięcy nie został oceniony zgodnie z przepisami. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności, o jakich mowa w powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący na przestrzeni 54 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący wprawdzie 24 lata i 10, jednakże w dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed 10 listopada 2006 r. okres ubezpieczenia wynosił tylko 2 miesiące i 3 dni. Przez ponad 9 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżący nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. Jako przyczynę wystąpienia tak długiej przerwy w ubezpieczeniu, A. K. wskazał na trudności w podjęciu pracy związane z wysokim bezrobociem, niezłożeniem mu ofert pracy przez urząd zatrudnienia, swoim niskim poziomem wykształcenia oraz wiekiem. Należy jednak zauważyć, iż we wspomnianym okresie skarżący nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy. Sam zaś fakt powoływania się przez skarżącego na wiek czy też poziom wykształcenia, nie przesądza jeszcze o tym, że nie mógł on poszukiwać pracy w innych miejscowościach na terenie Polski, a nawet za granicą. Skarżący ma wprawdzie słuszność, iż przepis art. 83 § 1 nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, to jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych (wyjątkowych). Nie są takimi okolicznościami ani brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości, czy też dłuższe przerwy w zatrudnieniu bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia. Nie można bowiem uznać, że uzyskanie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej stanowi szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak przyjęto bowiem w orzecznictwie, konieczne jest jeszcze wykazanie aktywności w kierunku podjęcia zatrudnienia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 2620/04, opubl. LEX nr 188777). Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli. Gdyby bowiem przyjąć za prawidłowe odmienne stanowisko, należałoby przyznawać świadczenia wszystkim powołującym się na fakt bezrobocia, szczególnie w sytuacji, gdy skarżący zaprzestał zatrudnienia w wieku 45 lat. Fakt, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazywano, iż pozostawanie bezrobotnym może być brane pod uwagę w aspekcie spełnienia przesłanki z art. 83 ust. 1, nie przesądza jeszcze, że zaskarżoną decyzję cechuje dowolność rozstrzygnięcia. Nie jest w niniejszej sprawie sporne, że skarżący był wprawdzie zarejestrowany jako bezrobotny, jednakże ani we wniosku, ani w toku postępowania administracyjnego nie zostało wykazane, że rzeczywiście dochował należytej staranności, aby być objęty ubezpieczeniem społecznym. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje na to, iż prawidłowe jest uznanie, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może zwłaszcza przesądzać subiektywne przekonanie strony, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane jako szczególne (wyjątkowe). W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że w niniejszej sprawie brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie przez skarżącego warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. A zatem podjęte w niniejszej sprawie decyzje odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zasadne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w niniejszej sprawie uznał, że nie zachodzą wymagane ustawą szczególnie uzasadnione okoliczności, (które, co nie może budzić wątpliwości, muszą należeć do wyjątkowych, a nie tylko w zwykły sposób usprawiedliwiających brak możliwości nabycia uprawnień w wyniku spełnienia warunku posiadania wymaganych okresów opłacania składek) nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.